# Τι είναι τεχνολογία

> Ανάγκη, λύση, σύστημα: είσοδος, επεξεργασία, έξοδος και ανατροφοδότηση.

Τεχνολογία, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/technology/what-is-technology

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς την τεχνολογία ως γνώση, εργαλεία και τρόπους που φτιάχνουν οι άνθρωποι για να καλύψουν μια ανάγκη.
- Να ξεχωρίζεις την τεχνολογία από την επιστήμη: η μία ρωτά «πώς το φτιάχνω», η άλλη «γιατί συμβαίνει».
- Να περιγράφεις ένα τεχνολογικό σύστημα με είσοδο, επεξεργασία, έξοδο και ανατροφοδότηση.
- Να ξεχωρίζεις ένα σύστημα ανοιχτού βρόχου από ένα κλειστού βρόχου.

## Ένα μολύβι είναι τεχνολογία

Όταν ακούς «τεχνολογία», μάλλον σκέφτεσαι κινητά, υπολογιστές και ρομπότ. Κοίτα όμως πάνω στο θρανίο σου. Το **μολύβι** έχει ξύλο κομμένο σε εξάγωνο για να μην κυλάει, γραφίτη ανακατεμένο με άργιλο για να γράφει πιο σκληρά ή πιο μαλακά, και μια σβήστρα δεμένη με μεταλλικό δαχτυλίδι. Κάποιος το **σχεδίασε**, κάποιος διάλεξε τα **υλικά**, κάποιος έστησε τη **μηχανή** που το φτιάχνει. Αυτό είναι τεχνολογία.

*Ένα μολύβι ανοιγμένο στα δύο. Το ξύλο είναι δύο κομμάτια με ένα αυλάκι, και μέσα τους κολλημένη η ράβδος του γραφίτη. Απλό αντικείμενο, αλλά κάποιος διάλεξε δύο υλικά και σχεδίασε πώς θα ενωθούν.*

**Τεχνολογία** είναι η γνώση, τα εργαλεία, τα υλικά και οι τρόποι εργασίας που χρησιμοποιούν οι άνθρωποι για να **καλύψουν μια ανάγκη** ή να **λύσουν ένα πρόβλημα**. Ένα γεφύρι, ένας επίδεσμος, ένα αλέτρι, μια εφαρμογή στο κινητό: όλα είναι απαντήσεις στο ίδιο ερώτημα, «πώς το κάνω;».

Σε αυτό το μάθημα δεν υπάρχει βιβλίο μαθητή. Το μάθημα της Τεχνολογίας στην Α΄ Γυμνασίου είναι κυρίως ένα **ατομικό έργο**: σχεδιάζεις και φτιάχνεις κάτι μόνος σου, και στην πορεία μαθαίνεις να «διαβάζεις» το τεχνολογικό περιβάλλον γύρω σου. Γι' αυτό κάθε ενότητα εδώ τελειώνει με κάτι που μπορείς να κάνεις με τα χέρια σου.

## Τεχνολογία και επιστήμη

Συχνά τις μπερδεύουμε, γιατί δουλεύουν μαζί. Έχουν όμως άλλο στόχο:

|            | Επιστήμη                                                     | Τεχνολογία                                             |
| ---------- | ------------------------------------------------------------ | ------------------------------------------------------ |
| Ρωτά       | **γιατί** συμβαίνει κάτι;                                    | **πώς** φτιάχνω κάτι που δουλεύει;                     |
| Παράγει    | γνώση, νόμους, εξηγήσεις                                     | αντικείμενα, συστήματα, μεθόδους                       |
| Παράδειγμα | γιατί το νερό βράζει στους 100 °C (στο επίπεδο της θάλασσας) | έναν βραστήρα που σβήνει μόνος του όταν βράσει το νερό |

Η τεχνολογία είναι συχνά **παλαιότερη** από την επιστήμη που την εξηγεί: οι άνθρωποι έφτιαχναν εργαλεία από πέτρα εκατομμύρια χρόνια πριν μάθει κανείς τι είναι η τριβή. Σήμερα όμως οι δύο τρέφουν η μία την άλλη: η επιστήμη δίνει γνώση στην τεχνολογία, και η τεχνολογία δίνει στην επιστήμη όργανα, όπως το μικροσκόπιο και το τηλεσκόπιο.

