# Ο Πρίαμος στη σκηνή του Αχιλλέα

> Ο εχθρός που κλαίει μαζί σου: το τέλος της οργής (Ω 468-677).

Αρχαία από μετάφραση, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/ancient-literature/priam-achilles

## Τι θα μάθεις

- Να αφηγείσαι τη συνάντηση του Πριάμου με τον Αχιλλέα και τη συμφωνία για την ταφή του Έκτορα (Ω 468-677).
- Να εξηγείς με ποιο επιχείρημα ο Πρίαμος συγκινεί τον Αχιλλέα, και τι λέει ο μύθος με τα δύο πιθάρια του Δία.
- Να δείχνεις στο κείμενο ότι ο θυμός του Αχιλλέα δεν σβήνει μονομιάς, αλλά τον κρατά ο ίδιος.
- Να κρίνεις γιατί η Ιλιάδα τελειώνει με αυτή τη σκηνή και όχι με την άλωση της Τροίας.

## Ένας γέρος μέσα στο στρατόπεδο του εχθρού

Δώδεκα μέρες ο Αχιλλέας σέρνει το σώμα του Έκτορα γύρω από τον τάφο του
Πατρόκλου, και οι θεοί προστατεύουν τον νεκρό από τη φθορά. Στο τέλος ο Δίας
αποφασίζει: στέλνει τη Θέτιδα να πει στον γιο της να δεχτεί λύτρα, και την
Ίριδα να πει στον Πρίαμο να πάει ο ίδιος, μόνος με έναν κήρυκα, στη σκηνή του
Αχιλλέα. Ο θεός **Ερμής** τον οδηγεί αθέατο μέσα από τους φρουρούς ως την
πόρτα. Εκεί τον αφήνει.

> **Η μετάφραση**
>
> Οι στίχοι είναι από την Ιλιάδα του **Ιάκωβου Πολυλά** (1825–1896), όπως τη
> δημοσιεύει η el.wikisource, με την ορθογραφία και την αρίθμηση εκείνης της
> έκδοσης.

Ο Πρίαμος μπαίνει χωρίς να τον δει κανείς:

> τὰ γόνατα τοῦ ἀγκάλιασε καὶ τ’ ἀνδροφόνα χέρια
>
> — Ω 478

Ένας βασιλιάς γονατίζει και φιλά τα χέρια που σκότωσαν τα παιδιά του. Ο
Αχιλλέας και οι σύντροφοί του μένουν άφωνοι, σαν να είδαν έναν φυγάδα φονιά
να ζητά καταφύγιο σε ξένο σπίτι (Ω 480-484): η παρομοίωση αντιστρέφει τους
ρόλους, γιατί εδώ ο φονιάς είναι ο οικοδεσπότης.

*Ο Πρίαμος ικετεύει τον Αχιλλέα, σε θραύσμα κρατήρα από τη Νότια Ιταλία (Νέα Υόρκη, Μητροπολιτικό Μουσείο). Ο γέρος βασιλιάς, γονατισμένος, πιάνει το γόνατο του Αχιλλέα: είναι η χειρονομία του ικέτη, η ίδια που έκανε η Θέτιδα στον Δία στη ραψωδία Α.*

## «Θυμήσου τον πατέρα σου»

Ο Πρίαμος δεν αρχίζει από τον Έκτορα. Αρχίζει από τον **Πηλέα**:

> «Θυμήσου τὸν πατέρα σου, ἰσόθεε Πηλείδη,
> ὁποὺ καὶ αὐτόν, ὡσὰν ἐμὲ τὸ ἔρμο γῆρας ἦβρε.
>
> — Ω 486-487

Ο Πηλέας, λέει, ζει τουλάχιστον με την ελπίδα να δει τον γιο του να γυρίζει.
Ο ίδιος είχε πενήντα γιους και του έμειναν λίγοι, και τον καλύτερο τον
σκότωσε ο Αχιλλέας. Και κλείνει με μια φράση που μένει:

> πόπαθ’ αὐτὸ ποὺ ἄλλος θνητὸς δὲν ἔχει πάθει ἀκόμη,
> τοῦ ἀνδρὸς ὁποὺ μ’ ὀρφάνεψε τὸ χέρι νὰ φιλήσω».
>
> — Ω 505-506

