# Το φως θερμαίνει — «ψυχρά» και «θερμά» χρώματα

> Γιατί το μαύρο μπλουζάκι καίει στον ήλιο και το άσπρο όχι.

Φυσική, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/physics/light-and-heat

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς ότι το φως μεταφέρει ενέργεια, που γίνεται θερμότητα όταν απορροφάται.
- Να συνδέεις το χρώμα ενός σώματος με το πόσο φως ανακλά και πόσο απορροφά.
- Να εφαρμόζεις τα «θερμά» και «ψυχρά» χρώματα στα ρούχα, στα σπίτια και στον ηλιακό θερμοσίφωνα.

## Πού κάθεσαι στην παραλία

Μεσημέρι του Αυγούστου. Η άμμος καίει τόσο που περπατάς στις μύτες. Δύο μέτρα πιο πέρα, κάτω από την ομπρέλα, η ίδια άμμος είναι δροσερή.

Ο αέρας είναι ο ίδιος και στα δύο σημεία. Αυτό που αλλάζει είναι το **φως**.

Στην ενότητα [Θερμοκρασία και θερμότητα](/el/gym-a/physics/temperature-heat) είδες ότι η ενέργεια του Ήλιου μας φτάνει με **ακτινοβολία**, μέσα από το κενό. Εδώ θα δεις τι γίνεται όταν αυτή η ακτινοβολία πέσει πάνω σε κάτι.

## Το φως μεταφέρει ενέργεια

Βάλε ένα θερμόμετρο κάτω από ένα πορτατίφ με **σβηστή** λάμπα και διάβασε την ένδειξη. Άναψε τη λάμπα και ξαναδιάβασέ τη μετά από λίγα λεπτά: έχει ανέβει μερικούς βαθμούς.

Η λάμπα δεν ακουμπά το θερμόμετρο. Η ενέργεια έφτασε με το φως της.

Το πείραμα θέλει λάμπα **πυράκτωσης**, με νήμα που πυρακτώνεται, ή καλύτερα τον ίδιο τον ήλιο. Μια λάμπα LED δίνει πολύ φως αλλά ελάχιστη θερμική ακτινοβολία, και το θερμόμετρο σχεδόν δεν κουνιέται.

## Τρία πράγματα που μπορεί να πάθει το φως

Όταν το φως πέφτει σε ένα σώμα, ένα μέρος του:

- **ανακλάται** — γυρίζει πίσω, όπως η μπάλα από τον τοίχο,
- **απορροφάται** — μένει στο σώμα και γίνεται **θερμότητα**,
- **περνάει** από μέσα, αν το σώμα είναι διάφανο, όπως το τζάμι.

Συνήθως γίνονται και τα τρία, σε διαφορετική αναλογία. Για το πόσο θα ζεσταθεί ένα σώμα, μετράει μόνο το κομμάτι που **απορροφά**.

## Μαύρο και άσπρο

Τύλιξε το δοχείο ενός θερμομέτρου με **λευκή** αυτοκόλλητη ταινία και ενός δεύτερου με **μαύρη**, ίδιου μεγέθους. Βάλε τα δίπλα δίπλα κάτω από τη λάμπα και άναψέ τη.

|                            | Στην αρχή | Μετά από $5$ λεπτά |
| -------------------------- | --------- | ------------------ |
| Θερμόμετρο με λευκή ταινία | $22$ °C   | $26$ °C            |
| Θερμόμετρο με μαύρη ταινία | $22$ °C   | $33$ °C            |

Οι τιμές είναι ενδεικτικές· με τη δική σου λάμπα θα βγουν άλλες. Η διαφορά όμως βγαίνει πάντα προς την ίδια μεριά.

Το **λευκό** ανακλά σχεδόν όλο το φως που δέχεται. Γι' αυτό το βλέπεις λευκό: γυρίζουν στο μάτι σου όλα τα χρώματα του φωτός μαζί.

Το **μαύρο** απορροφά σχεδόν όλο το φως. Δεν γυρίζει τίποτα στο μάτι σου, γι' αυτό το βλέπεις μαύρο — και όλη αυτή η ενέργεια μένει πάνω του και το ζεσταίνει.

Ένα **κόκκινο** μήλο ανακλά κυρίως το κόκκινο φως και απορροφά τα υπόλοιπα χρώματα.

