# Η Θέτιδα στον Δία

> Η μητέρα που ικετεύει, και η απόφαση των θεών (Α 493-611).

Αρχαία από μετάφραση, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/ancient-literature/thetis-zeus

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις την ικεσία της Θέτιδας στον Δία (Α 493-530): τη χειρονομία, τα λόγια, τη σιωπή και το νεύμα του θεού.
- Να συνδέεις την υπόσχεση του Δία με τη «βουλή του Δία» του προοιμίου και με τις ήττες των Αχαιών που ακολουθούν.
- Να εξηγείς τον ανθρωπομορφισμό των ομηρικών θεών μέσα από τον καβγά Δία και Ήρας και τη μεσολάβηση του Ηφαίστου.
- Να συγκρίνεις τη σκηνή του Ολύμπου με τη φιλονικία στη γη: τι μοιάζει και τι διαφέρει.

## Ο ήρωας κλαίει στην ακρογιαλιά

Οι κήρυκες του Αγαμέμνονα παίρνουν τη Βρισηίδα. Ο Αχιλλέας, ο πιο τρομερός
πολεμιστής του στρατού, κάθεται μόνος στην ακρογιαλιά, κοιτάζει τη θάλασσα και
κλαίει. Φωνάζει τη μητέρα του, τη θαλάσσια θεά **Θέτιδα**. Μετάφραση:
**Ιάκωβος Πολυλάς (1825–1896)**.

> «Μητέρ᾽, ἀφοῦ κοντόχρονον μὲ ἔχεις γεννημένον,\
> ἔπρεπε κὰν ὁ βροντητὴς νὰ μοῦ χαρίση ὁ Δίας\
> τιμὴν καὶ ἀντὶς ὁλότελα δὲν μ’ ἔχει αὐτὸς τιμήσει·
>
> — Ιλιάδα Α 352-354

Η λογική του είναι σκληρή και καθαρή: ο Αχιλλέας ξέρει ότι θα ζήσει λίγο.
Το αντάλλαγμα για τη σύντομη ζωή είναι η **τιμή**. Αν του πάρουν και αυτή, δεν
του μένει τίποτα. Η Θέτιδα ανεβαίνει από το κύμα «σὰν ὁμίχλη» (Α 359), τον
χαϊδεύει και τον ακούει. Ο Αχιλλέας τής ζητά κάτι τρομακτικό: να πάει στον
Δία και να τον πείσει να δώσει νίκες στους **Τρώες**, ώστε οι Αχαιοί να
νιώσουν τι έχασαν και ο Αγαμέμνονας να μάθει «πόσο ἐτυφλώθη» (Α 412).

Η μητέρα δεν μπορεί να του αλλάξει τη μοίρα· μπορεί μόνο να θρηνήσει γι'
αυτήν: «Υἱέ μου, τί σ’ ἀνάσταινα τὸν πικρογεννημένον;» (Α 414). Υπόσχεται να
πάει στον Όλυμπο, αλλά ο Δίας λείπει: έχει πάει με όλους τους θεούς σε γιορτή
στους Αιθίοπες, στον Ωκεανό, και θα γυρίσει σε δώδεκα μέρες.

## Η ικεσία (Α 493-530)

Τη δωδέκατη αυγή η Θέτιδα ανεβαίνει στον Όλυμπο και βρίσκει τον Δία μόνο, στην
πιο ψηλή κορυφή.