Ο Αχιλλέας ακούει, και του έρχεται να κλάψει **για τον δικό του πατέρα**. Και
οι δύο κλαίνε, ο καθένας για τον δικό του πόνο: ο Πρίαμος για τον Έκτορα, ο
Αχιλλέας για τον Πηλέα και για τον Πάτροκλο (Ω 510-513). Ο εχθρός έγινε
καθρέφτης: ο γέρος που κλαίει μπροστά του είναι αυτό που θα γίνει ο πατέρας
του, όταν ο ίδιος πεθάνει στην Τροία.

## Τα δύο πιθάρια του Δία

Ο Αχιλλέας σηκώνει τον γέρο και του μιλά σαν φιλόσοφος. Οι θεοί, λέει,
έταξαν στους ανθρώπους να ζουν με πόνο:

> ῞Οτι ἀπ’ ὅσα δίδει ὁ Ζεὺς πιθάρια δυὸ σιμά του
> ἔχει, τὸ ἕνα τῶν κακῶν, τῶν ἀγαθῶν τὸ ἄλλο.
>
> — Ω 527-528

Σε όποιον δίνει ανακατεμένα, έχει καλές και κακές μέρες· σε όποιον δίνει μόνο
από τα κακά, τον καταστρέφει. Κανένας θνητός δεν παίρνει μόνο καλά. Ο Πηλέας
είχε πλούτο και μια θεά για γυναίκα, αλλά έναν γιο που θα πεθάνει νέος. Ο
Πρίαμος ήταν κάποτε ο πιο ευτυχισμένος βασιλιάς, και τώρα έχει γύρω του
πόλεμο. «῾Υπόφερε», του λέει: τα δάκρυα δεν ανασταίνουν.

## Ο θυμός δεν έχει σβήσει

Θα περίμενες ότι από εδώ και πέρα όλα είναι ήρεμα. Δεν είναι. Όταν ο Πρίαμος
βιάζεται και ζητά να δει αμέσως τον γιο του, ο Αχιλλέας τον κοιτά
«Μὲ ἄγριο βλέμμ’» και τον προειδοποιεί: μη με ερεθίζεις, μήπως δεν σε
λυπηθώ, «καὶ παραβῶ τὴν προσταγὴν τοῦ Δία» (Ω 570). Ο γέρος φοβάται και
σωπαίνει.

Ο Αχιλλέας ξέρει τον εαυτό του. Γι' αυτό διατάζει τις δούλες να πλύνουν και
να ντύσουν τον νεκρό **μακριά** από τον Πρίαμο, «μὴ ὁ Πρίαμος θωρώντας τὸ
παιδί του» δεν συγκρατήσει τον πόνο του, και ο ίδιος θυμώσει και τον σκοτώσει
(Ω 582-586). Σηκώνει ο ίδιος τον Έκτορα στο νεκροκρέβατο, και ζητά συγγνώμη
από τον νεκρό Πάτροκλο που τον δίνει πίσω (Ω 591-595). Η μεγαλοψυχία του δεν
είναι ότι ο θυμός εξαφανίστηκε· είναι ότι **τον κρατά ο ίδιος**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Συμπόνια ή θυμός που ακόμα σιγοκαίει;*

## Το δείπνο και η εκεχειρία

Ο Αχιλλέας πείθει τον Πρίαμο να φάνε μαζί, με το παράδειγμα της **Νιόβης**,
που κι εκείνη, όταν έχασε τα δώδεκα παιδιά της, κάποτε θυμήθηκε να φάει. Μετά
το δείπνο, οι δύο εχθροί κοιτάζονται και **θαυμάζει ο ένας τον άλλον**: ο
Πρίαμος την ομορφιά και το ανάστημα του Αχιλλέα, ο Αχιλλέας την όψη και τα
λόγια του Πριάμου (Ω 630-634). Ο Πρίαμος λέει ότι από τον θάνατο του Έκτορα
δεν έκλεισε μάτι ούτε έβαλε μπουκιά στο στόμα.