## Από την ανάγκη στη λύση

Κάθε τεχνολογικό προϊόν ξεκινά από μια **ανάγκη**. Κάποιες είναι βασικές: τροφή, νερό, στέγη, ασφάλεια, υγεία. Άλλες αφορούν τη ζωή μας με τους άλλους: επικοινωνία, μετακίνηση, μάθηση, ψυχαγωγία.

Η ίδια ανάγκη έχει πολλές λύσεις. Για να **μεταφέρεις νερό** υπάρχουν το πήλινο σταμνί, ο κουβάς, ο σωλήνας και το υδραγωγείο. Ποια διαλέγεις εξαρτάται από το πόσο νερό, πόσο μακριά, με τι υλικά και με τι κόστος. Αυτή η επιλογή είναι ο πυρήνας της τεχνολογίας, και θα τη δεις ξανά στη «Διαδικασία σχεδίασης».

## Το τεχνολογικό σύστημα

Σχεδόν κάθε τεχνολογικό προϊόν μπορείς να το περιγράψεις ως **σύστημα**: ένα σύνολο από μέρη που δουλεύουν μαζί για έναν σκοπό. Το περιγράφεις με τέσσερις λέξεις.

| Μέρος              | Τι είναι                                                            | Στον ηλεκτρικό βραστήρα                                                  |
| ------------------ | ------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------ |
| **Είσοδος**        | ό,τι μπαίνει στο σύστημα: υλικά, ενέργεια, πληροφορία               | ρεύμα από την πρίζα, κρύο νερό, το πάτημα του διακόπτη                   |
| **Επεξεργασία**    | ό,τι κάνει το σύστημα με την είσοδο                                 | η αντίσταση ζεσταίνεται και θερμαίνει το νερό                            |
| **Έξοδος**         | το αποτέλεσμα                                                       | νερό που βράζει                                                          |
| **Ανατροφοδότηση** | πληροφορία από την έξοδο που γυρίζει πίσω και αλλάζει τη λειτουργία | ο ατμός ζεσταίνει ένα διμεταλλικό έλασμα, που λυγίζει και κόβει το ρεύμα |

Πρόσεξε ότι ένα σύστημα έχει συχνά και **ανεπιθύμητες εξόδους**: ο βραστήρας ζεσταίνει και τον αέρα της κουζίνας, κάνει θόρυβο, και κάποτε αφήνει άλατα στον πάτο. Ένας καλός σχεδιαστής τις μετράει κι αυτές.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ο βραστήρας ως σύστημα*

## Ανοιχτός και κλειστός βρόχος

Δεν έχουν όλα τα συστήματα ανατροφοδότηση.

- Σε ένα σύστημα **ανοιχτού βρόχου** η έξοδος δεν ελέγχεται. Μια απλή φρυγανιέρα με χρονοδιακόπτη ψήνει για όσα λεπτά τη ρύθμισες, είτε το ψωμί ήταν κατεψυγμένο είτε φρέσκο. Αν καεί, το διορθώνεις εσύ την επόμενη φορά.
- Σε ένα σύστημα **κλειστού βρόχου** ένας **αισθητήρας** μετράει την έξοδο και το σύστημα διορθώνεται μόνο του. Το κλιματιστικό μετράει τη θερμοκρασία του δωματίου και σταματά ή ξεκινά για να μείνει κοντά σε αυτήν που ζήτησες. Ο βραστήρας είναι κι αυτός κλειστού βρόχου.

Και ο **άνθρωπος** μπορεί να κλείσει τον βρόχο. Όταν κάνεις ποδήλατο, τα μάτια σου βλέπουν την ταχύτητα και τα πόδια σου πατούν πιο δυνατά ή πιο αργά. Η ανατροφοδότηση περνά από σένα.

