# Η πρεσβεία στον Αχιλλέα

> Δώρα, λόγια και άρνηση: τι αξίζει η τιμή (Ι 225-431).

Αρχαία από μετάφραση, Β΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-b/ancient-literature/embassy

## Τι θα μάθεις

- Να λες ποιοι πήγαν στη σκηνή του Αχιλλέα, ποιος τους έστειλε και τι του πρόσφεραν (Ι 225-431).
- Να ξεχωρίζεις τον τρόπο που προσπαθεί να πείσει ο καθένας από τους τρεις πρέσβεις.
- Να εξηγείς την απάντηση του Αχιλλέα: γιατί τα δώρα δεν ξεπληρώνουν την προσβολή, και τι είναι οι «δύο μοίρες».
- Να αναγνωρίζεις τον δεκαπεντασύλλαβο του Πολυλά και να κρίνεις αν η άρνηση ήταν δίκαιη.

## Η νύχτα που οι Αχαιοί φοβήθηκαν

Από τη φιλονικία της ραψωδίας Α ο Αχιλλέας κάθεται στη σκηνή του και δεν
πολεμά. Ο Δίας, όπως υποσχέθηκε στη Θέτιδα, δίνει τη νίκη στους Τρώες. Στο
τέλος της ραψωδίας Θ οι Τρώες κατασκηνώνουν στον κάμπο, πολύ κοντά στα
καράβια, με φωτιές αναμμένες όλη τη νύχτα. Για πρώτη φορά οι Αχαιοί
φοβούνται ότι θα χάσουν τον πόλεμο.

Στη ραψωδία Ι ο Αγαμέμνονας κάνει κάτι που δεν έκανε στην Α: παραδέχεται ότι
έσφαλε. Ο Νέστορας του προτείνει να στείλει **πρεσβεία** στον Αχιλλέα, με
δώρα και με λόγια. Διαλέγει τρεις άνδρες (Ι 168-170):

- τον **Φοίνικα**, τον γέρο παιδαγωγό του Αχιλλέα,
- τον **Αίαντα** τον Τελαμώνιο, τον πιο δυνατό πολεμιστή μετά τον Αχιλλέα,
- τον **Οδυσσέα**, τον πιο επιδέξιο ομιλητή.

Μαζί τους πάνε και δύο κήρυκες. Βρίσκουν τον Αχιλλέα να παίζει κιθάρα και να
τραγουδά «τῶν ἀνδρῶν τὲς δόξες»: τα κλέα των ηρώων, δηλαδή το ίδιο είδος
τραγουδιού που είναι η Ιλιάδα. Τους δέχεται με τιμές, τους τρατάρει, και
μετά το φαγητό μιλά πρώτος ο Οδυσσέας.

> **Η μετάφραση**
>
> Όλοι οι στίχοι της ενότητας είναι από τη μετάφραση του **Ιάκωβου Πολυλά**
> (1825–1896), όπως τη δημοσιεύει η el.wikisource, με την ορθογραφία και την
> αρίθμηση της έκδοσης εκείνης.

*Η πρεσβεία στον Αχιλλέα, σε αθηναϊκή υδρία του Ζωγράφου του Κλεοφράδη (Μόναχο, Κρατικές Αρχαιοσυλλογές). Ο Αχιλλέας κάθεται τυλιγμένος ως το κεφάλι στο ιμάτιό του, με το βλέμμα κάτω, και οι πρέσβεις σκύβουν προς το μέρος του. Η στάση του λέει την απάντηση πριν ακόμα μιλήσει.*

## Ο Οδυσσέας: ο κατάλογος των δώρων

Ο Οδυσσέας ξεκινά από τον κίνδυνο: οι Τρώες είναι στα καράβια, και ο Έκτορας
«μανίζει». Μετά θυμίζει στον Αχιλλέα τη συμβουλή του πατέρα του, του Πηλέα:
να δαμάσει τη «μεγαλόκαρδην ψυχήν» και να αποφεύγει την έριδα. Και ύστερα
απαριθμεί, ένα ένα, τα δώρα του Αγαμέμνονα (Ι 264-299):