Ο Αχιλλέας ρωτά πόσες μέρες χρειάζονται για την κηδεία. Ο Πρίαμος ζητά εννέα
μέρες θρήνο, τη δέκατη ταφή, την ενδέκατη τον τάφο, και «στὲς δώδεκα ὁ πόλεμος
θ’ ἀρχίση ἂν εἶναι ἀνάγκη» (Ω 665-668). Ο Αχιλλέας συμφωνεί και του πιάνει το
χέρι.

> **Κλειδί**
>
> Η Ιλιάδα ξεκίνησε με μια λέξη, **«μῆνις»**, την οργή του Αχιλλέα, και
> τελειώνει όταν αυτή η οργή βρίσκει όριο. Δεν τελειώνει με την άλωση της
> Τροίας ούτε με τον θάνατο του Αχιλλέα, που και τα δύο είναι γνωστά στον
> ακροατή. Τελειώνει με δύο εχθρούς που κλαίνε μαζί, γιατί ο πόνος τους είναι
> ο ίδιος: ένας γιος που χάθηκε, ένας πατέρας που θα μείνει μόνος. Η τελευταία
> ραψωδία είναι η κηδεία του Έκτορα.

### Παράδειγμα 1: Διάβασε ένα επιχείρημα: γιατί ο Πρίαμος ξεκινά από τον Πηλέα (Ω 486-506)

1. **Τι περιμένεις.** Ένας πατέρας που ζητά το σώμα του γιου του θα ξεκινούσε
   από τον γιο του, ή από τα λύτρα. Ο Πρίαμος τα αναφέρει, αλλά αργότερα.
2. **Τι κάνει.** Βάζει τον Αχιλλέα να σκεφτεί τον δικό του πατέρα: γέρο, μόνο,
   χωρίς βοήθεια, που περιμένει έναν γιο από τα ξένα.
3. **Η σύγκριση.** Ο Πηλέας τουλάχιστον ελπίζει· ο Πρίαμος δεν ελπίζει πια. Έτσι
   ο Αχιλλέας βλέπει στον εχθρό το πρόσωπο του δικού του πατέρα, και τον δικό του
   θάνατο που θα τον αφήσει μόνο.
4. **Το συμπέρασμα.** Το επιχείρημα πετυχαίνει εκεί που απέτυχαν τα δώρα του
   Αγαμέμνονα στη ραψωδία Ι: δεν προσφέρει πράγματα, αλλά μοιράζεται έναν πόνο.
   Ο Αχιλλέας «λαχτάρισε… νὰ κλάψη τὸν πατέρα του» (Ω 507-508).

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η Ιλιάδα από την αρχή ως το τέλος*

> **Θυμήσου**
>
> - Ο Πρίαμος έρχεται μόνος, με οδηγό τον **Ερμή**, και φιλά τα «ἀνδροφόνα
>   χέρια» του Αχιλλέα.
> - Επιχείρημά του: **«Θυμήσου τὸν πατέρα σου»**. Οι δύο κλαίνε μαζί.
> - **Τα δύο πιθάρια του Δία**: κανένας θνητός δεν παίρνει μόνο καλά.
> - Ο θυμός του Αχιλλέα δεν σβήνει· **τον συγκρατεί** ο ίδιος.
> - Δείπνο, αμοιβαίος θαυμασμός, **εκεχειρία έντεκα ημερών** για την ταφή του
>   Έκτορα.