> **Κλειδί**
>
> Το χρώμα που βλέπεις είναι το φως που το σώμα **δεν** κράτησε.
>
> Όσο πιο **σκούρο** είναι ένα σώμα, τόσο περισσότερο φως απορροφά, και τόσο περισσότερο ζεσταίνεται στον ήλιο. Όσο πιο **ανοιχτό**, τόσο περισσότερο φως ανακλά, και τόσο λιγότερο ζεσταίνεται.

## «Θερμά» και «ψυχρά» χρώματα

Ξανακάνε το πείραμα με ταινίες σκούρου μπλε, σκούρου πράσινου, καφέ. Ζεσταίνονται σχεδόν όσο η μαύρη. Μια ανοιχτή κίτρινη ή ανοιχτή γαλάζια μένει κοντά στη λευκή.

Στη Φυσική λοιπόν «**θερμά**» είναι τα χρώματα που ζεσταίνονται πολύ στο φως, δηλαδή τα **σκούρα**. «**Ψυχρά**» είναι τα **ανοιχτά**, που ανακλούν το περισσότερο φως και μένουν δροσερά.

> **Πρόσεχε**
>
> Στη ζωγραφική, «ζεστά» λέμε το κόκκινο και το πορτοκαλί και «ψυχρά» το μπλε, για το συναίσθημα που δίνουν. Αυτό δεν έχει σχέση με τη θερμοκρασία.
>
> Στον ήλιο δεν μετράει η απόχρωση αλλά **πόσο σκούρο** είναι το χρώμα. Ένα σκούρο μπλε μπλουζάκι ζεσταίνεται πολύ περισσότερο από ένα ανοιχτό πορτοκαλί.

## Πού το βλέπεις γύρω σου

**Τα σπίτια των νησιών.** Στις Κυκλάδες οι τοίχοι ασβεστώνονται λευκοί κάθε άνοιξη. Ανακλούν τον δυνατό ήλιο του καλοκαιριού και το μέσα μένει δροσερό. Σε βόρειες χώρες, με λίγο ήλιο και μακρύ χειμώνα, συναντάς πολύ πιο συχνά σκούρους τοίχους και σκεπές: εκεί κάθε λίγη ζέστη από τον ήλιο είναι κέρδος.

**Τα ρούχα.** Το καλοκαίρι προτιμάμε ανοιχτόχρωμα ρούχα, τον χειμώνα σκουρόχρωμα.

**Ο ηλιακός θερμοσίφωνας.** Το πάνελ του, εκεί που περνάει το νερό, είναι σκούρο: θέλουμε να απορροφά όσο περισσότερο φως γίνεται.

*Ηλιακοί θερμοσίφωνες σε σπίτια της Κρήτης. Το πάνελ είναι σκούρο για να απορροφά όσο περισσότερο φως γίνεται και να ζεσταίνει το νερό που περνάει από μέσα του. Το ζεστό νερό ανεβαίνει μόνο του στο δοχείο από πάνω.*

**Ο δρόμος τη νύχτα.** Ο ίδιος κανόνας δουλεύει και ανάποδα. Τα φώτα του αυτοκινήτου πέφτουν πάνω σου· αν φοράς ανοιχτόχρωμα, ανακλάς πολύ φως πίσω στον οδηγό και σε βλέπει από μακριά. Τα σκούρα ρούχα το απορροφούν και χάνεσαι στο σκοτάδι. Γι' αυτό τα γιλέκα ασφαλείας είναι ανοιχτά και αντανακλαστικά.

> **Θυμήσου**
>
> Υπάρχουν και υλικά που **αλλάζουν χρώμα** με τη θερμοκρασία, τα **θερμοχρωμικά**: κούπες που αλλάζουν σχέδιο όταν βάλεις ζεστό ρόφημα, ταινίες-θερμόμετρα για το μέτωπο.
>
> Ερευνητές δοκιμάζουν και βαφές για κτίρια που ανοίγουν χρώμα στη ζέστη και σκουραίνουν στο κρύο. Το καλοκαίρι ανακλούν, τον χειμώνα απορροφούν, και το σπίτι θέλει λιγότερη ενέργεια για κλιματισμό και θέρμανση.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Τρία ίδια μπουκάλια νερό, τυλιγμένα σε λευκό, σε κόκκινο και σε μαύρο ύφασμα, μένουν μία ώρα στον ήλιο. Με ποια σειρά θα ζεσταθούν, από το περισσότερο στο λιγότερο;

1. Και τα τρία δέχονται το ίδιο φως, για τον ίδιο χρόνο. Η μόνη διαφορά είναι το χρώμα, άρα αυτό κρίνει πόσο φως **απορροφά** το καθένα.
2. Το **μαύρο** απορροφά σχεδόν όλα τα χρώματα του φωτός.

