# Συμμετρία ως προς άξονα και ως προς σημείο

> Άξονας και κέντρο συμμετρίας, η μεσοκάθετος, και πώς βρίσκεις το συμμετρικό ενός σχήματος.

Μαθηματικά, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/math/symmetry

## Τι θα μάθεις

- Να βρίσκεις το συμμετρικό ενός σημείου ή σχήματος ως προς ευθεία και ως προς σημείο.
- Να αναγνωρίζεις άξονες και κέντρο συμμετρίας σε γνωστά σχήματα.
- Να χρησιμοποιείς ότι κάθε σημείο της μεσοκαθέτου ισαπέχει από τα άκρα του τμήματος.

## Ο καθρέφτης ως κανόνας

Στάσου μπροστά σε έναν καθρέφτη, μισό μέτρο μακριά. Το είδωλό σου φαίνεται μισό μέτρο **πίσω** από το τζάμι. Πλησίασε, και πλησιάζει κι εκείνο.

Αυτό είναι ακριβώς η συμμετρία ως προς ευθεία. Δύο σημεία $A$ και $A'$ λέγονται **συμμετρικά ως προς την ευθεία** $\varepsilon$ όταν η $\varepsilon$ είναι **κάθετη** στο τμήμα $AA'$ και περνάει από το **μέσο** του.

Πώς βρίσκεις το συμμετρικό ενός σημείου $A$:

1. Φέρνεις από το $A$ κάθετη στην $\varepsilon$.
2. Μετράς πόσο απέχει το $A$ από την $\varepsilon$.
3. Συνεχίζεις την κάθετη **άλλο τόσο** από την άλλη μεριά. Εκεί είναι το $A'$.

Ένα σημείο που βρίσκεται **πάνω** στην $\varepsilon$ είναι συμμετρικό του εαυτού του.

## Το συμμετρικό ενός σχήματος

Για να βρεις το συμμετρικό ενός τμήματος, ενός τριγώνου ή μιας γωνίας, βρίσκεις το συμμετρικό **κάθε κορυφής** και τις ενώνεις με την ίδια σειρά.

Αν διπλώσεις το χαρτί πάνω στην $\varepsilon$, το σχήμα πέφτει ακριβώς πάνω στο συμμετρικό του. Γι' αυτό:

- δύο συμμετρικά τμήματα έχουν **ίσα μήκη**,
- δύο συμμετρικές γωνίες είναι **ίσες**,
- δύο συμμετρικά σχήματα είναι **ίσα**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Συμπλήρωσε το συμμετρικό*

## Άξονας συμμετρίας ενός σχήματος

Κάποια σχήματα είναι συμμετρικά **με τον εαυτό τους**: αν τα διπλώσεις πάνω σε μια ευθεία, τα δύο μισά συμπίπτουν. Αυτή η ευθεία λέγεται **άξονας συμμετρίας** του σχήματος.

| Σχήμα             | Άξονες συμμετρίας       |
| ----------------- | ----------------------- |
| ισοσκελές τρίγωνο | $1$                     |
| ισόπλευρο τρίγωνο | $3$                     |
| ορθογώνιο         | $2$                     |
| ρόμβος            | $2$, οι διαγώνιοι       |
| τετράγωνο         | $4$                     |
| κύκλος            | άπειροι, κάθε διάμετρος |

> **Πρόσεχε**
>
> Οι διαγώνιοι του ορθογωνίου **δεν** είναι άξονες συμμετρίας.
>
> Δίπλωσε ένα φύλλο Α4 στη διαγώνιο: οι δύο μισές πλευρές δεν συμπίπτουν, μια γωνία περισσεύει έξω. Οι δύο άξονες του ορθογωνίου είναι οι ευθείες που ενώνουν τα **μέσα** των απέναντι πλευρών.

## Η μεσοκάθετος

Η ευθεία που είναι κάθετη σε ένα τμήμα $AB$ και περνάει από το μέσο του λέγεται **μεσοκάθετος** του $AB$. Είναι ο άξονας συμμετρίας του τμήματος: τα $A$ και $B$ είναι συμμετρικά ως προς αυτήν.

> **Κλειδί**
>
> Κάθε σημείο της μεσοκαθέτου **ισαπέχει** από τα άκρα του τμήματος.
>
> Ο λόγος είναι η συμμετρία: αν το $M$ είναι πάνω στη μεσοκάθετο, το τμήμα $MA$ είναι συμμετρικό του $MB$, άρα έχουν ίσα μήκη.
>
> Ισχύει και το αντίστροφο: ένα σημείο που απέχει **εξίσου** από το $A$ και το $B$ βρίσκεται οπωσδήποτε πάνω στη μεσοκάθετο του $AB$.

