# Θετικοί και αρνητικοί αριθμοί

> Οι κανόνες προσήμων παύουν να είναι μαγικοί όταν δεις γιατί ισχύουν.

Μαθηματικά, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/math/signed-numbers

## Τι θα μάθεις

- Να τοποθετείς και να συγκρίνεις θετικούς και αρνητικούς αριθμούς στον άξονα.
- Να προσθέτεις και να αφαιρείς ρητούς, καταλαβαίνοντας την αφαίρεση ως πρόσθεση του αντίθετου.
- Να εξηγείς γιατί μείον επί μείον κάνει συν, αντί να το θυμάσαι.

## Το μηδέν έπαψε να είναι το τέρμα

Στις πρώτες τάξεις του Δημοτικού η αριθμογραμμή ξεκινούσε από το $0$ και πήγαινε δεξιά, και το «$3 - 5$» δεν είχε απάντηση.

Έχει. Η γραμμή συνεχίζει και αριστερά — το είδες στη ΣΤ΄. Εδώ μαθαίνεις να κάνεις με αυτούς τους αριθμούς **όλες** τις πράξεις.

Θερμοκρασία $-4$ °C, στάθμη $-2$ όροφοι, τραπεζικός λογαριασμός $-150$ €. Το πρόσημο δεν λέει «λάθος» — λέει **κατεύθυνση** από ένα σημείο αναφοράς.

Οι αριθμοί με πρόσημο δεν είναι μόνο ακέραιοι: υπάρχουν και τα $-\frac{1}{2}$, $-2{,}5$, $+\frac{3}{4}$. Οι ακέραιοι, τα κλάσματα και οι δεκαδικοί, θετικοί, αρνητικοί και το $0$, λέγονται μαζί **ρητοί αριθμοί**. Όλοι οι κανόνες που ακολουθούν ισχύουν για όλους τους ρητούς.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Κίνηση πάνω στον άξονα*

## Σύγκριση: δεξιότερα σημαίνει μεγαλύτερο

Στον άξονα, μεγαλύτερος είναι πάντα ο **δεξιότερος**. Απλό — αλλά ανατρέπει μια συνήθεια:

$$
-7 < -2
$$

Το $7$ είναι μεγαλύτερο από το $2$, όμως το $-7$ είναι **μικρότερο** από το $-2$. Χρέος $7$ ευρώ είναι χειρότερη θέση από χρέος $2$.

> **Πρόσεχε**
>
> Η **απόλυτη τιμή** $|a|$ είναι η απόσταση του $a$ από το μηδέν — πάντα θετική ή μηδέν.
>
> $$
> |-7| = 7 \qquad |7| = 7
> $$
>
> Μην μπερδεύεις το «μεγαλύτερη απόλυτη τιμή» με το «μεγαλύτερος αριθμός». Το $-7$ έχει μεγαλύτερη απόλυτη τιμή από το $-2$, αλλά είναι μικρότερος αριθμός.

## Πρόσθεση: ίδια πρόσημα, διαφορετικά πρόσημα

Με **ίδια** πρόσημα, προσθέτεις τις απόλυτες τιμές και κρατάς το πρόσημο. Δύο χρέη κάνουν μεγαλύτερο χρέος:

$$
(-3) + (-5) = -8
$$

Με **διαφορετικά** πρόσημα, αφαιρείς τη μικρότερη απόλυτη τιμή από τη μεγαλύτερη, και κρατάς το πρόσημο του «δυνατότερου». Κέρδος και χρέος αλληλοεξουδετερώνονται:

$$
(-8) + 3 = -5 \qquad 8 + (-3) = 5
$$

Το ίδιο και με κλάσματα ή δεκαδικούς — πρώτα κοινός παρονομαστής, μετά ο κανόνας των προσήμων:

$$
-\frac{3}{4} + \frac{1}{2} = -\frac{3}{4} + \frac{2}{4} = -\frac{1}{4} \qquad (-2{,}5) + (-1{,}5) = -4
$$

## Αφαίρεση: δεν υπάρχει, στην πραγματικότητα

Κάθε αφαίρεση είναι πρόσθεση του **αντίθετου**:

$$
a - b = a + (-b)
$$

Αυτό δεν είναι κόλπο για να θυμάσαι κανόνες. Είναι ότι η αφαίρεση **παύει να είναι ξεχωριστή πράξη**. Μένει μόνο η πρόσθεση.

$$
5 - 8 = 5 + (-8) = -3
$$

$$
-4 - (-6) = -4 + 6 = 2
$$

> **Κλειδί**
>
> Δύο αρνητικά σύμβολα στη σειρά ακυρώνονται, γιατί το «αντίθετο του αντίθετου» είναι ο ίδιος ο αριθμός.
>
> $$
> -(-6) = 6
> $$
>
> Σκέψου το ως «αναίρεση της αναίρεσης»: αν σου διαγράψω ένα χρέος $6$ ευρώ, έγινες $6$ ευρώ πλουσιότερος.

## Πολλαπλασιασμός: γιατί μείον επί μείον κάνει συν

Ο πρώτος κανόνας βγαίνει από το τι σημαίνει πολλαπλασιασμός. Το $3 \times (-2)$ σημαίνει «τρεις φορές χρέος $2$», δηλαδή $-6$.