   Το **κόκκινο** ανακλά το κόκκινο φως και απορροφά τα υπόλοιπα: απορροφά πολύ, αλλά λιγότερο από το μαύρο.

   Το **λευκό** ανακλά σχεδόν όλο το φως.
3. **Σειρά:** μαύρο, κόκκινο, λευκό.

   Το πείραμα είναι δίκαιο γιατί άλλαξε **ένα** μόνο πράγμα, το χρώμα. Αν το μαύρο μπουκάλι είχε και περισσότερο νερό, δεν θα ήξερες τι έφταιξε.

### Παράδειγμα 2: Γιατί τα σπίτια στη Σαντορίνη είναι βαμμένα άσπρα, ενώ σε μια πόλη της Νορβηγίας βλέπεις πολλά σκούρα σπίτια;

1. **Σαντορίνη:** καλοκαίρι με πολύ δυνατό ήλιο για μήνες. Το πρόβλημα είναι η ζέστη μέσα στο σπίτι.

   Ο λευκός τοίχος **ανακλά** το μεγαλύτερο μέρος του φωτός, οπότε απορροφά λίγη ενέργεια και το σπίτι μένει δροσερό.
2. **Νορβηγία:** μακρύς, κρύος χειμώνας και αδύναμος ήλιος. Το πρόβλημα είναι το κρύο.

   Ο σκούρος τοίχος **απορροφά** σχεδόν όλο το λίγο φως που φτάνει, και κάθε βαθμός που κερδίζει το σπίτι είναι λιγότερο καύσιμο για θέρμανση.
3. Ίδια Φυσική, αντίθετη επιλογή: διαλέγεις χρώμα ανάλογα με το αν θέλεις να **κρατήσεις** ή να **διώξεις** την ενέργεια του ήλιου.

### Παράδειγμα 3: Δύο πεζοί περπατούν νύχτα σε επαρχιακό δρόμο χωρίς φώτα, ο ένας με λευκή μπλούζα και ο άλλος με μαύρη. Ποιον βλέπει πρώτο ο οδηγός ενός αυτοκινήτου;

1. Ο οδηγός βλέπει έναν πεζό μόνο αν φως από τον πεζό φτάσει στο μάτι του. Οι πεζοί δεν φέγγουν μόνοι τους· το μόνο φως είναι οι προβολείς.
2. Η **λευκή** μπλούζα ανακλά το μεγαλύτερο μέρος από το φως των προβολέων, και ένα μέρος του γυρίζει προς τον οδηγό.

   Η **μαύρη** το απορροφά σχεδόν όλο. Ελάχιστο φως γυρίζει πίσω.
3. Ο οδηγός βλέπει **πρώτο** τον πεζό με τη λευκή μπλούζα, από πολύ μεγαλύτερη απόσταση.

   Γι' αυτό, όταν περπατάς ή κάνεις ποδήλατο τη νύχτα, φοράς κάτι ανοιχτόχρωμο ή αντανακλαστικό.