> **Κλειδί**
>
> Τεχνολογία είναι ό,τι φτιάχνουμε για να καλύψουμε μια **ανάγκη**. Για να καταλάβεις οποιοδήποτε τεχνολογικό προϊόν, ρώτα τέσσερα πράγματα:
>
> 1. Τι **μπαίνει**; (είσοδος)
> 2. Τι **γίνεται** μέσα; (επεξεργασία)
> 3. Τι **βγαίνει**, και τι βγαίνει χωρίς να το θέλουμε; (έξοδος)
> 4. Πώς **ξέρει** πότε να σταματήσει ή να αλλάξει; (ανατροφοδότηση)
>
> Αν η τέταρτη απάντηση είναι «δεν ξέρει», το σύστημα είναι ανοιχτού βρόχου.

> **Πρόσεχε**
>
> Τεχνολογία δεν σημαίνει «ηλεκτρονικά». Ένα ψαλίδι, ένα πήλινο σταμνί, ένα σχέδιο σε χαρτί, ακόμα και ένας τρόπος να οργανώνεις μια δουλειά είναι τεχνολογία. Και «καινούριο» δεν σημαίνει «καλύτερο»: η καλύτερη λύση είναι αυτή που ταιριάζει στην ανάγκη.

## Το τεχνολογικό περιβάλλον γύρω σου

Το πρόγραμμα σπουδών χωρίζει την τεχνολογία σε μεγάλους τομείς: ιατρικές και αγροτικές τεχνολογίες, ενέργεια, πληροφορία και επικοινωνίες, μεταφορές, παραγωγή, κατασκευές. Τα όρια δεν είναι αυστηρά: ένα κινητό είναι επικοινωνία, αλλά και ενέργεια (η μπαταρία του) και παραγωγή (το εργοστάσιο που το έφτιαξε).

*Διαδραστικό στη σελίδα: Σε ποιον τομέα ανήκει;*

> **Θυμήσου**
>
> - **Τεχνολογία:** γνώση, εργαλεία, υλικά και τρόποι για να καλύψουμε μια ανάγκη.
> - **Επιστήμη:** «γιατί;» — **τεχνολογία:** «πώς το φτιάχνω;».
> - **Σύστημα:** είσοδος → επεξεργασία → έξοδος, και ανατροφοδότηση που γυρίζει πίσω.
> - **Ανοιχτός βρόχος:** καμία αυτόματη διόρθωση. **Κλειστός βρόχος:** ένας αισθητήρας μετρά και το σύστημα διορθώνεται.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Περίγραψε το ψυγείο της κουζίνας ως σύστημα. Είναι ανοιχτού ή κλειστού βρόχου;

1. **Είσοδος:** ηλεκτρικό ρεύμα, τα τρόφιμα που βάζεις μέσα, και η θερμοκρασία που ρυθμίζεις στον διακόπτη.
2. **Επεξεργασία:** ο συμπιεστής κυκλοφορεί ένα ψυκτικό υγρό που παίρνει θερμότητα από το εσωτερικό και την αποβάλλει από τη σχάρα στην πλάτη του ψυγείου.
3. **Έξοδος:** κρύο εσωτερικό, γύρω στους 4 °C. Ανεπιθύμητες έξοδοι: ζέστη στην πλάτη του, ένα σιγανό βουητό.
4. **Ανατροφοδότηση:** ένας θερμοστάτης μετρά τη θερμοκρασία μέσα. Όταν φτάσει στη ρύθμιση, σταματά τον συμπιεστή· όταν ζεσταθεί πάλι, τον ξεκινά. Το ψυγείο είναι λοιπόν **κλειστού βρόχου**. Γι' αυτό ακούς το βουητό να σταματά και να ξαναρχίζει.