## Συμμετρία ως προς σημείο

Δύο σημεία $A$ και $A'$ λέγονται **συμμετρικά ως προς το σημείο** $O$ όταν το $O$ είναι το **μέσο** του τμήματος $AA'$.

Για να βρεις το $A'$, ενώνεις το $A$ με το $O$ και συνεχίζεις την ευθεία **άλλο τόσο** μετά το $O$.

Η συμμετρία ως προς σημείο είναι μια **μισή στροφή** ($180°$) γύρω από το $O$. Δεν θέλει δίπλωμα, θέλει γύρισμα. Και πάλι τα συμμετρικά σχήματα είναι ίσα.

Ένα σχήμα έχει **κέντρο συμμετρίας** $O$ όταν, αν το γυρίσεις μισή στροφή γύρω από το $O$, πέφτει πάνω στον εαυτό του. Ο κύκλος έχει κέντρο συμμετρίας το κέντρο του, το παραλληλόγραμμο το σημείο τομής των διαγωνίων του.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Άξονας, κέντρο, ή τίποτα;*

> **Θυμήσου**
>
> |                                | Ως προς ευθεία $\varepsilon$          | Ως προς σημείο $O$    |
> | ------------------------------ | ------------------------------------- | --------------------- |
> | Τι ισχύει για το $AA'$         | η $\varepsilon$ είναι μεσοκάθετός του | το $O$ είναι μέσο του |
> | Κίνηση                         | δίπλωμα                               | μισή στροφή           |
> | Το σχήμα και το συμμετρικό του | ίσα                                   | ίσα                   |

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένα σημείο A απέχει 3,5 cm από μια ευθεία ε. Πόσο απέχει από το συμμετρικό του A' ως προς την ε;

1. Το $A'$ βρίσκεται πάνω στην κάθετη από το $A$, από την άλλη μεριά της $\varepsilon$, στην ίδια απόσταση.
2. Η $\varepsilon$ περνάει από το μέσο του $AA'$, άρα το $AA'$ είναι διπλάσιο της απόστασης:

   $AA' = 2 \cdot 3{,}5 = 7 \text{ cm}$
3. **Έλεγχος με τον καθρέφτη:** στέκεσαι $3{,}5$ βήματα από το τζάμι, το είδωλο είναι $3{,}5$ βήματα πίσω του, άρα $7$ βήματα από σένα.

### Παράδειγμα 2: Το M είναι σημείο της μεσοκαθέτου του τμήματος AB = 8 cm, με MA = 5 cm. Βρες την περίμετρο του τριγώνου MAB.

*Τρίγωνο ΜΑΒ με βάση ΑΒ 8 cm, πλευρά ΜΑ 5 cm, και την κάθετη από το Μ στο μέσο Δ της ΑΒ, πάνω στη μεσοκάθετο.*

1. Το $M$ ανήκει στη μεσοκάθετο, άρα ισαπέχει από τα άκρα:

   $MB = MA = 5 \text{ cm}$
2. Περίμετρος:

   $MA + MB + AB = 5 + 5 + 8 = 18 \text{ cm}$
3. Πρόσεξε τι βγήκε: το τρίγωνο $MAB$ είναι **ισοσκελές**. Κάθε σημείο της μεσοκαθέτου, εκτός από το μέσο, φτιάχνει με το $AB$ ισοσκελές τρίγωνο.

### Παράδειγμα 3: Ένα τρίγωνο ABΓ έχει γωνία A = 70° και πλευρά AB = 6 cm. Παίρνεις το συμμετρικό του A'B'Γ' ως προς ένα σημείο O. Τι ξέρεις για το A'B'Γ';

1. Η συμμετρία ως προς σημείο είναι μισή στροφή. Το τρίγωνο γυρίζει, αλλά δεν τεντώνεται ούτε μαζεύει.
2. Τα συμμετρικά τμήματα είναι ίσα: $A'B' = 6$ cm.
3. Οι συμμετρικές γωνίες είναι ίσες: η γωνία στο $A'$ είναι $70°$.
4. Ολόκληρο το $A'B'\Gamma'$ είναι **ίσο** με το αρχικό. Η μόνη διαφορά είναι ότι είναι γυρισμένο ανάποδα.

