# Η γέννηση του Βυζαντίου

> Ο Μέγας Κωνσταντίνος, η νέα πρωτεύουσα, και γιατί η Ανατολή άντεξε όταν έπεσε η Δύση.

Ιστορία, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/history/birth-of-byzantium

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς πώς η κρίση του 3ου αιώνα οδήγησε στις μεταρρυθμίσεις του Διοκλητιανού και του Κωνσταντίνου.
- Να τοποθετείς στον χρόνο τα βασικά ορόσημα από το 284 ως το 476 και να ξεχωρίζεις τι έκανε ο Κωνσταντίνος και τι ο Θεοδόσιος.
- Να συγκρίνεις δύο πηγές για το «όραμα» του Κωνσταντίνου και να σταθμίζεις την αξιοπιστία τους.
- Να εξηγείς με περισσότερες από μία αιτίες γιατί το ανατολικό τμήμα της αυτοκρατορίας άντεξε ενώ το δυτικό διαλύθηκε.

## Ένα κράτος που δεν λεγόταν «Βυζάντιο»

Κανένας κάτοικος της Κωνσταντινούπολης δεν είπε ποτέ τον εαυτό του «Βυζαντινό». Οι άνθρωποι αυτοί ονόμαζαν τους εαυτούς τους **Ρωμαίους** και το κράτος τους **Βασιλεία των Ρωμαίων**. Για εκείνους δεν είχε γεννηθεί καμία νέα αυτοκρατορία: συνέχιζε απλώς η Ρωμαϊκή, με άλλη πρωτεύουσα.

Ο όρος «Βυζαντινή Αυτοκρατορία» διαδόθηκε πολύ αργότερα, από Δυτικούς λογίους του 16ου αιώνα και μετά, και πήρε το όνομά του από το **Βυζάντιο**, την παλιά αποικία των Μεγαρέων στον Βόσπορο. Τον χρησιμοποιούμε κι εμείς γιατί είναι βολικός — αρκεί να θυμόμαστε ότι είναι δικός μας, όχι δικός τους.

Πότε λοιπόν «αρχίζει» το Βυζάντιο; Δεν υπάρχει μία χρονιά. Οι ιστορικοί προτείνουν το 324 ή το 330 (η νέα πρωτεύουσα), το 395 (ο οριστικός χωρισμός Ανατολής και Δύσης), ή και τον 7ο αιώνα, όταν το κράτος άλλαξε βαθιά και τα ελληνικά έγιναν και η γλώσσα της διοίκησης. Κάθε επιλογή τονίζει μια διαφορετική αλλαγή.

## Η κρίση του 3ου αιώνα

Για να καταλάβεις τον Κωνσταντίνο, ξεκίνα πενήντα χρόνια πριν από αυτόν. Ανάμεσα στο 235 και στο 284 η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία πέρασε τη χειρότερη κρίση της:

- **Στρατιωτικοί αυτοκράτορες.** Οι λεγεώνες ανακήρυσσαν τον στρατηγό τους αυτοκράτορα, και ο επόμενος στρατηγός τον ανέτρεπε. Μέσα σε μισό αιώνα άλλαξαν πάνω από είκοσι αυτοκράτορες.
- **Δύο μέτωπα ταυτόχρονα.** Στον Ρήνο και στον Δούναβη πίεζαν γερμανικά φύλα, όπως οι Γότθοι· στην Ανατολή οι **Πέρσες Σασανίδες**, που το 260 αιχμαλώτισαν τον αυτοκράτορα Βαλεριανό.
- **Οικονομία σε κρίση.** Για να πληρώσουν τον στρατό, οι αυτοκράτορες έβαζαν όλο και λιγότερο ασήμι στα νομίσματα· οι τιμές ανέβαιναν και το εμπόριο έπεφτε.

Η απάντηση ήρθε από τον **Διοκλητιανό** (284–305). Θεώρησε ότι ένας άνθρωπος δεν αρκεί για τόσο μεγάλο κράτος και μοίρασε την εξουσία σε τέσσερις (την **τετραρχία**): δύο ανώτερους αυτοκράτορες, τους Αυγούστους, και δύο βοηθούς τους, τους Καίσαρες — δύο στην Ανατολή, δύο στη Δύση. Μεγάλωσε τον στρατό, πύκνωσε τη διοίκηση και οργάνωσε νέο φορολογικό σύστημα. Η τετραρχία όμως στηριζόταν στο κύρος του ίδιου· μόλις αποσύρθηκε το 305, οι διάδοχοι άρχισαν να πολεμούν μεταξύ τους.