### Παράδειγμα 2: Ένας κηπουρός ποτίζει τον κήπο με ένα ρολόι που ανοίγει το νερό κάθε πρωί για 20 λεπτά. Μια βροχερή εβδομάδα ο κήπος πλημμυρίζει. Τι λείπει από το σύστημα και πώς θα το διόρθωνες;

1. Το σύστημα έχει είσοδο (νερό, ρεύμα για τη βαλβίδα, τη ρύθμιση των 20 λεπτών), επεξεργασία (το ρολόι ανοίγει τη βαλβίδα) και έξοδο (νερό στο χώμα).
2. Δεν μετράει όμως πόσο υγρό είναι ήδη το χώμα. Ποτίζει τα ίδια λεπτά με ήλιο και με βροχή. Είναι **ανοιχτού βρόχου**.
3. Διόρθωση: ένας **αισθητήρας υγρασίας** στο χώμα, ή ένας αισθητήρας βροχής, που εμποδίζει το πότισμα όταν το χώμα είναι ήδη υγρό. Τώρα η έξοδος (υγρό χώμα) γυρίζει πίσω και αλλάζει τη λειτουργία: **κλειστός βρόχος**.

## Το έργο σου: χάρτης ενός συστήματος

Διάλεξε μια συσκευή ή ένα αντικείμενο του σπιτιού σου: σεσουάρ, πλυντήριο, ποδήλατο, φακό, ακόμα και ξυπνητήρι. Σε ένα φύλλο A4 σχεδίασε τέσσερα κουτιά με βέλη: **είσοδος → επεξεργασία → έξοδος**, και ένα βέλος που γυρίζει πίσω για την **ανατροφοδότηση**, αν υπάρχει. Γράψε σε κάθε κουτί τι ακριβώς μπαίνει, τι γίνεται και τι βγαίνει, και σημείωσε με άλλο χρώμα τις **ανεπιθύμητες** εξόδους. Στο τέλος απάντησε: είναι ανοιχτού ή κλειστού βρόχου, και τι θα άλλαζες για να γίνει πιο έξυπνο;