### Παράδειγμα 1: Πώς ικετεύει η Θέτιδα τον Δία, και γιατί εκείνος δέχεται;

1. **Η χειρονομία.**
   > ἐμπρός του ἐκάθισε ἡ θεὰ καὶ μὲ τ’ ἀριστερό της\
   > τοῦ ἔπιασε τὰ γόνατα, μὲ τ’ ἄλλο τὸ πηγούνι,
   >
   > — Α 500-501
   Αυτή είναι η χειρονομία του **ικέτη** στον ομηρικό κόσμο: πιάνει τα γόνατα
   και το πηγούνι εκείνου που παρακαλεί. Ο ικέτης βάζει τον εαυτό του κάτω από
   την προστασία του άλλου, και η ικεσία θεωρείται ιερή, προστατευμένη από τον
   ίδιο τον Δία.
2. **Τα λόγια.** Ξεκινά όπως ο Χρύσης στον Απόλλωνα: «ἂν κάποτε μὲ λόγον ἢ μὲ ἔργον
   / σ’ ἔχω ὠφελήσει» (Α 503-504). Θυμίζει ότι του έχει κάνει χάρη. Ύστερα το
   αίτημα: «τὸν ὀλιγοημερώτατον υἱόν, ἄχ! τίμησέ μου» (Α 505), δώσε νίκες στους
   Τρώες ώσπου οι Αχαιοί να τον τιμήσουν.
3. **Η σιωπή.** Ο Δίας δεν απαντά, «κι ὥραν πολλὴν ἐσώπαινε» (Α 512). Η Θέτιδα δεν
   αφήνει τα γόνατά του και τον πιέζει: ή να υποσχεθεί ή να αρνηθεί, ώστε να
   μάθει αν είναι η πιο περιφρονημένη θεά. Η σιωπή δείχνει πόσο βαριά είναι η
   απόφαση: θα κοστίσει ζωές, και θα θυμώσει την Ήρα.
4. **Το νεύμα.**
   > Εἶπε, τὰ μαῦρα φρύδια του χαμήλωσε ὁ Κρονίδης,\
   > ἔκλινε ἀπὸ τ’ ἀθάνατο κεφάλι τοῦ κυρίου\
   > ἡ θεία κόμη καὶ ὁ τρανὸς ὁ Ὄλυμπος ἐσείσθη.
   >
   > — Α 528-530
   Ο Δίας γνέφει. Ο ίδιος έχει πει ότι ό,τι υπόσχεται με το σκύψιμο του κεφαλιού
   «δὲν παίρνεται ὀπίσω καὶ θὰ γίνη» (Α 527). Όλο το βουνό σείεται.
5. **Το συμπέρασμα.** Ο Δίας δέχεται γιατί η ικεσία είναι ιερή, γιατί η Θέτιδα του
   έχει κάνει χάρη στο παρελθόν, και γιατί ο Αχιλλέας έχει πράγματι
   ατιμαστεί. Αυτή η υπόσχεση είναι η **«βουλὴ τοῦ Κρονίδη»** που ανήγγειλε το
   προοίμιο (Α 5): από εδώ ξεκινούν οι ήττες των Αχαιών των επόμενων ραψωδιών.

*Ο Δίας στον θρόνο του, ανάμεσα στην Ηώ και στη Θέτιδα, σε αθηναϊκό κρατήρα του 470–460 π.Χ. από τον Ακράγαντα (Παλέρμο, Αρχαιολογικό Μουσείο). Η σκηνή δεν είναι από την Ιλιάδα: σε άλλον μύθο οι δύο μητέρες παρακαλούν για τους γιους τους. Δες όμως πώς απλώνουν το χέρι προς τον θεό, που κάθεται ακίνητος με το σκήπτρο, όπως ο Δίας που σωπαίνει στη ραψωδία Α.*

## Καβγάς και στον Όλυμπο

Η **Ήρα** έχει δει τη Θέτιδα να αγκαλιάζει τα γόνατα του Δία, και τον
κατηγορεί μπροστά σε όλους ότι αποφασίζει κρυφά. Ο Δίας της απαντά ότι δεν θα
μάθει όλες του τις σκέψεις, και όταν εκείνη επιμένει, την απειλεί: όλοι οι
θεοί του Ολύμπου δεν θα τη σώσουν «ἂν τοῦτ’ ἁπλώσω ἐγὼ σ’ ἐσὲ τ’ ἀνίκητά μου
χέρια» (Α 567). Η Ήρα φοβάται και σωπαίνει.