*Οι Τετράρχες, γλυπτό από πορφυρίτη, την κόκκινη πέτρα που προοριζόταν για τους αυτοκράτορες. Οι τέσσερις μοιάζουν σχεδόν ίδιοι και αγκαλιάζονται ανά δύο, ένας Αύγουστος με τον Καίσαρά του: έτσι ήθελε να φαίνεται η τετραρχία, μία εξουσία μοιρασμένη σε τέσσερις. Σήμερα το γλυπτό είναι χτισμένο στη γωνία του Αγίου Μάρκου στη Βενετία· το μετέφεραν εκεί από την Κωνσταντινούπολη μετά την άλωση του 1204.*

## Ο Κωνσταντίνος: δύο αποφάσεις που άλλαξαν την ιστορία

Από αυτούς τους εμφυλίους βγήκε νικητής ο **Κωνσταντίνος**. Ο στρατός τον ανακήρυξε αυτοκράτορα το 306, στη Βρετανία. Το **312** νίκησε τον αντίπαλό του Μαξέντιο στη **Μουλβία γέφυρα**, έξω από τη Ρώμη, και έγινε κύριος της Δύσης. Το **324** νίκησε τον Λικίνιο, τον αυτοκράτορα της Ανατολής, και έμεινε **μόνος** κυρίαρχος.

*Ό,τι σώζεται από ένα κολοσσικό άγαλμα του Κωνσταντίνου, στην αυλή των Καπιτωλίνων Μουσείων της Ρώμης: το κεφάλι, ένα χέρι, ένα γόνατο, ένα πόδι. Το άγαλμα, καθισμένο σε θρόνο και ψηλό περίπου δώδεκα μέτρα, στεκόταν μέσα στη μεγάλη βασιλική που είχε αρχίσει να χτίζει ο Μαξέντιος. Ο νικητής της Μουλβίας γέφυρας την τελείωσε και έβαλε μέσα τη δική του μορφή.*

**Πρώτη απόφαση: η στάση απέναντι στον χριστιανισμό.** Το **313** ο Κωνσταντίνος και ο Λικίνιος συμφώνησαν στα Μεδιόλανα (το σημερινό Μιλάνο) ότι κάθε υπήκοος μπορεί να λατρεύει ελεύθερα όποιον θεό θέλει. Οι διωγμοί των χριστιανών σταμάτησαν και οι εκκλησίες πήραν πίσω τις περιουσίες τους. Ο Κωνσταντίνος στήριξε ανοιχτά την Εκκλησία, χτίζοντας ναούς και δίνοντας προνόμια στον κλήρο, και το **325** συγκάλεσε στη **Νίκαια** την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο για να λυθεί η διαμάχη με τον Άρειο. Ο ίδιος βαφτίστηκε λίγο πριν πεθάνει, το 337.

**Δεύτερη απόφαση: η νέα πρωτεύουσα.** Το 324 διάλεξε το Βυζάντιο και άρχισε να το ξαναχτίζει ως **Νέα Ρώμη**, με ανάκτορο, ιππόδρομο, φόρουμ και σύγκλητο. Τα εγκαίνια έγιναν στις **11 Μαΐου 330**. Η πόλη ονομάστηκε **Κωνσταντινούπολη** και έμεινε πρωτεύουσα για πάνω από χίλια χρόνια.

| Γιατί εκεί                                                 | Τι κέρδιζε ο αυτοκράτορας                               |
| ---------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------- |
| Πάνω στον Βόσπορο, ανάμεσα σε Ευρώπη και Ασία              | κοντά και στα δύο επικίνδυνα σύνορα: Δούναβη και Περσία |
| Θάλασσα από τρεις πλευρές (Κεράτιος, Βόσπορος, Προποντίδα) | αμύνεται με τείχος μόνο από τη στεριά                   |
| Στον δρόμο του εμπορίου Εύξεινου Πόντου – Αιγαίου          | τελωνεία, πλούτος, σιτάρι από την Αίγυπτο με πλοίο      |
| Στη μέση των πλουσιότερων επαρχιών                         | η Ρώμη είχε πια μείνει μακριά από ό,τι μετρούσε         |