> Ἄκαυτοι τρίποδες ἑπτά, χρυσοῦ τάλαντα δέκα,
> εἴκοσι λέβητες λαμπροὶ καὶ δώδεκα γενναῖοι
> ἷπποι, ποὺ μὲ τὰ πόδια των πῆραν πολλὰ βραβεῖα,
>
> — Ι 264-266

Επτά γυναίκες από τη Λέσβο, η **Βρισηίδα** πίσω, μαζί με όρκο ότι ο
Αγαμέμνονας δεν την άγγιξε· μετά την άλωση, ένα καράβι γεμάτο χρυσό και χαλκό·
μια κόρη του Αγαμέμνονα για γυναίκα, χωρίς να δώσει ο Αχιλλέας τίποτα, και με
πλούσια προίκα· και επτά πόλεις. Ο
κατάλογος είναι τεράστιος επίτηδες: δείχνει πόσο ακριβά «πληρώνει» ο
Αγαμέμνονας για να γυρίσει ο Αχιλλέας. Ο Οδυσσέας όμως **παραλείπει** κάτι:
στο συμβούλιο ο Αγαμέμνονας είχε πει ότι ο Αχιλλέας πρέπει να «κλίνει»
μπροστά του, γιατί είναι «ἀνώτερος ὡς εἶμαι βασιλέας» (Ι 160). Αυτό ο Οδυσσέας δεν το
μεταφέρει.

## Η απάντηση του Αχιλλέα

Ο Αχιλλέας απαντά με τον μεγαλύτερο λόγο του έπους. Ξεκινά με μια προειδοποίηση
που ακούγεται σαν να μιλά για τον ίδιο τον Οδυσσέα:

> ῞Οτι μοῦ εἶναι μισητός, ὅσο τοῦ Ἅδ’ οἱ πύλες,
> κεῖνος ποὺ κρύβει ἄλλο στὸν νοῦν καὶ ἄλλο στὸ χεῖλος ἔχει.
>
> — Ι 312-313

Τα επιχειρήματά του είναι τρία:

1. **Η ανταμοιβή είναι άδικη.** «῎Ισα τιμᾶτ’ ὁ ἄνανδρος μὲ τὸν ἀνδρειωμένον»
   (Ι 319). Ο ίδιος κούρσεψε είκοσι τρεις πόλεις και τα έδωσε όλα στον
   Αγαμέμνονα, που κράτησε τα περισσότερα και από αυτόν μόνο πήρε πίσω το
   γέρας.
2. **Τα δώρα δεν σβήνουν την προσβολή.** Ούτε δέκα, ούτε είκοσι φορές
   περισσότερα, ούτε όσα έχει η Αιγυπτιακή Θήβα, δεν θα τον πείσουν «πρὶν μοῦ
   πληρώση ὁλόκληρον τὸ μέγ’ ἀδίκημά του» (Ι 387). Δεν ζητά πράγματα· ζητά
   αποκατάσταση της τιμής του μπροστά σε όλους.
3. **Η ζωή δεν ξαναγοράζεται.** Αυτό είναι το πιο βαθύ σημείο:

> Ἀλλ’ ἡ ψυχή μας λάφυρο δὲν γίνεται, οὔτε κτῆμα,
> ἀφοῦ περάση μιὰ φορὰ τὸ φράγμα τῶν ὀδόντων.
>
> — Ι 408-409

Και αμέσως μετά λέει τι του είχε προφητέψει η μητέρα του, η Θέτιδα: τον
περιμένουν **δύο μοίρες** (Ι 410-416). Αν μείνει στην Τροία, δεν θα γυρίσει
ποτέ, αλλά «ἄφθαρτη θὰ μείνη ἡ δόξα μου». Αν γυρίσει στην πατρίδα, θα χάσει
τη δόξα, αλλά θα ζήσει πολλά χρόνια. Ο Αχιλλέας **ξέρει** ότι διαλέγει ανάμεσα σε μακριά ζωή και αθάνατη φήμη.
Απόψε λέει ότι αύριο το πρωί σαλπάρει για τη Φθία.