Τότε σηκώνεται ο **Ήφαιστος**, ο γιος της. Της δίνει ένα κύπελλο και της λέει
να κάνει υπομονή, γιατί ο Δίας είναι πολύ δυνατός. Το ξέρει καλά: κάποτε,
που πήγε να βοηθήσει τη μητέρα του, ο Δίας τον πέταξε από τον Όλυμπο, κι
έπεσε μια ολόκληρη μέρα ώσπου να βρεθεί στη Λήμνο. Ύστερα ο κουτσός θεός
κερνά νέκταρ όλους τους θεούς:

> τότε οἱ μακάριοι θεοὶ τὰ γέλια δὲν κρατοῦσαν\
> νὰ βλέπουν κεῖ τὸν ῞Ηφαιστον νὰ ὑπηρετῆ στὸ δῶμα·
>
> — Α 599-600

Η ραψωδία κλείνει με γιορτή, με τον Απόλλωνα να παίζει κιθάρα και τις Μούσες
να τραγουδούν, και με τον Δία να κοιμάται δίπλα στην Ήρα.

## Θεοί σαν ανθρώπους

Οι ομηρικοί θεοί **μοιάζουν με ανθρώπους** (ανθρωπομορφισμός): ζηλεύουν,
μαλώνουν, απειλούν, γελάνε, τρώνε και κοιμούνται. Η διαφορά είναι μία, και
είναι τεράστια: είναι **αθάνατοι**. Γι' αυτό ο καβγάς τους κρατά λίγους στίχους
και τελειώνει με γέλιο, ενώ ο καβγάς στη γη θα κοστίσει πολλές ζωές.

Ο ποιητής βάζει τις δύο σκηνές τη μία δίπλα στην άλλη για να τις συγκρίνεις.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Στη γη, στον Όλυμπο ή και στους δύο;*

> **Πρόσεχε**
>
> Ο Δίας **δεν** περνά στο στρατόπεδο των Τρώων. Δίνει
> προσωρινά νίκες στους Τρώες για να τιμηθεί ο Αχιλλέας, όπως ζήτησε η Θέτιδα.
> Το ποιος θα πέσει στο τέλος δεν αλλάζει. Και μην μπερδέψεις τη μοίρα με τη
> βουλή του Δία: η μοίρα του Αχιλλέα να ζήσει λίγο είναι ήδη γραμμένη· η βουλή
> του Δία ορίζει τι θα γίνει μέσα στο έπος.

> **Κλειδί**
>
> Η ραψωδία Α κλείνει με δύο καβγάδες: έναν στη γη κι έναν στον Όλυμπο. Οι θεοί
> μοιάζουν με ανθρώπους σε όλα, εκτός από το ότι δεν πεθαίνουν. Γι' αυτό ο δικός
> τους καβγάς τελειώνει με γέλιο, ενώ ο ανθρώπινος θα πληρωθεί με αίμα. Το νεύμα
> του Δία στη Θέτιδα είναι η **βουλή του Δία** του προοιμίου: η οργή του
> Αχιλλέα έγινε σχέδιο του θεού.

> **Θυμήσου**
>
> - Ο Αχιλλέας ζητά από τη **Θέτιδα** τιμή, επειδή θα ζήσει λίγο.
> - **Ικεσία** (Α 500-502): ο ικέτης πιάνει γόνατα και πηγούνι· η ικεσία είναι ιερή.
> - Ο Δίας **σωπαίνει**, μετά **γνέφει**: η υπόσχεσή του δεν παίρνεται πίσω.
> - **Ήρα** και **Δίας** μαλώνουν· ο **Ήφαιστος** τους συμφιλιώνει και οι θεοί γελούν.
> - **Ανθρωπομορφισμός**: οι θεοί σαν άνθρωποι, αλλά αθάνατοι.

