# Τεχνικό σχέδιο

> Όψεις, κλίμακα και διαστάσεις: πώς ένα αντικείμενο γίνεται σχέδιο που καταλαβαίνει άλλος.

Τεχνολογία, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/technology/technical-drawing

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις το σκαρίφημα από το τεχνικό σχέδιο και να ξέρεις πότε χρειάζεται το καθένα.
- Να σχεδιάζεις την πρόοψη, την κάτοψη και την πλάγια όψη ενός απλού αντικειμένου, στη θέση που ορίζει η ευρωπαϊκή μέθοδος.
- Να διαβάζεις και να επιλέγεις κλίμακα σχεδίου (1:1, 1:2, 1:5, 2:1).
- Να διαβάζεις τις διαστάσεις και τα είδη γραμμών ενός σχεδίου.

## Ένα σχέδιο που καταλαβαίνει άλλος

Σχεδίασες μια βάση κινητού και θέλεις να τη φτιάξει ο φίλος σου στο σπίτι του. Αν του δώσεις ένα γρήγορο σκίτσο, θα σε ρωτήσει: «Πόσο φαρδιά; Πόσο βαθιά είναι η εγκοπή; Πόσο ψηλά;». Ένα **τεχνικό σχέδιο** απαντά σε όλα αυτά χωρίς να είσαι εκεί. Είναι μια γλώσσα με κανόνες, ίδιους σε όλο τον κόσμο: τους ορίζει το διεθνές πρότυπο **ISO 128**.

|             | Σκαρίφημα (σκίτσο)                  | Τεχνικό σχέδιο                              |
| ----------- | ----------------------------------- | ------------------------------------------- |
| Πώς γίνεται | με ελεύθερο χέρι, γρήγορα           | με χάρακα, γνώμονα, διαβήτη ή σε υπολογιστή |
| Διαστάσεις  | λίγες ή καθόλου                     | όλες όσες χρειάζεται η κατασκευή            |
| Κλίμακα     | κατά προσέγγιση                     | ακριβής και γραμμένη                        |
| Πότε        | για να βγάλεις και να δείξεις ιδέες | για να φτιάξει κάποιος το αντικείμενο       |

*Τεχνικό σχέδιο στο χαρτί. Οι δύο χάρακες σε ορθή γωνία ανήκουν σε έναν σχεδιαστικό μηχανισμό και σε βοηθούν να τραβάς παράλληλες και κάθετες γραμμές. Δίπλα, μοιρογνωμόνιο, διαβήτης και μολύβια: τα εργαλεία που κάνουν το σκίτσο ακριβές σχέδιο.*

## Οι τρεις όψεις

Ένα αντικείμενο έχει τρεις διαστάσεις: **μήκος, πλάτος, ύψος**. Το χαρτί έχει δύο. Η λύση είναι να το κοιτάξεις από τρεις πλευρές, **κάθετα** σε καθεμιά, και να σχεδιάσεις τρεις επίπεδες εικόνες:

- **Πρόοψη**: το βλέπεις από μπροστά. Δείχνει μήκος και ύψος. Διαλέγεις ως πρόοψη την πλευρά που λέει τα περισσότερα για το σχήμα.
- **Κάτοψη**: το βλέπεις από πάνω. Δείχνει μήκος και πλάτος (βάθος).
- **Πλάγια όψη**: το βλέπεις από τα πλάγια. Δείχνει πλάτος και ύψος.

Στην Ευρώπη, και στην Ελλάδα, χρησιμοποιούμε την **ευρωπαϊκή μέθοδο** (προβολή πρώτης γωνίας). Οι όψεις μπαίνουν σε σταθερές θέσεις:

- η **κάτοψη** μπαίνει **κάτω** από την πρόοψη,
- η όψη **από αριστερά** μπαίνει **δεξιά** από την πρόοψη.

