# Η διαδικασία σχεδίασης

> Πρόβλημα, προδιαγραφές, ιδέες, επιλογή, κατασκευή, δοκιμή, βελτίωση.

Τεχνολογία, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/technology/design-process

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις τα βήματα της διαδικασίας σχεδίασης: πρόβλημα, έρευνα, προδιαγραφές, ιδέες, επιλογή, κατασκευή, δοκιμή, βελτίωση.
- Να γράφεις μετρήσιμες προδιαγραφές και να τις ξεχωρίζεις από τις ιδέες λύσης.
- Να διαλέγεις ανάμεσα σε ιδέες με έναν πίνακα αξιολόγησης.
- Να εξηγείς γιατί η σχεδίαση είναι κύκλος: η δοκιμή γυρίζει πίσω σε προηγούμενα βήματα.

## Από το «θα ήταν ωραίο» στο «δουλεύει»

Διαβάζεις συνταγές από το κινητό στην κουζίνα και το κινητό γλιστράει συνέχεια στον πάγκο. Θα ήθελες μια **βάση** που να το κρατά όρθιο. Θα μπορούσες να πάρεις ένα χαρτόνι και να αρχίσεις να κόβεις. Μάλλον θα έφτιαχνες κάτι που πέφτει, ή που δεν χωράει το κινητό, ή που χάλασε ένα ολόκληρο φύλλο για μια λωρίδα.

Οι μηχανικοί, οι σχεδιαστές και οι τεχνίτες δουλεύουν με μια σειρά βημάτων που λέγεται **διαδικασία σχεδίασης**. Δεν είναι γραφειοκρατία. Είναι ο τρόπος να κάνεις τα λάθη σου **σε χαρτί**, όπου κοστίζουν λίγο, και όχι στο υλικό.

## Τα βήματα

1. **Εντοπίζω το πρόβλημα.** Γράφω σε μία πρόταση ποια ανάγκη θέλω να καλύψω, και για ποιον. «Θέλω μια βάση που κρατά το κινητό όρθιο στον πάγκο της κουζίνας.»
2. **Ερευνώ.** Τι υπάρχει ήδη; Πόσο μεγάλο και βαρύ είναι το κινητό; Τι υλικά έχω; Μετρώ.
3. **Γράφω προδιαγραφές.** Τι **πρέπει** να κάνει η λύση, με νούμερα όπου γίνεται.
4. **Βγάζω ιδέες.** Πολλά γρήγορα σκίτσα, χωρίς να κρίνω ακόμα. Τουλάχιστον τρία.
5. **Διαλέγω.** Βαθμολογώ τις ιδέες απέναντι στις προδιαγραφές.
6. **Κατασκευάζω πρωτότυπο.** Μια πρώτη εκδοχή, συχνά από φτηνό υλικό.
7. **Δοκιμάζω και αξιολογώ.** Ελέγχω κάθε προδιαγραφή: πέτυχε ή όχι;
8. **Βελτιώνω.** Γυρίζω πίσω σε όποιο βήμα χρειάζεται.

Το όγδοο βήμα κάνει τη σειρά **κύκλο**. Σχεδόν κανένα προϊόν δεν πετυχαίνει με την πρώτη. Οι αδελφοί Ράιτ δοκίμασαν ανεμόπτερα και αεροτομές για χρόνια πριν από την πτήση του 1903.