## Ερωτήσεις

1. Γιατί, κατά τον Αχιλλέα, ο Δίας του χρωστά τιμή (Α 352-354);
   - Επειδή είναι ο μόνος γιος του Δία στην Τροία
   - Επειδή είναι ο μόνος ήρωας που θυσιάζει στον Δία
   - Επειδή θα ζήσει λίγο, και η τιμή είναι το αντάλλαγμα
   - Επειδή ο Δίας του υποσχέθηκε τη Βρισηίδα πριν τον πόλεμο
2. Τι ζητά ο Αχιλλέας από τη Θέτιδα να ζητήσει από τον Δία;
   - Να σκοτώσει τον Αγαμέμνονα με κεραυνό
   - Να δώσει νίκες στους Τρώες ώσπου να τιμηθεί ο ίδιος
   - Να του επιστρέψει αμέσως τη Βρισηίδα
   - Να σταματήσει τον πόλεμο και να γυρίσουν όλοι σπίτι
3. Τι δείχνει η Θέτιδα πιάνοντας τα γόνατα και το πηγούνι του Δία;
   - Ότι είναι η αγαπημένη του κόρη και τον χαϊδεύει
   - Ότι τον απειλεί να μην την αγνοήσει
   - Ότι θέλει να τον εμποδίσει να φύγει για τους Αιθίοπες
   - Ότι είναι ικέτισσα και ζητά την προστασία του
4. Γιατί ο Δίας μένει πολλή ώρα σιωπηλός πριν απαντήσει;
   - Δεν άκουσε καλά, γιατί η Θέτιδα μιλούσε σιγά
   - Η απόφαση είναι βαριά: θα κοστίσει ζωές και θα θυμώσει την Ήρα
   - Περιμένει να έρθουν οι άλλοι θεοί για να ψηφίσουν
   - Θέλει να τιμωρήσει τη Θέτιδα για τον γάμο της με θνητό
5. Τι σημαίνει το νεύμα του Δία (Α 528-530);
   - Ότι θα το σκεφτεί και θα απαντήσει αργότερα
   - Ότι η Θέτιδα πρέπει να φύγει πριν τη δει η Ήρα
   - Ότι η υπόσχεση δεν παίρνεται πίσω και θα γίνει
   - Ότι συμφωνεί, αν συμφωνήσει και η Ήρα
6. Πώς σταματά ο Ήφαιστος τον καβγά Δία και Ήρας;
   - Συμβουλεύει τη μητέρα του να υποχωρήσει και κερνά τους θεούς
   - Απειλεί τον Δία ότι θα του πάρει τους κεραυνούς
   - Φωνάζει τη Θέτιδα να εξηγήσει τι ζήτησε
   - Παίρνει το μέρος της Ήρας και τα βάζει με τον Δία
7. Τι μας δείχνει ο καβγάς στον Όλυμπο για τους ομηρικούς θεούς;
   - Ότι είναι τέλειοι και δεν μαλώνουν ποτέ μεταξύ τους
   - Ότι μοιάζουν με ανθρώπους, αλλά δεν πεθαίνουν
   - Ότι δεν ενδιαφέρονται καθόλου για τους ανθρώπους
   - Ότι η Ήρα είναι ισχυρότερη από τον Δία

## Ασκήσεις

1. Πόσες μέρες περιμένει η Θέτιδα για να ανέβει στον Όλυμπο, και πού βρίσκεται ο Δίας στο μεταξύ;
2. Η Θέτιδα ξεκινά την ικεσία της όπως ο Χρύσης την προσευχή του. Εξήγησε τι κοινό έχουν τα δύο κείμενα και γιατί.
3. «Υἱέ μου, τί σ’ ἀνάσταινα τὸν πικρογεννημένον; / ῎Αλυπος κὰν καὶ ἀδάκρυτος νὰ κάθοσουν στὲς πρύμνες, / ἀφοῦ δὲν θέλ’ ἡ μοίρα σου πολὺν καιρὸν νὰ ζήσης» (Α 414-416, μετάφραση: Ιάκωβος Πολυλάς, 1825–1896). Τι δείχνουν αυτοί οι στίχοι για τη Θέτιδα ως μητέρα και ως θεά;
4. Η ραψωδία Α τελειώνει με τους θεούς να γελούν και να γιορτάζουν, ενώ στη γη οι Αχαιοί θα αρχίσουν να πεθαίνουν. Είναι σκληρό αυτό το τέλος ή κάτι άλλο θέλει να δείξει ο ποιητής; Κρίνε.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/ancient-literature/thetis-zeus