## Ερωτήσεις

1. Φως πέφτει πάνω σε μια μαύρη επιφάνεια. Τι γίνεται με το μεγαλύτερο μέρος της ενέργειάς του;
   - Απορροφάται και γίνεται θερμότητα
   - Ανακλάται πίσω στο περιβάλλον
   - Περνάει από μέσα της χωρίς να τη ζεστάνει
   - Χάνεται, αφού το μαύρο δεν έχει χρώμα
2. Γιατί ένα χαρτί το βλέπουμε λευκό;
   - Ανακλά σχεδόν όλα τα χρώματα του φωτός
   - Απορροφά σχεδόν όλα τα χρώματα του φωτός
   - Βγάζει το δικό του λευκό φως
   - Ανακλά μόνο το κίτρινο κομμάτι του φωτός
3. Ένα μήλο φαίνεται κόκκινο στο φως του ήλιου. Τι κάνει το φως που πέφτει πάνω του;
   - Ανακλά το κόκκινο και απορροφά τα άλλα χρώματα
   - Απορροφά το κόκκινο και ανακλά τα άλλα χρώματα
   - Βγάζει δικό του κόκκινο φως
   - Ανακλά όλα τα χρώματα του φωτός εξίσου
4. Τέσσερα ίδια μπλουζάκια μένουν μία ώρα στον ήλιο. Ποιο θα ζεσταθεί περισσότερο;
   - Το σκούρο πράσινο
   - Το ανοιχτό πορτοκαλί
   - Το λευκό
   - Το ανοιχτό γαλάζιο
5. Γιατί είναι πιο ασφαλές να περπατάς τη νύχτα στον δρόμο με ανοιχτόχρωμα ρούχα;
   - Ανακλούν τα φώτα του αυτοκινήτου πίσω στον οδηγό
   - Λάμπουν μόνα τους στο σκοτάδι
   - Απορροφούν τα φώτα του αυτοκινήτου και ζεσταίνονται
   - Κρατούν το σώμα πιο δροσερό, και περπατάς πιο γρήγορα
6. Γιατί το πάνελ του ηλιακού θερμοσίφωνα είναι σκούρο;
   - Για να απορροφά όσο περισσότερο φως γίνεται
   - Για να ανακλά το φως προς το δοχείο με το νερό
   - Για να μη φαίνεται η σκόνη πάνω του
   - Για να μην παραζεσταθεί το νερό
7. Οι μετεωρολογικοί σταθμοί βάζουν τα θερμόμετρά τους μέσα σε λευκά κουτιά, στη σκιά. Γιατί;
   - Για να μετρούν τον αέρα και όχι το φως του ήλιου
   - Για να μην τα βρέχει η βροχή και σκουριάζουν
   - Για να δείχνουν υψηλότερες θερμοκρασίες
   - Γιατί το λευκό απορροφά το φως πιο ομοιόμορφα
8. Γιατί στις Κυκλάδες τα σπίτια ασβεστώνονται λευκά;
   - Για να ανακλούν τον ήλιο και να μένουν δροσερά
   - Για να απορροφούν τον ήλιο και να ζεσταίνονται τον χειμώνα
   - Για να φαίνονται από τα καράβια τη νύχτα
   - Επειδή ο ασβέστης κρατά τον αέρα μέσα στο σπίτι

## Ασκήσεις

1. Ποιο χρώμα απορροφά σχεδόν όλο το φως που πέφτει πάνω του;
2. Σε σκοτεινό δωμάτιο φωτίζεις ένα κόκκινο μήλο μόνο με πράσινο φως. Τι χρώμα θα δεις το μήλο;
3. Θέλεις ο ήλιος να ζεσταίνει το νερό για το ντους του κήπου, σε ένα βαρέλι στην ταράτσα. Έχεις τρία ίδια βαρέλια: ένα λευκό, ένα ανοιχτό γαλάζιο κι ένα σκούρο πράσινο. Ποιο διαλέγεις, και σε ποιο θα έμενε το νερό πιο κρύο;
4. Δύο ίδια αυτοκίνητα, ένα λευκό κι ένα μαύρο, μένουν όλο το μεσημέρι στον ήλιο. Σε ποιο θα καίει περισσότερο η οροφή, και τι κάνει το φως πάνω της;
5. Σε μερικά ορεινά μέρη, την άνοιξη, οι αγρότες σκορπίζουν ένα λεπτό στρώμα στάχτης πάνω στο χιόνι των χωραφιών τους.
   α) Γιατί το καθαρό χιόνι λιώνει αργά, ακόμη και σε μια μέρα με δυνατό ήλιο;
   β) Τι πετυχαίνουν οι αγρότες με τη στάχτη;
   γ) Ένα σκούρο φύλλο πέφτει πάνω στο χιόνι. Μετά από μια μέρα με ήλιο, το βρίσκεις βουλιαγμένο σε έναν μικρό λάκκο. Γιατί;
6. Σε μια σκοτεινή σκηνή θεάτρου κρέμονται τρία ίδια υφάσματα, ένα λευκό, ένα κόκκινο κι ένα πράσινο. Ένας προβολέας τα φωτίζει όλα το ίδιο, με μόνο πράσινο φως. Δέξου ότι το κόκκινο ύφασμα ανακλά μόνο το κόκκινο φως και απορροφά όλα τα άλλα χρώματα, ότι το πράσινο ανακλά μόνο το πράσινο, και ότι ο προβολέας δίνει ενέργεια στα υφάσματα μόνο με το φως του.
   α) Τι χρώμα βλέπεις καθένα από τα τρία υφάσματα;
   β) Ποιο ύφασμα ζεσταίνεται περισσότερο;
   γ) Αλλάζεις το φως του προβολέα σε κόκκινο. Ποιο ύφασμα ζεσταίνεται τώρα περισσότερο, και τι χρώμα φαίνεται;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/physics/light-and-heat