> **Κλειδί**
>
> Ο Κωνσταντίνος **δεν** έκανε τον χριστιανισμό επίσημη θρησκεία του κράτους. Τον έκανε **νόμιμο** και τον ευνόησε.
>
> Επίσημη θρησκεία έγινε ο χριστιανισμός με τον **Θεοδόσιο Α΄**: με διάταγμα του **380** όρισε ότι όλοι οι υπήκοοι πρέπει να ακολουθούν την πίστη της Νίκαιας, και το 391–392 απαγόρευσε τις αρχαίες λατρείες. Ανάμεσα στα δύο βήματα (313 και 380) πέρασαν σχεδόν εβδομήντα χρόνια.

## Μία αυτοκρατορία, δύο μισά

Ο Θεοδόσιος πέθανε το **395** και άφησε την αυτοκρατορία στους δύο γιους του: τον **Αρκάδιο** στην Ανατολή και τον **Ονώριο** στη Δύση. Τυπικά το κράτος έμενε ένα, με δύο αυτοκράτορες. Στην πράξη οι δύο αυλές δεν ξαναενώθηκαν ποτέ.

Τα δύο μισά είχαν πολύ διαφορετική τύχη. Στη Δύση, Γερμανοί αρχηγοί ίδρυσαν δικά τους βασίλεια μέσα στα ρωμαϊκά εδάφη. Το 410 οι Βησιγότθοι του Αλάριχου λεηλάτησαν τη Ρώμη, και το **476** ο Γερμανός στρατηγός **Οδόακρος** καθαίρεσε τον νεαρό αυτοκράτορα Ρωμύλο Αυγουστύλο και έστειλε τα αυτοκρατορικά σύμβολα στην Κωνσταντινούπολη: η Δύση δεν χρειαζόταν πια δικό της αυτοκράτορα. Η Ανατολή, αντίθετα, άντεξε ακόμα χίλια χρόνια.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Από την κρίση στο 476*

## Γιατί άντεξε η Ανατολή;

Αυτή είναι από τις πιο συζητημένες ερωτήσεις της ιστορίας, και καμία σοβαρή απάντηση δεν έχει μία μόνο αιτία. Οι ιστορικοί συνδυάζουν συνήθως τις εξής:

- **Πλούτος.** Η Ανατολή είχε περισσότερες και μεγαλύτερες πόλεις, πιο πυκνό πληθυσμό και την Αίγυπτο, τον σιτοβολώνα της αυτοκρατορίας. Περισσότεροι φόροι σήμαιναν πληρωμένο στρατό.
- **Γεωγραφία.** Τα φύλα που περνούσαν τον Δούναβη έβρισκαν μπροστά τους τον Βόσπορο και τα τείχη της Πόλης· ήταν ευκολότερο να στραφούν δυτικά. Τα τείχη του **Θεοδοσίου Β΄** (413) έκαναν την Κωνσταντινούπολη σχεδόν απόρθητη από τη στεριά για αιώνες.
- **Χρυσός και διπλωματία.** Οι αυτοκράτορες της Ανατολής πλήρωναν συχνά τους εισβολείς για να φύγουν — και μπορούσαν να το κάνουν, γιατί είχαν τα χρήματα.
- **Έλεγχος του στρατού.** Στη Δύση οι Γερμανοί στρατηγοί έγιναν οι πραγματικοί κυβερνήτες. Στην Ανατολή η αυλή κατάφερε, όχι χωρίς αίμα, να κρατήσει τους στρατηγούς κάτω από τον αυτοκράτορα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ανατολή ή Δύση;*

> **Πρόσεχε**
>
> Το 476 δεν «έπεσε η Ρώμη» μέσα σε μια μέρα. Για όσους ζούσαν τότε στην Ιταλία, η καθαίρεση ενός αγοριού-αυτοκράτορα που ήδη δεν κυβερνούσε πραγματικά πέρασε σχεδόν απαρατήρητη· ο Οδόακρος αναγνώριζε μάλιστα τυπικά τον αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης. Και ο προηγούμενος αυτοκράτορας της Δύσης, ο Ιούλιος Νέπως, που είχε διωχτεί από την Ιταλία το 475, ζούσε ακόμα στη Δαλματία και κρατούσε τον τίτλο ως το 480.
>
> Το 476 είναι **σύμβαση** των ιστορικών για μια διάλυση που κράτησε δεκαετίες — και μια «πτώση» μόνο για τη Δύση. Στην Ανατολή η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία συνέχισε.