*Ο Γουίλμπουρ Ράιτ πετά με το ανεμόπτερο του 1902 κοντά στο Κίτι Χοκ· τη φωτογραφία την τράβηξε ο αδελφός του, ο Όρβιλ. Δεν έχει μηχανή: είναι πρωτότυπο για να δοκιμάσουν τα φτερά και τον έλεγχο, πριν φτιάξουν το μηχανοκίνητο αεροπλάνο του 1903.*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Βάλε τη διαδικασία σε σειρά*

## Οι προδιαγραφές

Η **προδιαγραφή** λέει **τι** πρέπει να κάνει η λύση, όχι **πώς**. Καλή προδιαγραφή είναι αυτή που μπορείς να **ελέγξεις** στη δοκιμή.

| Ασαφής             | Μετρήσιμη                                               |
| ------------------ | ------------------------------------------------------- |
| «Να είναι γερή.»   | «Να κρατά κινητό ως 250 g χωρίς να λυγίσει.»            |
| «Να μη γλιστράει.» | «Να μη μετακινηθεί όταν πατάς την οθόνη με το δάχτυλο.» |
| «Να είναι φτηνή.»  | «Να φτιάχνεται από ένα φύλλο χαρτονιού A4.»             |
| «Να βλέπεις καλά.» | «Η οθόνη να γέρνει 60°–70° από τον πάγκο.»              |

Συχνά χωρίζεις τις προδιαγραφές σε δύο είδη: αυτές που **πρέπει** οπωσδήποτε να ικανοποιούνται, και αυτές που **θα ήταν καλό** να ικανοποιούνται (π.χ. «να διπλώνει επίπεδη για να μπαίνει στην κασετίνα»).

*Διαδραστικό στη σελίδα: Προδιαγραφή ή ιδέα λύσης;*

> **Πρόσεχε**
>
> Αν γράψεις μια ιδέα μέσα στις προδιαγραφές («να είναι τρίγωνη»), κλειδώνεις τη λύση πριν σκεφτείς άλλες. Η προδιαγραφή πρέπει να αφήνει χώρο για **πολλές** ιδέες.

> **Κλειδί**
>
> Η σχεδίαση είναι **κύκλος**, όχι ευθεία γραμμή: πρόβλημα → έρευνα → προδιαγραφές → ιδέες → επιλογή → κατασκευή → δοκιμή → βελτίωση, και ξανά. Οι **προδιαγραφές** είναι ο χάρακας: με αυτές βαθμολογείς τις ιδέες πριν από την κατασκευή, και με αυτές ελέγχεις το πρωτότυπο μετά.

> **Θυμήσου**
>
> - **Προδιαγραφή** = τι πρέπει να κάνει, με νούμερα όπου γίνεται. **Ιδέα** = πώς.
> - Τουλάχιστον **τρεις** ιδέες πριν διαλέξεις.
> - **Πρωτότυπο** = πρώτη δοκιμαστική εκδοχή, συνήθως από φτηνό υλικό.
> - Η δοκιμή ελέγχει **κάθε** προδιαγραφή και σε στέλνει πίσω όπου χρειάζεται.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Τρεις ιδέες για τη βάση: Α (χαρτόνι διπλωμένο σε τρίγωνο), Β (δύο κομμάτια που σφηνώνουν με εγκοπές), Γ (πλαίσιο σε σχήμα Λ με στήριγμα). Βαθμολόγησέ τες σε πίνακα αξιολόγησης με βάρη και διάλεξε.

1. Διαλέγεις κριτήρια από τις προδιαγραφές, και βάρος για το πόσο μετράει το καθένα: **σταθερότητα ×3** (το πιο σημαντικό), **χωράει σε ένα A4 ×2**, **εύκολη κατασκευή ×2**, **διπλώνει επίπεδη ×1**.
2. Βαθμολογείς κάθε ιδέα από 1 ως 5 σε κάθε κριτήριο, με βάση τα σκίτσα:
   | Κριτήριο (βάρος)      | Α | Β | Γ |
   | --------------------- | - | - | - |
   | Σταθερότητα (×3)      | 3 | 5 | 4 |
   | Ένα A4 (×2)           | 5 | 4 | 3 |
   | Εύκολη κατασκευή (×2) | 5 | 3 | 2 |
   | Διπλώνει επίπεδη (×1) | 2 | 5 | 3 |
3. Πολλαπλασιάζεις με τα βάρη και προσθέτεις.
   Α: $9 + 10 + 10 + 2 = 31$.
   Β: $15 + 8 + 6 + 5 = 34$.
   Γ: $12 + 6 + 4 + 3 = 25$.
4. Κερδίζει η **Β**. Ο πίνακας δεν αποφασίζει μόνος του, αλλά σε αναγκάζει να πεις **γιατί** προτιμάς κάτι. Αν η Α και η Β έβγαιναν ισόπαλες, θα κοίταζες το κριτήριο με το μεγαλύτερο βάρος.