## Ερωτήσεις

1. Τα σημεία $A$ και $A'$ είναι συμμετρικά ως προς την ευθεία $\varepsilon$. Τι ισχύει για την $\varepsilon$;
   - Είναι κάθετη στο $AA'$ και περνά από το μέσο του
   - Περνά από το μέσο του $AA'$ με οποιαδήποτε κλίση
   - Είναι κάθετη στο $AA'$ σε οποιοδήποτε σημείο του
   - Είναι παράλληλη στο $AA'$ και απέχει από αυτό
2. Πόσους άξονες συμμετρίας έχει ένα ορθογώνιο που δεν είναι τετράγωνο;
   - Δύο, από τα μέσα των απέναντι πλευρών
   - Τέσσερις, μαζί με τις δύο διαγώνιους
   - Δύο, τις δύο διαγώνιους του
   - Κανέναν, έχει μόνο κέντρο συμμετρίας
3. Ένα σημείο $K$ απέχει $7$ cm από το $A$ και $7$ cm από το $B$. Πού βρίσκεται το $K$;
   - Πάνω στη μεσοκάθετο του τμήματος $AB$
   - Πάνω στο τμήμα $AB$, στο μέσο του
   - Οπουδήποτε, δεν φτάνουν τα δεδομένα
   - Πάνω στην ευθεία $AB$, έξω από το τμήμα
4. Το $A'$ είναι συμμετρικό του $A$ ως προς το σημείο $O$, και $OA = 4$ cm. Πόσο είναι το $AA'$;
   - $8$ cm
   - $4$ cm
   - $2$ cm
   - $16$ cm
5. Ποιο από αυτά τα σχήματα έχει κέντρο συμμετρίας;
   - Ένα παραλληλόγραμμο
   - Ένα ισόπλευρο τρίγωνο
   - Ένα ισοσκελές τρίγωνο
   - Ένα ισοσκελές τραπέζιο
6. Ένα τρίγωνο έχει περίμετρο $15$ cm. Τι περίμετρο έχει το συμμετρικό του ως προς μια ευθεία;
   - $15$ cm, αφού τα δύο τρίγωνα είναι ίσα
   - $30$ cm, αφού η απόσταση διπλασιάζεται
   - Εξαρτάται από το πόσο μακριά είναι ο άξονας
   - $7{,}5$ cm, αφού ο άξονας το κόβει στη μέση
7. Ποιο είναι το συμμετρικό ενός σημείου $B$ που βρίσκεται πάνω στον άξονα $\varepsilon$;
   - Το ίδιο το $B$
   - Δεν έχει συμμετρικό
   - Ένα σημείο κάθετα πιο πάνω
   - Οποιοδήποτε σημείο της $\varepsilon$

## Ασκήσεις

1. Πόσους άξονες συμμετρίας έχει ένα τετράγωνο;
2. Τα σημεία $A$ και $B$ βρίσκονται πάνω στην ίδια κάθετη στην ευθεία $\varepsilon$ και από την ίδια πλευρά της. Το $A$ απέχει $2$ cm από την $\varepsilon$ και το $B$ απέχει $5$ cm. Το $B'$ είναι το συμμετρικό του $B$ ως προς την $\varepsilon$. Πόσο είναι το $AB'$;
3. Εξέτασε τα κεφαλαία γράμματα Η, Ζ και Τ.
   α) Ποιο έχει και άξονα και κέντρο συμμετρίας;
   β) Ποιο έχει κέντρο συμμετρίας αλλά κανέναν άξονα;
   γ) Ποιο έχει μόνο κατακόρυφο άξονα;
4. Σε τρίγωνο $AB\Gamma$ είναι $AB = 7$ cm, $A\Gamma = 10$ cm και $B\Gamma = 8$ cm. Η μεσοκάθετος της $B\Gamma$ τέμνει την πλευρά $A\Gamma$ στο $\Delta$. Πόση είναι η περίμετρος του τριγώνου $AB\Delta$;
5. Τρία σπίτια $A$, $B$, $\Gamma$ δεν βρίσκονται στην ίδια ευθεία. Ο δήμος θέλει να βάλει μια βρύση σε σημείο που να απέχει το ίδιο και από τα τρία σπίτια. Πού πρέπει να τη βάλει;
6. Έχεις ένα τετράγωνο πλέγμα $4 \times 4$, με $16$ τετραγωνάκια, και βάφεις μερικά από αυτά μαύρα. Το πλέγμα δεν μετακινείται: δύο σχέδια είναι διαφορετικά αν διαφέρουν έστω σε ένα τετραγωνάκι. Μετράει και το σχέδιο χωρίς κανένα μαύρο.
   α) Πόσα σχέδια έχουν άξονα συμμετρίας την κατακόρυφη ευθεία που χωρίζει το πλέγμα στη μέση;
   β) Πόσα σχέδια έχουν και τους τέσσερις άξονες συμμετρίας του τετραγώνου;
   γ) Πόσα από τα σχέδια του δεύτερου ερωτήματος έχουν ακριβώς $8$ μαύρα τετραγωνάκια;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/math/symmetry