## Δουλεύοντας με πηγές

### Παράδειγμα 1: Δύο πηγές για τη μάχη του 312: τι είδε ο Κωνσταντίνος;

1. **Πηγή Α — Λακτάντιος**, χριστιανός λόγιος, γράφει περίπου το 315, λίγα χρόνια μετά τη μάχη. Σε ελεύθερη απόδοση: ο Κωνσταντίνος ειδοποιήθηκε **στον ύπνο του** να χαράξει το ουράνιο σημείο του Θεού στις ασπίδες των στρατιωτών του, και το έκανε.
2. **Πηγή Β — Ευσέβιος Καισαρείας**, επίσκοπος, στον «Βίο του Κωνσταντίνου», που γράφτηκε μετά τον θάνατο του αυτοκράτορα (337). Λέει ότι ο ίδιος ο Κωνσταντίνος του διηγήθηκε, **με όρκο**, πως είδε **στον ουρανό**, πάνω από τον ήλιο, έναν φωτεινό σταυρό με την επιγραφή «τούτῳ νίκα» — δηλαδή «με αυτό να νικάς».
3. **Σε τι συμφωνούν:** και οι δύο λένε ότι ο Κωνσταντίνος απέδωσε τη νίκη του στον Θεό των χριστιανών και ότι έβαλε χριστιανικό σύμβολο στον στρατό του. Αυτό είναι το πιο ασφαλές συμπέρασμα.
4. **Σε τι διαφέρουν:** όνειρο ή όραμα στον ουρανό μπροστά σε όλο τον στρατό; Ο Λακτάντιος γράφει νωρίτερα· ο Ευσέβιος γράφει πολύ αργότερα, σε ένα έργο που θέλει να εγκωμιάσει τον αυτοκράτορα, και στηρίζεται στη μνήμη του ίδιου του Κωνσταντίνου χρόνια μετά.
5. **Συμπέρασμα:** καμία πηγή δεν είναι «ψεύτικη», αλλά καμία δεν είναι ουδέτερη. Ο ιστορικός κρατά ό,τι επιβεβαιώνουν και οι δύο και σημειώνει τη διαφορά, αντί να διαλέξει την ιστορία που του αρέσει περισσότερο.

### Παράδειγμα 2: Ένα βιβλίο γράφει: «Η Ανατολή επιβίωσε χάρη στα τείχη της Κωνσταντινούπολης.» Είναι αρκετή εξήγηση;

1. Τα τείχη προστάτευαν **μία πόλη**. Δεν εμπόδιζαν τους εισβολείς να λεηλατούν τα Βαλκάνια — και το έκαναν, συχνά.
2. Αυτό που κράτησε όρθιο το **κράτος** ήταν ότι οι επαρχίες του (Μικρά Ασία, Συρία, Αίγυπτος) έμεναν ανέπαφες και πλήρωναν φόρους, άρα υπήρχαν χρήματα για στρατό και για εξαγορές.
3. Άρα τα τείχη είναι **μία** αιτία, όχι η εξήγηση. Μια καλή απάντηση τα συνδυάζει με τον πλούτο, τη γεωγραφία και τον έλεγχο του στρατού.

> **Θυμήσου**
>
> - 284: Διοκλητιανός και τετραρχία. 313: ελευθερία λατρείας. 330: εγκαίνια της Κωνσταντινούπολης. 380: ο χριστιανισμός επίσημη θρησκεία. 395: χωρισμός Ανατολής και Δύσης. 476: τέλος του αυτοκράτορα στη Δύση.
> - Οι «Βυζαντινοί» έλεγαν τον εαυτό τους **Ρωμαίους**.
> - Η Ανατολή άντεξε για πολλές αιτίες μαζί: πλούτο, γεωγραφία, διπλωματία και έλεγχο του στρατού.