### Παράδειγμα 2: Το πρωτότυπο της Β δοκιμάζεται. Το κινητό στέκεται, αλλά όταν πατάς την οθόνη η βάση γλιστράει 2 cm πάνω στον λείο πάγκο, και η γωνία μετρήθηκε 75°. Τι κάνεις;

1. Ελέγχεις τις προδιαγραφές μία μία: «να μη μετακινείται όταν πατάς» — **απέτυχε**. «Γωνία 60°–70°» — **απέτυχε** (75°). Οι υπόλοιπες πέτυχαν.
2. Για το γλίστρημα γυρίζεις στο βήμα **ιδέες**: λαστιχάκια ή τσόχα στις άκρες, ή φαρδύτερο πόδι.
3. Για τη γωνία γυρίζεις στο **σχέδιο**: μετακινείς την εγκοπή του στηρίγματος λίγο πιο πίσω, ώστε η πλάτη να γείρει περισσότερο.
4. Φτιάχνεις δεύτερο πρωτότυπο και **ξαναδοκιμάζεις όλες** τις προδιαγραφές, γιατί μια διόρθωση μπορεί να χαλάσει κάτι που δούλευε.

## Το έργο σου: βάση κινητού από ένα A4

Φτιάξε έναν **φάκελο σχεδίασης** για μια βάση κινητού ή tablet από **ένα φύλλο χαρτονιού A4**, χωρίς κόλλα αν μπορείς. Γράψε το πρόβλημα σε μία πρόταση, μέτρησε τη συσκευή, γράψε τέσσερις μετρήσιμες προδιαγραφές, σκίτσαρε τρεις ιδέες και βαθμολόγησέ τες. Φτιάξε το πρωτότυπο της καλύτερης και δοκίμασέ το: γράψε δίπλα σε κάθε προδιαγραφή «πέτυχε» ή «απέτυχε», και τι άλλαξες στη δεύτερη εκδοχή. Για το κόψιμο, δες πρώτα τους κανόνες στο «Εργαλεία και ασφάλεια».