> **Κλειδί**
>
> Η πρεσβεία αποτυγχάνει γιατί οι δύο πλευρές μιλούν για άλλο πράγμα. Ο
> Αγαμέμνονας προσφέρει **υλικά δώρα**, δηλαδή ό,τι πιο πολύτιμο έχει ένας
> βασιλιάς. Ο Αχιλλέας ζητά **τιμή**, που δεν μετριέται σε τρίποδες και άλογα,
> και μάλιστα από έναν άνθρωπο που δεν του ζήτησε συγγνώμη πρόσωπο με πρόσωπο. Γι'
> αυτό και η απάντησή του είναι τόσο απόλυτη: όποιος δέχεται δώρα για μια
> προσβολή, τη συγχωρεί.

## Ο Φοίνικας και ο Αίαντας

Ο **Φοίνικας** μιλά σαν πατέρας. Ο Πηλέας τον έστειλε μαζί με τον νεαρό
Αχιλλέα «νέον, ἀκόμη ἀμάθητον τοῦ φοβεροῦ πολέμου» (Ι 440). Θυμίζει πώς τον
μεγάλωσε, και διηγείται έναν μύθο, του Μελέαγρου, που κι εκείνος θύμωσε και
αρνήθηκε να πολεμήσει, και όταν τελικά βγήκε, δεν πήρε πια τα δώρα. Το
δίδαγμα: «ἂν κατεβῆς ἀδώρητος στὴν ἀνδροφθόρον μάχην / ὁμοίαν ἀπ’ τὴν νίκην σου
τιμὴν δὲν θ’ ἀπολαύσης» (Ι 604-605). Ο Αχιλλέας μαλακώνει λίγο: δεν λέει πια
ότι φεύγει σίγουρα, αλλά ότι το πρωί θα αποφασίσουν.

Ο **Αίαντας** μιλά λίγο και κοφτά. Ξεκινά μιλώντας στον Οδυσσέα, σαν να μην
είναι εκεί ο Αχιλλέας: πάμε, εδώ δεν γίνεται τίποτα. Μόνο στο τέλος γυρίζει
σε εκείνον. Ο φίλος του, λέει, «Λησμόνησεν ὁ
ἄπονος τοὺς φίλους» (Ι 630). Ακόμα και ένας πατέρας δέχεται αποζημίωση από τον
φονιά του παιδιού του· και ο Αχιλλέας δεν δέχεται τίποτα «ἐξ ἀφορμῆς μιᾶς κόρης
μόνης». Αυτό τον αγγίζει περισσότερο από όλα: «μὲ τὴν καρδιά μου φαίνεται ποὺ
ὁ λόγος σου ταιριάζει» (Ι 645). Αλλά βράζει ακόμα. Δίνει την τελική του
απάντηση: δεν θα πολεμήσει **ώσπου ο Έκτορας να φτάσει στις σκηνές και στα
καράβια των Μυρμιδόνων** (Ι 650-653).

Από το «φεύγω αύριο» στο «μένω, αλλά δεν πολεμώ ώσπου να έρθει η φωτιά στα
δικά μου καράβια»: κάθε πρέσβης κέρδισε ένα κομμάτι. Αυτή η υπόσχεση θα
κρίνει όλη τη συνέχεια.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιος πρέσβης το λέει;*

## Πώς ακούγεται ο στίχος του Πολυλά

Ο Όμηρος έγραψε σε **δακτυλικό εξάμετρο**, ένα μέτρο που μετρά μακρές και
βραχείες συλλαβές. Τα νέα ελληνικά δεν έχουν μακρές και βραχείες, έχουν
τονισμένες και άτονες. Γι' αυτό ο Πολυλάς μετέφρασε σε **δεκαπεντασύλλαβο**,
τον στίχο των δημοτικών τραγουδιών και του Ερωτόκριτου: δεκαπέντε συλλαβές,
τόνοι κυρίως στις **ζυγές** συλλαβές (2η, 4η, 6η…), και μια μικρή παύση, η
**τομή**, μετά την όγδοη. Οι στίχοι του δεν ομοιοκαταληκτούν.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ι 409: «ἀφοῦ περάση μιὰ φορὰ τὸ φράγμα τῶν ὀδόντων»*

> **Πρόσεχε**
>
> Μην μπερδεύεις τα δύο μέτρα. Ο **δεκαπεντασύλλαβος** είναι το μέτρο του
> **Πολυλά**, όχι του Ομήρου. Ο Όμηρος μετρά μακρές και βραχείες συλλαβές σε
> έξι πόδες (εξάμετρο). Όταν λες «ο στίχος της Ιλιάδας», να λες ποιον εννοείς:
> του πρωτοτύπου ή της μετάφρασης.