## Ερωτήσεις

1. Πώς προσπάθησε ο Διοκλητιανός να βγάλει την αυτοκρατορία από την κρίση του 3ου αιώνα;
   - Μοίρασε την εξουσία σε τέσσερις άρχοντες, δύο στην Ανατολή και δύο στη Δύση
   - Έκανε τον χριστιανισμό επίσημη θρησκεία, για να ενώσει τους υπηκόους γύρω από μία πίστη
   - Μετέφερε την πρωτεύουσα στο Βυζάντιο, πιο κοντά στα σύνορα του Δούναβη και της Περσίας
   - Παραχώρησε τη Δύση σε Γερμανούς αρχηγούς, για να κρατήσει ακέραιη την πλούσια Ανατολή
2. Ποιος αυτοκράτορας έκανε τον χριστιανισμό επίσημη θρησκεία του κράτους, και πότε;
   - Ο Θεοδόσιος Α΄, το 380
   - Ο Κωνσταντίνος, το 313
   - Ο Κωνσταντίνος, το 330
   - Ο Διοκλητιανός, το 284
3. Ποια χρονιά έγιναν τα εγκαίνια της Κωνσταντινούπολης ως νέας πρωτεύουσας;
   - 330
   - 324
   - 395
   - 476
4. Τι άλλαξε με τον θάνατο του Θεοδοσίου Α΄ το 395;
   - Ανατολή και Δύση κυβερνήθηκαν από δύο αδέλφια, τον Αρκάδιο και τον Ονώριο, και δεν ξαναενώθηκαν
   - Οι Πέρσες Σασανίδες κατέκτησαν τη Δύση, και ο Αρκάδιος έμεινε μόνος αυτοκράτορας στην Ανατολή
   - Ιδρύθηκαν δύο χωριστές αυτοκρατορίες, η Ρωμαϊκή στη Δύση και η Βυζαντινή στην Ανατολή
   - Η πρωτεύουσα γύρισε στη Ρώμη, και από εκεί ο Ονώριος κυβέρνησε μόνος ολόκληρη την αυτοκρατορία
5. Τι ακριβώς έγινε το 476;
   - Ο Οδόακρος καθαίρεσε τον Ρωμύλο Αυγουστύλο και έστειλε τα σύμβολα της εξουσίας στην Κωνσταντινούπολη
   - Οι Βησιγότθοι του Αλάριχου λεηλάτησαν τη Ρώμη, και το σοκ απλώθηκε σε όλο τον ρωμαϊκό κόσμο
   - Γερμανοί στρατηγοί κατέλαβαν την Κωνσταντινούπολη και καθαίρεσαν τον αυτοκράτορα της Ανατολής
   - Ο Κωνσταντίνος νίκησε τον Μαξέντιο στη Μουλβία γέφυρα, έξω από τη Ρώμη, και έγινε μόνος κύριος της Δύσης
6. Ποια από τις παρακάτω φράσεις είναι αναχρονισμός;
   - «Ο Κωνσταντίνος ίδρυσε τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, όπως έλεγε και ο ίδιος.»
   - «Ο Κωνσταντίνος ονόμασε τη νέα πόλη Νέα Ρώμη.»
   - «Οι κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης έλεγαν τον εαυτό τους Ρωμαίους.»
   - «Ο Θεοδόσιος κυβέρνησε και την Ανατολή και τη Δύση.»
7. Ο Ευσέβιος γράφει ότι ο Κωνσταντίνος είδε στον ουρανό σταυρό με την επιγραφή «τούτῳ νίκα». Γιατί ένας ιστορικός διαβάζει αυτή την πηγή με προσοχή;
   - Γράφτηκε χρόνια μετά, σε έργο που εγκωμιάζει τον αυτοκράτορα, και στηρίζεται στη δική του αφήγηση
   - Ο Ευσέβιος ήταν αντίπαλος του Κωνσταντίνου και έγραψε τον «Βίο» για να τον γελοιοποιήσει
   - Ο Ευσέβιος δεν ήταν χριστιανός, αλλά ιερέας των αρχαίων θεών που αμφισβητούσε το όραμα
   - Όλες οι αρχαίες πηγές για θαύματα είναι ψεύτικες, και ο ιστορικός τις απορρίπτει ολόκληρες
8. Ποιος ήταν ένας στρατιωτικός λόγος για τον οποίο ο Κωνσταντίνος προτίμησε το Βυζάντιο από τη Ρώμη;
   - Ήταν κοντά και στον Δούναβη και στο μέτωπο με την Περσία
   - Είχε ήδη τα ψηλότερα και πιο απόρθητα τείχη του κόσμου
   - Ήταν ήδη η πιο μεγάλη και πολυάνθρωπη πόλη της αυτοκρατορίας
   - Ήταν μακριά από κάθε εχθρό, ασφαλής πίσω από τα βουνά της Θράκης
9. Τρεις από τις προτάσεις εξηγούν γιατί άντεξε η Ανατολή. Ποια λέει κάτι διαφορετικό;
   - Οι Βησιγότθοι λεηλάτησαν τη Ρώμη το 410
   - Η Ανατολή είχε την Αίγυπτο και πολλές πλούσιες πόλεις
   - Οι αυτοκράτορες της Ανατολής μπορούσαν να εξαγοράζουν τους εισβολείς
   - Ο Βόσπορος και τα τείχη έστρεφαν τους εισβολείς προς τα δυτικά
10. Ένας συμμαθητής γράφει: «Η Δύση έπεσε μόνο επειδή οι Γερμανοί ήταν πιο δυνατοί.» Ποια είναι η καλύτερη κριτική;
   - Δίνει μία αιτία για κάτι που είχε πολλές: φτώχεια, εμφύλιους, στρατηγούς που κυβερνούσαν, γεωγραφία
   - Είναι απολύτως σωστό· οι Γερμανοί νίκησαν παντού όπου πολέμησαν, και στην Ανατολή και στη Δύση
   - Είναι λάθος, γιατί η Δύση δεν δέχτηκε ποτέ σοβαρές επιθέσεις· διαλύθηκε μόνο από τους δικούς της εμφύλιους
   - Είναι λάθος, γιατί τη Δύση δεν την κατέλυσαν οι Γερμανοί αλλά οι Πέρσες Σασανίδες

