# Τρίγωνα και παραλληλόγραμμα

> Ιδιότητες που αποδεικνύονται από τα προηγούμενα.

Μαθηματικά, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/math/triangles-quadrilaterals

## Τι θα μάθεις

- Να χρησιμοποιείς το άθροισμα γωνιών τριγώνου και τετραπλεύρου, και να ξέρεις από πού προκύπτει.
- Να κατατάσσεις ένα τρίγωνο ως προς τις πλευρές και ως προς τις γωνίες του.
- Να αναγνωρίζεις τις ιδιότητες του παραλληλογράμμου και να υπολογίζεις εμβαδά.

## Γιατί πάντα 180°

Το άθροισμα των γωνιών κάθε τριγώνου είναι $180°$ — οποιουδήποτε τριγώνου, μικρού, μεγάλου, στραβού.

Δεν είναι παρατήρηση από μετρήσεις. Αποδεικνύεται, και η απόδειξη είναι η προηγούμενη ενότητα:

Φέρε από την κορυφή $A$ ευθεία **παράλληλη** στη βάση $B\Gamma$. Τότε η γωνία $B$ μεταφέρεται δίπλα στην $A$ ως εντός εναλλάξ, και το ίδιο η γωνία $\Gamma$ από την άλλη μεριά.

Οι τρεις γωνίες βρίσκονται τώρα στη σειρά πάνω σε μία ευθεία. Άρα αθροίζουν σε $180°$.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Σύρε τις κορυφές*

> **Κλειδί**
>
> Το $180°$ δεν είναι ιδιότητα «των τριγώνων». Είναι συνέπεια του **αιτήματος της παραλληλίας**.
>
> Σε γεωμετρίες όπου εκείνο το αίτημα δεν ισχύει — π.χ. πάνω σε σφαίρα — οι γωνίες τριγώνου αθροίζουν σε **περισσότερο** από $180°$. Ένα τρίγωνο με κορυφές τον Βόρειο Πόλο και δύο σημεία του Ισημερινού που απέχουν ένα τέταρτο του γύρου της Γης έχει τρεις ορθές γωνίες: άθροισμα $270°$.

## Κατάταξη τριγώνων

Ένα τρίγωνο κατατάσσεται με **δύο ανεξάρτητους** τρόπους.

Ως προς τις **πλευρές**:

- **σκαληνό** — τρεις άνισες πλευρές
- **ισοσκελές** — δύο ίσες
- **ισόπλευρο** — τρεις ίσες

Ως προς τις **γωνίες**:

- **οξυγώνιο** — και οι τρεις οξείες
- **ορθογώνιο** — μία ορθή
- **αμβλυγώνιο** — μία αμβλεία

> **Πρόσεχε**
>
> Δεν μπορεί ένα τρίγωνο να έχει δύο ορθές ή δύο αμβλείες γωνίες: μόνο αυτές οι δύο θα έφταναν ή θα ξεπερνούσαν ήδη τις $180°$, χωρίς να μείνει τίποτα για την τρίτη.
>
> Άρα κάθε τρίγωνο έχει **τουλάχιστον δύο οξείες** γωνίες.
>
> Χρήσιμο επίσης: σε ισοσκελές, οι γωνίες **απέναντι** από τις ίσες πλευρές είναι ίσες. Και σε κάθε τρίγωνο, απέναντι από τη μεγαλύτερη πλευρά βρίσκεται η μεγαλύτερη γωνία.

*Ισοσκελές τρίγωνο ΑΒΓ με τις ίσες πλευρές ΑΒ και ΑΓ σημειωμένες με γραμμούλες και τις ίσες γωνίες της βάσης Β και Γ σημειωμένες με τόξα.*

## Τριγωνική ανισότητα

Δεν φτιάχνεις τρίγωνο με οποιαδήποτε τρία μήκη. Κάθε πλευρά πρέπει να είναι **μικρότερη από το άθροισμα** των άλλων δύο:

$$
a < b + c
$$

Αλλιώς οι δύο κοντές πλευρές δεν φτάνουν να συναντηθούν. Με $3$, $4$ και $9$ δεν γίνεται τρίγωνο: $3 + 4 = 7 < 9$.