## Ερωτήσεις

1. Ποιος οδηγεί τον Πρίαμο αθέατο ως τη σκηνή του Αχιλλέα;
   - Ο θεός Ερμής
   - Η θεά Ίριδα
   - Η θεά Θέτιδα
   - Ο κήρυκας Ιδαίος
2. Τι κάνει ο Πρίαμος μόλις μπαίνει στη σκηνή;
   - Αγκαλιάζει τα γόνατα του Αχιλλέα και του φιλά τα χέρια
   - Απλώνει τα λύτρα μπροστά του και περιμένει σιωπηλός
   - Του θυμίζει ότι ο Δίας έδωσε εντολή να επιστραφεί ο νεκρός
   - Ζητά να δει αμέσως τον Έκτορα πριν πει οτιδήποτε
3. Με ποιο επιχείρημα ξεκινά ο Πρίαμος την ικεσία του;
   - Του ζητά να θυμηθεί τον δικό του πατέρα, τον Πηλέα
   - Του απαριθμεί τα πλούσια λύτρα που του έφερε
   - Τον απειλεί με την οργή των θεών αν αρνηθεί
   - Του θυμίζει ότι ο Έκτορας είχε σεβαστεί τον νεκρό Πάτροκλο
4. Για ποιον κλαίει ο Αχιλλέας όταν κλαίνε μαζί με τον Πρίαμο;
   - Για τον πατέρα του και για τον Πάτροκλο
   - Για τον Έκτορα, που τον σκότωσε άδικα
   - Για τη Βρισηίδα, που την έχασε για λίγο
   - Για τον εαυτό του, επειδή θα χάσει τη δόξα
5. Τι λέει ο μύθος με τα δύο πιθάρια του Δία;
   - Στους θνητούς ο Δίας δίνει ανακατεμένα καλά και κακά, ή μόνο κακά
   - Ο Δίας δίνει σε κάθε θνητό τόσα καλά όσα κακά, πάντα σε ίση ποσότητα
   - Οι καλοί άνθρωποι παίρνουν από το πιθάρι των αγαθών, οι κακοί από το άλλο
   - Οι ήρωες μπορούν να διαλέξουν από ποιο πιθάρι θα πάρουν τη μοίρα τους
6. Γιατί ο Αχιλλέας βάζει τις δούλες να πλύνουν τον Έκτορα μακριά από τα μάτια του Πριάμου;
   - Φοβάται ότι ο θρήνος του Πριάμου θα τον θυμώσει και θα τον σκοτώσει
   - Ντρέπεται για τα σημάδια που άφησε το σύρσιμο πάνω στο σώμα
   - Το έθιμο έλεγε ότι ο πατέρας δεν βλέπει τον νεκρό πριν από την κηδεία
   - Θέλει να κρύψει από τους Αχαιούς ότι επιστρέφει τον νεκρό
7. Πόσες μέρες εκεχειρίας ζητά ο Πρίαμος για την κηδεία του Έκτορα;
   - Έντεκα· τη δωδέκατη ξαναρχίζει ο πόλεμος
   - Εννέα· τη δέκατη ξαναρχίζει ο πόλεμος
   - Δώδεκα· τη δέκατη τρίτη ξαναρχίζει ο πόλεμος
   - Τρεις· όσες χρειάζονται για την πυρά
8. Πώς τελειώνει η Ιλιάδα;
   - Με την κηδεία του Έκτορα στην Τροία
   - Με την άλωση της Τροίας και τον δούρειο ίππο
   - Με τον θάνατο του Αχιλλέα από τον Πάρη
   - Με τον γυρισμό των Αχαιών στα σπίτια τους

## Ασκήσεις

1. Ποια μυθική μητέρα, που έχασε δώδεκα παιδιά, αναφέρει ο Αχιλλέας για να πείσει τον Πρίαμο να φάει;
2. Στη ραψωδία Ι ο Αχιλλέας αρνήθηκε τεράστια δώρα. Στη ραψωδία Ω δέχεται λύτρα και δίνει τον νεκρό. Εξήγησε τι άλλαξε.
3. «ὁ Πρίαμος ἐθαύμαζεν ἐκεῖ τοῦ Ἀχιλλέα / τὴν πλάση καὶ τ’ ἀνάστημα ποὺ ὡσὰν θεοῦ φαντάζαν. / Καὶ τοῦ Πριάμου τὴν εἰδὴ τὴν ἀγαθὴν κοιτώντας / καὶ τὴν λαλιά του ἀκούοντας ἐθαύμαζε ὁ Πηλείδης.» (Ω 630-633, μτφρ. Ι. Πολυλά). Τι είναι παράδοξο σε αυτή τη σκηνή, και πώς τη δείχνει η δομή των στίχων;
4. Η Ιλιάδα δεν τελειώνει με την άλωση της Τροίας, που όλοι οι ακροατές τη γνώριζαν, αλλά με τη συνάντηση Πριάμου και Αχιλλέα και την κηδεία του Έκτορα. Ήταν σωστή επιλογή; Τεκμηρίωσε τη γνώμη σου.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/ancient-literature/priam-achilles