Ακούγεται ανάποδο, αλλά σκέψου ότι το αντικείμενο «ρίχνει» την εικόνα του στην απέναντι πλευρά, σαν σκιά. Οι όψεις είναι **ευθυγραμμισμένες**: το ύψος της πρόοψης και της πλάγιας όψης είναι στην ίδια οριζόντια λωρίδα, και το μήκος της πρόοψης και της κάτοψης στην ίδια κάθετη λωρίδα. Έτσι μεταφέρεις μια διάσταση από τη μία όψη στην άλλη με τον χάρακα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποια όψη δείχνει αυτό το σχήμα;*

## Οι γραμμές μιλούν

Σε ένα τεχνικό σχέδιο κάθε είδος γραμμής έχει άλλο νόημα:

| Γραμμή                 | Πώς είναι   | Τι δείχνει                                                  |
| ---------------------- | ----------- | ----------------------------------------------------------- |
| Συνεχής χοντρή         | ———         | ορατές ακμές και περίγραμμα                                 |
| Διακεκομμένη           | – – – –     | ακμές που **δεν** φαίνονται από εκεί που κοιτάς (κρυμμένες) |
| Αξονική (παύλα-τελεία) | —·—·—       | άξονες συμμετρίας, κέντρα κύκλων και τρυπών                 |
| Συνεχής λεπτή          | ——— (λεπτή) | γραμμές διαστάσεων και βοηθητικές γραμμές                   |

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποια γραμμή θα χρησιμοποιούσες;*

## Διαστάσεις και κλίμακα

Οι **διαστάσεις** γράφονται σε **χιλιοστά (mm)**, χωρίς να γράφεις τη μονάδα. Μια γραμμή διάστασης έχει βελάκια στις άκρες, και ο αριθμός μπαίνει πάνω της, στη μέση. Κάθε διάσταση γράφεται **μία φορά**, στην όψη όπου φαίνεται πιο καθαρά.

Η **κλίμακα** λέει πόσο μίκρυνε ή μεγάλωσε το αντικείμενο στο χαρτί:

| Κλίμακα   | Τι σημαίνει                 | Παράδειγμα             |
| --------- | --------------------------- | ---------------------- |
| 1:1       | φυσικό μέγεθος              | γόμα, κλειδί           |
| 1:2       | το σχέδιο είναι το μισό     | βάση κινητού, κουτί    |
| 1:5, 1:10 | πέντε, δέκα φορές μικρότερο | ράφι, καρέκλα          |
| 2:1, 5:1  | δύο, πέντε φορές μεγαλύτερο | βίδα, γρανάζι ρολογιού |

Ο **πρώτος** αριθμός είναι πάντα το χαρτί, ο **δεύτερος** το πραγματικό αντικείμενο.

> **Πρόσεχε**
>
> Οι αριθμοί των διαστάσεων γράφουν **πάντα το πραγματικό μέγεθος**, όποια κι αν είναι η κλίμακα. Αν ένα ράφι 900 mm σχεδιάζεται σε 1:5, η γραμμή στο χαρτί έχει μήκος 180 mm, αλλά πάνω της γράφεις **900**. Όποιος κατασκευάζει δεν πρέπει να χρειάζεται να μετρά πάνω στο χαρτί.

Υπάρχει και ένας τρόπος να δείξεις το αντικείμενο σε **μία** εικόνα που μοιάζει τρισδιάστατη: το **ισομετρικό** σχέδιο. Οι κάθετες ακμές μένουν κάθετες, και οι οριζόντιες γέρνουν $30°$ δεξιά και αριστερά. Είναι ωραίο για να καταλάβεις το σχήμα, αλλά για την κατασκευή χρειάζονται οι όψεις.

> **Κλειδί**
>
> Ένα τεχνικό σχέδιο είναι **τρεις όψεις σε σταθερές θέσεις** (στην ευρωπαϊκή μέθοδο: κάτοψη κάτω, όψη από αριστερά δεξιά), με **γραμμές που έχουν νόημα**, **διαστάσεις σε mm** που λένε το πραγματικό μέγεθος, και μια **κλίμακα** γραμμένη στο υπόμνημα. Αν κάποιος που δεν σε ξέρει μπορεί να το φτιάξει μόνο από το χαρτί, το σχέδιο είναι καλό.

> **Θυμήσου**
>
> - **Πρόοψη:** μήκος × ύψος. **Κάτοψη:** μήκος × πλάτος. **Πλάγια:** πλάτος × ύψος.
> - **Ευρωπαϊκή μέθοδος:** κάτοψη **κάτω** από την πρόοψη, όψη από αριστερά **δεξιά** της.
> - **Χοντρή** = ορατό, **διακεκομμένη** = κρυμμένο, **παύλα-τελεία** = άξονας, **λεπτή** = διαστάσεις.
> - **Διαστάσεις** σε mm, πάντα το πραγματικό μέγεθος. **Κλίμακα** χαρτί : πραγματικό.
> - Χαρτί **A4** = $210 \times 297$ mm.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένα ξύλινο σκαλοπάτι-στήριγμα: μήκος 60 mm, πλάτος 40 mm, ύψος 40 mm, με ένα «σκαλί» που κόβει το πάνω πίσω μισό (βάθος 20 mm, ύψος 20 mm) σε όλο το μήκος. Περίγραψε τις τρεις όψεις.