## Τετράπλευρα

Κάθε τετράπλευρο χωρίζεται με μία διαγώνιο σε **δύο τρίγωνα**. Άρα:

$$
180° \times 2 = 360°
$$

Το **παραλληλόγραμμο** έχει τις απέναντι πλευρές παράλληλες. Από αυτό και μόνο προκύπτουν όλα τα υπόλοιπα:

- οι απέναντι πλευρές είναι ίσες
- οι απέναντι γωνίες είναι ίσες
- οι διαδοχικές γωνίες είναι παραπληρωματικές
- οι διαγώνιοι διχοτομούνται

*Παραλληλόγραμμο ΑΒΓΔ με βελάκια στις παράλληλες πλευρές, γραμμούλες στις ίσες απέναντι πλευρές, τόξα στις ίσες απέναντι γωνίες και τις δύο διαγώνιες να τέμνονται στο Ο.*

Το **ορθογώνιο** είναι παραλληλόγραμμο με ορθές γωνίες, ο **ρόμβος** με ίσες πλευρές, το **τετράγωνο** και τα δύο.

Το **τραπέζιο** δεν είναι παραλληλόγραμμο: έχει **μόνο δύο** απέναντι πλευρές παράλληλες, τις **βάσεις** του.

Τα εμβαδά, όπου ύψος είναι πάντα η **κάθετη** απόσταση από τη βάση ως την απέναντι κορυφή ή πλευρά:

- ορθογώνιο και παραλληλόγραμμο: βάση × ύψος
- τρίγωνο: βάση × ύψος : 2
- τραπέζιο: (μεγάλη βάση + μικρή βάση) × ύψος : 2

*Διαδραστικό στη σελίδα: Εμβαδά*

> **Θυμήσου**
>
> Το **ύψος** δεν είναι η πλαϊνή πλευρά. Είναι η **κάθετη** απόσταση από τη βάση ως την απέναντι κορυφή.
>
> Σε ένα πολύ «γερτό» παραλληλόγραμμο η πλάγια πλευρά μπορεί να είναι πολύ μεγάλη ενώ το ύψος μικρό — και το εμβαδόν μικρό μαζί του.
>
> Γι' αυτό δύο παραλληλόγραμμα με ίδια βάση και ίδιο ύψος έχουν **ίδιο εμβαδόν**, όσο διαφορετικά κι αν φαίνονται.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σε τρίγωνο, η μία γωνία είναι 30° και η δεύτερη διπλάσια της τρίτης. Βρες τις.

*Τρίγωνο ΑΒΓ με γωνία 30° στο Α και τις γωνίες Β και Γ σημειωμένες 2x και x.*

1. Έστω $x$ η τρίτη γωνία. Τότε η δεύτερη είναι $2x$.
2. Το άθροισμα είναι $180°$:

   $30 + 2x + x = 180$
3. $3x = 150 \;\Rightarrow\; x = 50°$
4. Οι γωνίες είναι $30°$, $100°$ και $50°$.

   **Έλεγχος:** $30 + 100 + 50 = 180$. Και επειδή μία γωνία ξεπερνά τις $90°$, το τρίγωνο είναι **αμβλυγώνιο**.

### Παράδειγμα 2: Μπορεί να υπάρξει τρίγωνο με πλευρές 5, 8 και 14 cm;

1. Ελέγχω την τριγωνική ανισότητα για τη **μεγαλύτερη** πλευρά — αυτή είναι η κρίσιμη.
2. $5 + 8 = 13$
3. $13 < 14$

   Το άθροισμα των δύο μικρών είναι **μικρότερο** από τη μεγάλη.
4. Άρα **όχι**, δεν υπάρχει τέτοιο τρίγωνο.

   **Γιατί:** αν κρατήσεις την πλευρά των $14$ cm και προσπαθήσεις να κλείσεις το σχήμα με τις άλλες δύο, δεν φτάνουν να συναντηθούν. Ακόμα και τεντωμένες σε ευθεία γραμμή, καλύπτουν $13$ cm.

   Αρκεί να ελέγχεις μόνο τη μεγαλύτερη πλευρά: αν περάσει εκείνη, περνούν και οι άλλες δύο αυτόματα.

### Παράδειγμα 3: Σε παραλληλόγραμμο, μία γωνία είναι 65°. Βρες τις άλλες τρεις.

*Παραλληλόγραμμο ΑΒΓΔ με βελάκια στις παράλληλες πλευρές και τη γωνία Α σημειωμένη 65°.*

1. Η **απέναντι** γωνία είναι ίση.

   $65°$
2. Η **διαδοχική** είναι παραπληρωματική, γιατί οι απέναντι πλευρές είναι παράλληλες και η πλαϊνή είναι τέμνουσα — εντός και επί τα αυτά.

   $180 - 65 = 115°$
3. Και η απέναντί της, επίσης $115°$.

   Οι τέσσερις γωνίες: $65°$, $115°$, $65°$, $115°$.
4. **Έλεγχος:** $65 + 115 + 65 + 115 = 360°$. Σωστό.

   Πρόσεξε ότι η προηγούμενη ενότητα δεν ήταν παρένθεση — είναι ο λόγος που ξέρουμε ότι οι διαδοχικές γωνίες αθροίζουν σε $180°$.