## Ερωτήσεις

1. Ποια περιγραφή ταιριάζει καλύτερα στην τεχνολογία;
   - Γνώση, εργαλεία και τρόποι για να καλύψουμε μια ανάγκη
   - Μόνο οι ηλεκτρονικές συσκευές, όπως κινητά και υπολογιστές
   - Οι νόμοι της φύσης που εξηγούν γιατί συμβαίνει κάτι
   - Ό,τι εφευρέθηκε μέσα στα τελευταία εκατό χρόνια
2. Μια ομάδα ερευνά γιατί κάποια μέταλλα σκουριάζουν. Μια άλλη σχεδιάζει μια μπογιά που προστατεύει τα κάγκελα από τη σκουριά. Ποια κάνει τεχνολογία;
   - Η δεύτερη, γιατί φτιάχνει μια λύση που δουλεύει
   - Η πρώτη, γιατί χρησιμοποιεί εργαστήριο και όργανα
   - Καμία, γιατί καμία δεν φτιάχνει ηλεκτρική συσκευή
   - Και οι δύο κάνουν ακριβώς το ίδιο πράγμα
3. Σε ένα σεσουάρ, τι από τα παρακάτω είναι **είσοδος**;
   - Το ρεύμα και ο αέρας του δωματίου
   - Ο ζεστός αέρας που βγαίνει
   - Η αντίσταση που πυρώνει μέσα στη συσκευή
   - Ο θόρυβος του μοτέρ
4. Τι είναι η **ανατροφοδότηση** σε ένα σύστημα;
   - Πληροφορία από την έξοδο που γυρίζει πίσω και αλλάζει τη λειτουργία
   - Η ενέργεια που ξαναμπαίνει στο σύστημα για να μη σβήσει ποτέ η συσκευή
   - Το κουμπί με το οποίο ο χρήστης ανάβει και σβήνει τη συσκευή
   - Τα υλικά που περισσεύουν και πετιούνται στο τέλος της δουλειάς
5. Ποιο από τα παρακάτω είναι σύστημα **ανοιχτού βρόχου**;
   - Φρυγανιέρα που ψήνει όσα λεπτά τη ρύθμισες
   - Κλιματιστικό που κρατά το δωμάτιο στους 24 °C
   - Ψυγείο που σβήνει όταν κρυώσει αρκετά
   - Βραστήρας που σβήνει μόλις βράσει το νερό
6. Μια παλιά λάμπα πυρακτώσεως ζεσταίνεται τόσο που καίει αν την πιάσεις. Πώς το περιγράφεις με τη γλώσσα των συστημάτων;
   - Ως ανεπιθύμητη έξοδο: ενέργεια που βγαίνει ως θερμότητα
   - Ως ανατροφοδότηση: η θερμότητα ρυθμίζει το φως της
   - Ως είσοδο: η λάμπα χρειάζεται τη ζέστη για να ανάψει
   - Ως επεξεργασία: έτσι το ρεύμα γίνεται ηλεκτρισμός
7. Θέλεις ένα φωτιστικό κήπου να ανάβει μόνο όταν σκοτεινιάζει, κάθε εποχή του χρόνου. Τι πρέπει να προσθέσεις;
   - Έναν αισθητήρα φωτός που μετρά πόσο σκοτάδι έχει
   - Έναν χρονοδιακόπτη που το ανάβει κάθε βράδυ στις 8
   - Μια πιο δυνατή λάμπα που φωτίζει περισσότερο
   - Έναν διακόπτη που τον πατάς κάθε βράδυ με το χέρι
8. Ένα χωριό χρειάζεται νερό από μια πηγή 2 km μακριά. Τι μας λέει αυτό για την τεχνολογία;
   - Η ίδια ανάγκη έχει πολλές λύσεις, και διαλέγεις ανάλογα με τις συνθήκες
   - Υπάρχει πάντα μία σωστή λύση, η πιο σύγχρονη που κυκλοφορεί στην αγορά
   - Η τεχνολογία δεν βοηθά, γιατί το νερό είναι φυσικός πόρος
   - Πρώτα πρέπει η επιστήμη να εξηγήσει πώς σχηματίζεται η πηγή

## Ασκήσεις

1. Ποια είναι τα τέσσερα μέρη με τα οποία περιγράφεις ένα τεχνολογικό σύστημα;
2. Ένα ποδήλατο δεν έχει κανέναν αισθητήρα. Γιατί λέμε ότι, μαζί με τον ποδηλάτη, λειτουργεί ως σύστημα κλειστού βρόχου;
3. Ένα ηλεκτρικό καλοριφέρ με θερμοστάτη ρυθμίστηκε στους $20$ °C. Ο πίνακας δείχνει τι κατέγραψε ένας μαθητής στο δωμάτιό του (φανταστικές μετρήσεις για την άσκηση).

   Θερμοκρασία δωματίου και κατάσταση του καλοριφέρ ανά 10 λεπτά. Φανταστικά στοιχεία.

   | Ώρα | Θερμοκρασία | Καλοριφέρ |
   | --- | --- | --- |
   | 18:00 | $17$ °C | αναμμένο |
   | 18:10 | $19$ °C | αναμμένο |
   | 18:20 | $20{,}5$ °C | σβηστό |
   | 18:30 | $20$ °C | σβηστό |
   | 18:40 | $19{,}5$ °C | αναμμένο |
   | 18:50 | $20{,}5$ °C | σβηστό |

   α) Σε ποια θερμοκρασία σβήνει το καλοριφέρ;
   β) Σε ποια θερμοκρασία ξανανάβει;
   γ) Είναι σύστημα ανοιχτού ή κλειστού βρόχου;
4. Στο σχολείο σου τα φώτα του διαδρόμου μένουν αναμμένα όλη μέρα, ακόμα κι όταν μπαίνει άπλετο φως από τα παράθυρα. Ο διευθυντής ζητά μια ιδέα για λιγότερη σπατάλη. Τι θα πρότεινες, με τη γλώσσα των συστημάτων;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/technology/what-is-technology