### Παράδειγμα 1: Διάβασε δύο στίχους: τι εννοεί ο Αχιλλέας στο Ι 408-409;

1. **Τι λέει κυριολεκτικά.** «Η ψυχή μας δεν γίνεται λάφυρο ούτε κτήμα, αφού
   περάσει μια φορά τον φράχτη των δοντιών.» Ψυχή στον Όμηρο είναι η πνοή της
   ζωής, που φεύγει από το στόμα όταν πεθαίνεις.
2. **Με τι το συγκρίνει.** Στον αμέσως προηγούμενο στίχο (Ι 406-407) λέει ότι
   τρίποδες, βόδια, πρόβατα και άλογα, αν τα χάσεις, τα ξανακερδίζεις ή τα
   αρπάζεις ως λάφυρα. Η ζωή είναι το μόνο που δεν ξανακερδίζεται.
3. **Πού στοχεύει.** Ο Οδυσσέας του έφερε έναν κατάλογο από πράγματα. Ο
   Αχιλλέας απαντά ότι αυτό που του ζητούν να ρισκάρει, τη ζωή του, δεν μπαίνει
   στην ίδια ζυγαριά με τα πράγματα.
4. **Το συμπέρασμα.** Οι δύο στίχοι αλλάζουν το θέμα της συζήτησης: από το «πόσα
   δώρα» στο «τι αξίζει μια ζωή». Γι' αυτό αμέσως μετά ο Αχιλλέας μιλά για τις
   δύο μοίρες του (Ι 410-416).

> **Θυμήσου**
>
> - Πρέσβεις: **Φοίνικας, Αίαντας, Οδυσσέας**, με πρόταση του Νέστορα και δώρα
>   του Αγαμέμνονα (ραψωδία Ι).
> - Ο **Οδυσσέας** πείθει με δώρα και λογική, ο **Φοίνικας** με αναμνήσεις και
>   το παράδειγμα του Μελέαγρου, ο **Αίαντας** με τη φιλία.
> - Ο Αχιλλέας αρνείται: ζητά **τιμή**, όχι πράγματα· «ἡ ψυχή μας λάφυρο δὲν
>   γίνεται».
> - **Δύο μοίρες**: σύντομη ζωή με αθάνατη δόξα ή μακριά ζωή χωρίς δόξα.
> - Τελική απάντηση: δεν πολεμά ώσπου ο Έκτορας να φτάσει στα καράβια των
>   Μυρμιδόνων.
> - Ο Πολυλάς μεταφράζει σε **δεκαπεντασύλλαβο**, ο Όμηρος γράφει σε
>   **δακτυλικό εξάμετρο**.