1. **Πρόοψη** (από μπροστά): βλέπεις ορθογώνιο $60 \times 40$. Το σκαλί είναι πίσω, κρυμμένο από τη μπροστινή, ψηλή πλευρά. Η ακμή του όμως υπάρχει, στα $20$ mm ύψος, οπότε τη σχεδιάζεις ως **διακεκομμένη** οριζόντια γραμμή σε όλο το μήκος.
2. **Πλάγια όψη** (από αριστερά): εδώ φαίνεται το σχήμα του σκαλιού. Πλάτος $40$, ύψος $40$, με το πάνω πίσω τετράγωνο $20 \times 20$ να λείπει: ψηλό μπροστά, χαμηλό πίσω. Αυτή η όψη δείχνει το σχήμα καλύτερα από την πρόοψη, και σε ένα επόμενο σχέδιο ίσως τη διάλεγες ως πρόοψη.
3. **Κάτοψη** (από πάνω): ορθογώνιο $60 \times 40$, με μια **συνεχή** γραμμή κατά μήκος στη μέση του πλάτους, εκεί όπου το επίπεδο πέφτει κατά ένα σκαλί. Φαίνεται από πάνω, άρα δεν είναι διακεκομμένη.
4. **Θέσεις:** η κάτοψη μπαίνει κάτω από την πρόοψη, η όψη από αριστερά δεξιά της. Κλίμακα 1:1, γιατί το αντικείμενο χωρά άνετα σε A4.

### Παράδειγμα 2: Θέλεις να σχεδιάσεις σε ένα A4 (πλαγιαστό, 297 mm μήκος) την πρόοψη ενός ραφιού μήκους 900 mm, αφήνοντας 40 mm περιθώριο σε κάθε πλευρά. Ποια κλίμακα διαλέγεις: 1:2, 1:5 ή 1:10;

1. Ωφέλιμο μήκος στο χαρτί: $297 - 2 \times 40 = 217$ mm.
2. Σε 1:2 το ράφι θα ήταν $900 : 2 = 450$ mm. **Δεν χωρά.**
3. Σε 1:5: $900 : 5 = 180$ mm. **Χωρά**, με λίγο χώρο για τις διαστάσεις.
4. Σε 1:10: $90$ mm. Χωρά, αλλά το σχέδιο θα ήταν μικρό και οι λεπτομέρειες δεν θα διαβάζονταν. Διαλέγεις **1:5**: τη μεγαλύτερη κλίμακα που χωρά. Και πάνω στη γραμμή των 180 mm γράφεις **900**.

## Το έργο σου: τρεις όψεις ενός αντικειμένου

Διάλεξε ένα μικρό αντικείμενο με απλό σχήμα: μια γόμα, ένα κουτί σπίρτων, ένα τουβλάκι, ή ένα ξυλάκι με εγκοπή από το έργο σου. Μέτρησέ το με χάρακα στο πλησιέστερο χιλιοστό. Σε χαρτί μιλιμετρέ ή τετραγωνισμένο σχεδίασε **πρόοψη, κάτοψη και πλάγια όψη** στις σωστές θέσεις της ευρωπαϊκής μεθόδου, σε κλίμακα **2:1** αν είναι πολύ μικρό. Βάλε όλες τις διαστάσεις μία φορά, σε mm, και γράψε σε ένα κουτάκι κάτω δεξιά: όνομα αντικειμένου, κλίμακα, το όνομά σου, ημερομηνία. Μετά δώσε το σχέδιο σε έναν συμμαθητή χωρίς να του δείξεις το αντικείμενο: μπορεί να σου πει τι είναι και πόσο μεγάλο;