## Ερωτήσεις

1. Ποιο είναι το πρώτο βήμα της διαδικασίας σχεδίασης;
   - Να γράψεις καθαρά ποιο πρόβλημα λύνεις
   - Να σκιτσάρεις την πρώτη ιδέα που σκέφτεσαι
   - Να αγοράσεις τα υλικά για την κατασκευή
   - Να φτιάξεις γρήγορα ένα πρωτότυπο
2. Ποια από αυτές είναι **μετρήσιμη** προδιαγραφή για μια μολυβοθήκη;
   - Να χωρά τουλάχιστον 12 μολύβια των 18 cm
   - Να είναι πρακτική και να αρέσει σε όλους
   - Να έχει σχήμα κυλίνδρου από ρολό χαρτιού
   - Να είναι η πιο ωραία μολυβοθήκη της τάξης
3. Ένας μαθητής γράφει στις προδιαγραφές της βάσης κινητού: «Να είναι τρίγωνο από χαρτόνι». Τι πρόβλημα έχει αυτό;
   - Είναι ιδέα λύσης και κλειδώνει το σχήμα πριν σκεφτεί άλλα
   - Δεν έχει κανένα πρόβλημα, γιατί το τρίγωνο είναι σταθερό
   - Το χαρτόνι δεν είναι κατάλληλο υλικό για βάση κινητού
   - Οι προδιαγραφές πρέπει να γράφονται μόνο μετά την κατασκευή
4. Τι είναι το **πρωτότυπο**;
   - Μια πρώτη δοκιμαστική εκδοχή, για να ελέγξεις την ιδέα
   - Το τελικό προϊόν, έτοιμο για πώληση στα καταστήματα
   - Το πιο πρωτότυπο, δηλαδή το πιο ασυνήθιστο σκίτσο
   - Το σχέδιο με όλες τις διαστάσεις στο χαρτί
5. Σε πίνακα αξιολόγησης η σταθερότητα έχει βάρος ×3 και η εμφάνιση ×1. Η ιδέα Χ παίρνει 4 στη σταθερότητα και 2 στην εμφάνιση. Πόσους βαθμούς μαζεύει από αυτά τα δύο;
   - 14 βαθμούς
   - 6 βαθμούς
   - 10 βαθμούς
   - 24 βαθμούς
6. Γιατί δίνουμε **βάρη** στα κριτήρια ενός πίνακα αξιολόγησης;
   - Γιατί κάποια κριτήρια μετράνε περισσότερο από άλλα
   - Για να βγαίνουν μεγαλύτεροι αριθμοί στο τέλος
   - Για να κερδίζει πάντα η ιδέα που μας αρέσει
   - Γιατί έτσι δεν χρειάζεται να κάνεις δοκιμή μετά
7. Η δοκιμή δείχνει ότι η βάση σου γλιστράει όταν πατάς την οθόνη. Τι κάνεις;
   - Γυρίζεις σε προηγούμενο βήμα, βελτιώνεις και ξαναδοκιμάζεις
   - Σβήνεις αυτή την προδιαγραφή από τη λίστα, αφού δεν την πέτυχες
   - Ξεκινάς από την αρχή με εντελώς άλλο πρόβλημα
   - Παραδίδεις όπως είναι, αφού το κινητό στέκεται
8. Διόρθωσες τη γωνία της βάσης σου. Γιατί πρέπει να ξαναδοκιμάσεις και τις προδιαγραφές που είχαν ήδη πετύχει;
   - Γιατί μια διόρθωση μπορεί να χαλάσει κάτι που δούλευε
   - Γιατί οι προδιαγραφές αλλάζουν μόνες τους με τον καιρό
   - Γιατί η πρώτη δοκιμή γίνεται πάντα λάθος
   - Δεν χρειάζεται, αρκεί να ελέγξεις μόνο τη γωνία

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγεται η πρόταση που λέει τι πρέπει να κάνει μια λύση, με νούμερα όπου γίνεται;
2. Γιατί η διαδικασία σχεδίασης ζητά τουλάχιστον τρεις ιδέες πριν διαλέξεις, κι όχι να φτιάξεις αμέσως την πρώτη;
3. Μια μαθήτρια δοκίμασε το πρωτότυπο της μολυβοθήκης της. Ο πίνακας δείχνει τις προδιαγραφές της και τι μέτρησε.

   Φύλλο δοκιμής πρωτοτύπου (φανταστικό παράδειγμα για την άσκηση).

   | Προδιαγραφή | Στόχος | Μέτρηση |
   | --- | --- | --- |
   | Πόσα μολύβια χωρά | τουλάχιστον $12$ | $15$ |
   | Ύψος τοιχώματος | $8$–$10$ cm | $12$ cm |
   | Δεν ανατρέπεται με γεμάτη θήκη | ναι | ναι |
   | Υλικό | ως $2$ ρολά χαρτιού | $3$ ρολά |

   α) Πόσες προδιαγραφές απέτυχαν;
   β) Ποιες είναι αυτές;
   γ) Σε ποιο βήμα της σχεδίασης πρέπει να γυρίσει για το ύψος;
4. Η βάση κινητού σου έχει δύο προβλήματα: γλιστράει όταν πατάς την οθόνη, και το χρώμα της δεν σου αρέσει. Έχεις μόνο μία διδακτική ώρα πριν την παράδοση. Τι θα έκανες πρώτα;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/technology/design-process