## Ερωτήσεις

1. Ποιοι τρεις ήρωες πήγαν ως πρέσβεις στη σκηνή του Αχιλλέα;
   - Ο Φοίνικας, ο Αίαντας και ο Οδυσσέας
   - Ο Νέστορας, ο Διομήδης και ο Οδυσσέας
   - Ο Αγαμέμνονας, ο Μενέλαος και ο Αίαντας
   - Ο Πάτροκλος, ο Φοίνικας και ο Νέστορας
2. Τι έκανε ο Αχιλλέας όταν έφτασαν οι πρέσβεις;
   - Έπαιζε κιθάρα και τραγουδούσε τα κλέα των ηρώων
   - Ετοίμαζε τα καράβια του για να φύγει για τη Φθία
   - Γυμνάζονταν με τα όπλα μαζί με τους Μυρμιδόνες
   - Κοιμόταν, και τον ξύπνησε ο Πάτροκλος με τα νέα
3. Τι παρέλειψε ο Οδυσσέας όταν μετέφερε την πρόταση του Αγαμέμνονα;
   - Ότι ο Αγαμέμνονας ήθελε ο Αχιλλέας να υποχωρήσει μπροστά του
   - Ότι στα δώρα περιλαμβανόταν και η επιστροφή της Βρισηίδας
   - Ότι ο Αγαμέμνονας του έδινε και μια κόρη του για γυναίκα
   - Ότι οι Τρώες είχαν φτάσει πολύ κοντά στα καράβια των Αχαιών
4. Γιατί ο Αχιλλέας δεν δέχεται τα δώρα, όσο πολλά κι αν είναι;
   - Τα δώρα δεν αποκαθιστούν την τιμή του, που προσβλήθηκε δημόσια
   - Τα δώρα είναι λίγα, και περιμένει να του προσφέρουν περισσότερα
   - Οι θεοί του έχουν απαγορεύσει να δεχτεί δώρα από τον Αγαμέμνονα
   - Τα έχει ήδη πάρει όλα ως λάφυρα από τις πόλεις που κούρσεψε
5. Τι λένε οι «δύο μοίρες» που προφήτεψε η Θέτιδα στον Αχιλλέα;
   - Αν μείνει στην Τροία, πεθαίνει με αθάνατη δόξα· αν φύγει, ζει πολύ αλλά άδοξα
   - Αν μείνει στην Τροία, πεθαίνει άδοξα· αν φύγει, ζει πολύ και με μεγάλη δόξα
   - Αν σκοτώσει τον Έκτορα, γίνεται αθάνατος σαν τη μητέρα του, τη Θέτιδα
   - Αν μείνει στην Τροία, παίρνει το σκήπτρο του Αγαμέμνονα και γίνεται ο αρχηγός όλων
6. Με ποιο επιχείρημα ο Αίαντας αγγίζει περισσότερο τον Αχιλλέα;
   - Τη φιλία των συντρόφων, που ο Αχιλλέας τη λησμόνησε
   - Το παράδειγμα του Μελέαγρου, που έχασε τα δώρα του
   - Τον μακρύ κατάλογο με τους τρίποδες και τα άλογα
   - Τη συμβουλή του Πηλέα να μένει μακριά από την έριδα
7. Ποια είναι η τελική απάντηση του Αχιλλέα, μετά τον λόγο του Αίαντα;
   - Δεν θα πολεμήσει ώσπου ο Έκτορας να φτάσει στα δικά του καράβια
   - Θα φύγει οπωσδήποτε για τη Φθία με το πρώτο φως της αυγής
   - Θα πολεμήσει την επομένη, αν ο Αγαμέμνονας έρθει ο ίδιος
   - Θα στείλει τον Πάτροκλο να πολεμήσει στη θέση του
8. Σε ποιο μέτρο είναι γραμμένη η Ιλιάδα του Πολυλά που διαβάζεις;
   - Σε δεκαπεντασύλλαβο, με τομή μετά την όγδοη συλλαβή
   - Σε δακτυλικό εξάμετρο, με μακρές και βραχείες συλλαβές
   - Σε ελεύθερο στίχο, χωρίς σταθερό αριθμό συλλαβών
   - Σε ομοιοκατάληκτα δίστιχα, όπως ο Ερωτόκριτος

## Ασκήσεις

1. Ποιος από τους Αχαιούς πρότεινε να σταλεί πρεσβεία στον Αχιλλέα και διάλεξε τους πρέσβεις;
2. Ο Οδυσσέας απαριθμεί ένα ένα τα δώρα του Αγαμέμνονα, σε σχεδόν σαράντα στίχους. Εξήγησε τι πετυχαίνει ο ποιητής με έναν τόσο μακρύ κατάλογο, και γιατί τελικά δουλεύει ανάποδα.
3. «῞Οτι μοῦ εἶναι μισητός, ὅσο τοῦ Ἅδ’ οἱ πύλες, / κεῖνος ποὺ κρύβει ἄλλο στὸν νοῦν καὶ ἄλλο στὸ χεῖλος ἔχει.» (Ι 312-313, μτφρ. Ι. Πολυλά). Με αυτά τα λόγια ανοίγει ο Αχιλλέας την απάντησή του στον Οδυσσέα. Ποιον μπορεί να εννοεί, και τι μας λένε οι στίχοι για τον χαρακτήρα του;
4. Ήταν δίκαιη η άρνηση του Αχιλλέα στην πρεσβεία; Δώσε ένα επιχείρημα υπέρ και ένα κατά, με βάση το κείμενο.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-b/ancient-literature/embassy