## Ερωτήσεις

1. Σε τρίγωνο οι δύο γωνίες είναι $48°$ και $67°$. Πόσο είναι η τρίτη;
   - $65°$
   - $115°$
   - $245°$
   - $90°$
2. Μπορεί ένα τρίγωνο να έχει δύο ορθές γωνίες;
   - Όχι — μόνο αυτές οι δύο εξαντλούν ήδη τις $180°$
   - Ναι, αν είναι πολύ μεγάλο και οι πλευρές του μακριές
   - Ναι — αυτό ακριβώς είναι το ορθογώνιο τρίγωνο
   - Ναι, αν είναι ισοσκελές, με τις δύο ορθές στη βάση
3. Ποια τριάδα μηκών **δεν** μπορεί να σχηματίσει τρίγωνο;
   - $2$, $6$, $9$
   - $5$, $6$, $10$
   - $7$, $7$, $7$
   - $3$, $4$, $5$
4. Σε παραλληλόγραμμο μία γωνία είναι $110°$. Πόσο είναι η διαδοχική της;
   - $70°$
   - $110°$
   - $250°$
   - $20°$
5. Δύο παραλληλόγραμμα έχουν ίδια βάση και ίδιο ύψος, αλλά το ένα είναι πολύ πιο «γερτό». Τι ισχύει για τα εμβαδά τους;
   - Είναι ίσα
   - Το γερτό έχει μεγαλύτερο, γιατί οι πλάγιες πλευρές του είναι μακρύτερες
   - Το γερτό έχει μικρότερο
   - Δεν μπορεί να κριθεί χωρίς τις πλάγιες πλευρές
6. Πόσο είναι το άθροισμα των γωνιών ενός τετραπλεύρου;
   - $360°$
   - $180°$
   - $90°$
   - $540°$
7. Οι διαγώνιοι του παραλληλογράμμου $AB\Gamma\Delta$ τέμνονται στο $O$, και $A\Gamma = 14$ cm. Πόσο είναι το $AO$;
   - $7$ cm
   - $14$ cm
   - $3{,}5$ cm
   - Δεν βρίσκεται χωρίς τη διαγώνιο $B\Delta$
8. Σε ορθογώνιο τρίγωνο οι δύο οξείες γωνίες είναι ίσες. Πόσο είναι η καθεμία;
   - $45°$
   - $60°$
   - $90°$
   - $30°$

## Ασκήσεις

1. Τραπέζιο έχει βάσεις $9$ cm και $5$ cm και ύψος $4$ cm. Πόσο είναι το εμβαδόν του;
   *Τραπέζιο ΑΒΓΔ με βάσεις 9 cm και 5 cm και ύψος 4 cm.*
2. Ένα τρίγωνο έχει δύο πλευρές $4$ cm και $9$ cm. Η τρίτη πλευρά είναι ακέραιος αριθμός εκατοστών. Ποιες τιμές μπορεί να πάρει;
3. Σε παραλληλόγραμμο μία γωνία είναι κατά $40°$ μεγαλύτερη από μια διαδοχική της. Πόσες είναι οι τέσσερις γωνίες του;
4. Στο παραλληλόγραμμο ΑΒΓΔ η γωνία Α είναι $100°$ και η πλευρά ΑΔ είναι $5$ cm. Η διχοτόμος της γωνίας Α κόβει την πλευρά ΓΔ στο σημείο Ε.
   α) Βρες τις τρεις γωνίες του τριγώνου ΑΔΕ.
   β) Τι τρίγωνο είναι το ΑΔΕ; Πόσο είναι το τμήμα ΔΕ; (Σε τρίγωνο, απέναντι από ίσες γωνίες βρίσκονται ίσες πλευρές.)
5. Οι γωνίες ενός τετραπλεύρου μετριούνται σε ακέραιες μοίρες.
   α) Γίνεται να είναι και οι τέσσερις γωνίες του οξείες; Και οι τέσσερις αμβλείες;
   β) Τρεις από τις γωνίες του είναι ίσες μεταξύ τους και αμβλείες. Ποιες τιμές μπορεί να πάρει η τέταρτη;
6. Θέλεις τρίγωνα με περίμετρο $15$ cm, που κάθε πλευρά τους είναι ακέραιος αριθμός εκατοστών. Δύο τρίγωνα με τις ίδιες τρεις πλευρές, σε άλλη σειρά, μετράνε για ένα.
   α) Γιατί καμία πλευρά δεν μπορεί να είναι $8$ cm ή μεγαλύτερη;
   β) Πόσα διαφορετικά τρίγωνα υπάρχουν;
   γ) Πόσα από αυτά είναι ισοσκελή;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/math/triangles-quadrilaterals