## Ασκήσεις

1. Με ποιο όνομα αποκαλούσαν τον εαυτό τους οι κάτοικοι της αυτοκρατορίας που σήμερα λέμε «Βυζαντινή»;
2. Στη γραμμή χρόνου λείπει η σύνοδος που συγκάλεσε ο Κωνσταντίνος το 325. Ποια είναι;
   *Γραμμή χρόνου από το 284 ως το 476· το όνομα του γεγονότος του 325 λείπει.*
3. Τι άλλαξε για τους χριστιανούς από τη συμφωνία των Μεδιολάνων (313) ως το διάταγμα του Θεοδοσίου (380);
4. Λίγο μετά το 476 η σύγκλητος της Ρώμης στέλνει πρέσβεις στον αυτοκράτορα της Κωνσταντινούπολης, τον Ζήνωνα. Ένας ιστορικός της εποχής γράφει τι του είπαν: «Η Δύση δεν χρειάζεται δικό της αυτοκράτορα· ένας κοινός αυτοκράτορας αρκεί και για τα δύο μέρη. Ο Οδόακρος είναι ικανός να φυλάει τα πράγματα της Ιταλίας, γιατί ξέρει και από πολιτική και από πόλεμο. Σε παρακαλούμε να του δώσεις τον τίτλο του πατρικίου και τη διοίκηση της Ιταλίας.» — Μάλχος ο Φιλαδελφεύς, Βυζαντιακά, τέλη 5ου αι. Τι μας λέει η πηγή για το πώς είδαν οι άνθρωποι της εποχής το 476;
5. Αν έπρεπε να διαλέξεις μία χρονιά για τη «γέννηση» του Βυζαντίου, θα διάλεγες το 330 ή το 395; Δώσε ένα επιχείρημα για την καθεμία και πες ποια προτιμάς.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/history/birth-of-byzantium