## Ερωτήσεις

1. Στην ευρωπαϊκή μέθοδο, πού μπαίνει η **κάτοψη** σε σχέση με την πρόοψη;
   - Ακριβώς κάτω από την πρόοψη
   - Ακριβώς πάνω από την πρόοψη
   - Δεξιά από την πρόοψη
   - Οπουδήποτε υπάρχει χώρος
2. Ποιες διαστάσεις ενός αντικειμένου φαίνονται στην **πρόοψη**;
   - Το μήκος και το ύψος
   - Το μήκος και το πλάτος
   - Το πλάτος και το ύψος
   - Και οι τρεις μαζί
3. Τι δείχνει μια **διακεκομμένη** γραμμή σε τεχνικό σχέδιο;
   - Μια ακμή που υπάρχει αλλά δεν φαίνεται από εκεί που κοιτάς
   - Το σημείο όπου πρέπει να κόψεις το υλικό με το πριόνι
   - Τον άξονα συμμετρίας ή το κέντρο μιας τρύπας
   - Ένα κομμάτι που δεν έχει αποφασιστεί ακόμα
4. Ένα σχέδιο έχει κλίμακα **1:5**. Τι σημαίνει;
   - Το σχέδιο είναι πέντε φορές μικρότερο από το αντικείμενο
   - Το σχέδιο είναι πέντε φορές μεγαλύτερο από το αντικείμενο
   - Το αντικείμενο έχει πέντε κομμάτια που σχεδιάζονται χωριστά
   - Κάθε εκατοστό του σχεδίου είναι πέντε μέτρα στην πραγματικότητα
5. Ένα τραπεζάκι μήκους 500 mm σχεδιάζεται σε κλίμακα 1:10. Τι αριθμό γράφεις πάνω στη γραμμή διάστασης του μήκους;
   - 500
   - 50
   - 5000
   - 1:10
6. Σε ποια μονάδα είναι οι διαστάσεις ενός τεχνικού σχεδίου όταν δεν γράφεται μονάδα;
   - Σε χιλιοστά (mm)
   - Σε εκατοστά (cm)
   - Σε μέτρα (m)
   - Σε ίντσες
7. Πότε αρκεί ένα **σκαρίφημα** αντί για τεχνικό σχέδιο;
   - Όταν βγάζεις και συγκρίνεις γρήγορα ιδέες
   - Όταν κάποιος άλλος θα κατασκευάσει το αντικείμενο
   - Όταν το αντικείμενο έχει πολλές ακριβείς διαστάσεις
   - Όταν πρέπει να ταιριάξουν δύο κομμάτια μεταξύ τους
8. Ένα χωνάκι παγωτού στέκεται ανάποδα στο θρανίο, με τη μύτη προς τα πάνω. Τι σχήμα έχει η **κάτοψή** του;
   - Κύκλο με μια τελεία στο κέντρο
   - Τρίγωνο με τη μύτη επάνω
   - Ορθογώνιο ίσο με το ύψος
   - Τετράγωνο με δύο διαγώνιες

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγονται οι τρεις όψεις ενός τεχνικού σχεδίου;
2. Γιατί ένα τεχνικό σχέδιο χρειάζεται συνήθως τρεις όψεις, και δεν φτάνει μία φωτογραφία ή ένα σκίτσο;
3. Μια μαθήτρια μέτρησε με χάρακα, πάνω σε ένα σχέδιο ξύλινου κουτιού, τα μήκη των γραμμών. Στο υπόμνημα γράφει «Κλίμακα 1:2». Η τρύπα στο καπάκι είναι κάθετη, από πάνω προς τα κάτω.

   Μήκη γραμμών μετρημένα πάνω στο χαρτί, σε mm (παράδειγμα για την άσκηση).

   | Στοιχείο | Στο χαρτί |
   | --- | --- |
   | Μήκος κουτιού | $75$ mm |
   | Πλάτος κουτιού | $50$ mm |
   | Ύψος κουτιού | $40$ mm |
   | Διάμετρος τρύπας | $6$ mm |

   α) Ποιο είναι το πραγματικό μήκος του κουτιού;
   β) Ποιος αριθμός γράφεται στη διάσταση της τρύπας;
   γ) Σε ποια όψη η τρύπα φαίνεται ως κύκλος;
4. Θέλεις να στείλεις με email σε ένα ξυλουργείο σε άλλη πόλη το σχέδιο για ένα ράφι που θα σου φτιάξουν. Τι θα φρόντιζες να έχει το σχέδιο, ώστε να μη χρειαστεί να σε πάρουν τηλέφωνο για να ρωτήσουν;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/technology/technical-drawing