Ο δεύτερος ξενίζει. Δες όμως τι απαιτεί η **συνέπεια** του μοτίβου:

| Πράξη              | Αποτέλεσμα |
| ------------------ | ---------- |
| $3 \times (-2)$    | $-6$       |
| $2 \times (-2)$    | $-4$       |
| $1 \times (-2)$    | $-2$       |
| $0 \times (-2)$    | $0$        |
| $(-1) \times (-2)$ | $\;?$      |

Κάθε φορά που ο πρώτος παράγοντας μειώνεται κατά $1$, το αποτέλεσμα **αυξάνεται κατά $2$**. Για να συνεχιστεί το μοτίβο, το επόμενο πρέπει να είναι $+2$.

$$
(-1) \times (-2) = 2
$$

Δεν το αποφάσισε κάποιος. Είναι ο μόνος τρόπος να μη σπάσουν οι ιδιότητες των πράξεων.

> **Θυμήσου**
>
> Για γινόμενο ή πηλίκο χωρίς μηδενικό παράγοντα, μέτρα **πόσα αρνητικά** έχεις:
>
> - **ζυγό** πλήθος αρνητικών → θετικό αποτέλεσμα
> - **μονό** πλήθος αρνητικών → αρνητικό αποτέλεσμα
>
> $(-2) \times (-3) \times (-1) = -6$
>
> Τρία αρνητικά — μονό πλήθος.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Υπολόγισε: −7 − (−3) + (−5)

1. Μετατρέπω κάθε αφαίρεση σε πρόσθεση του αντίθετου.

   $-7 + 3 + (-5)$
2. Δουλεύω από αριστερά. $-7 + 3$: διαφορετικά πρόσημα, άρα $7 - 3 = 4$ με το πρόσημο του $-7$.

   $-7 + 3 = -4$
3. $-4 + (-5)$: ίδια πρόσημα, άρα προσθέτω τις απόλυτες τιμές και κρατώ το μείον.

   $-4 + (-5) = -9$
4. **Έλεγχος στον άξονα:** ξεκινάς στο $-7$, πας $3$ δεξιά (στο $-4$), μετά $5$ αριστερά. Καταλήγεις στο $-9$.

### Παράδειγμα 2: Υπολόγισε: (−3) × (−4) : (−2)

1. Μετράω τα αρνητικά: τρία. Μονό πλήθος, άρα το αποτέλεσμα θα είναι **αρνητικό**. Το ξέρω πριν κάνω πράξη.
2. Τώρα οι απόλυτες τιμές:

   $3 \times 4 = 12, \quad 12 : 2 = 6$
3. Βάζω το πρόσημο που βρήκα στην αρχή:

   $(-3) \times (-4) : (-2) = -6$
4. **Γιατί αξίζει να βρίσκεις πρώτα το πρόσημο:** χωρίζεις το πρόβλημα σε δύο μικρά. Ένα για το πρόσημο, ένα για το μέγεθος. Τα λάθη προσήμου έρχονται όταν προσπαθείς να κάνεις και τα δύο ταυτόχρονα.

### Παράδειγμα 3: Η θερμοκρασία ήταν −6 °C τα μεσάνυχτα. Ανέβηκε 9 βαθμούς ως το μεσημέρι και μετά έπεσε 4. Πόσο είναι το βράδυ;

1. Ξεκινώ από $-6$ και προσθέτω τη μεταβολή της κάθε φάσης.

   $-6 + 9 - 4$
2. $-6 + 9$: διαφορετικά πρόσημα, νικάει το $9$.

   $-6 + 9 = 3$
3. $3 - 4 = -1$

   Άρα $-1$ °C.
4. **Πρόσεξε τη διαφορά:** η θερμοκρασία **μεταβλήθηκε** συνολικά κατά $9 - 4 = 5$ βαθμούς προς τα πάνω, και $-6 + 5 = -1$.

   Η *τιμή* $-1$ και η *μεταβολή* $+5$ είναι δύο διαφορετικά πράγματα, παρότι και τα δύο είναι προσημασμένοι αριθμοί. Ένα πρόβλημα πάντα σου λέει ποιο από τα δύο ζητάει.

## Ερωτήσεις

1. Ποια πρόταση είναι **σωστή**;
   - $-9 < -4$
   - $-9 > -4$
   - $-9 = |-9|$
   - $0 < -1$
2. Πόσο κάνει $-5 - (-8)$;
   - $3$
   - $-13$
   - $-3$
   - $13$
3. Ποιο είναι το πρόσημο του $(-2) \times 3 \times (-1) \times (-5)$;
   - Αρνητικό
   - Θετικό
   - Μηδέν
   - Εξαρτάται από τη σειρά των πράξεων
4. Γιατί $(-1) \times (-2) = 2$;
   - Γιατί μόνο έτσι συνεχίζεται το μοτίβο των γινομένων χωρίς να σπάσουν οι ιδιότητες των πράξεων
   - Γιατί τα δύο σύμβολα «μείον» ενώνονται και σχηματίζουν ένα «συν», όπως στο $-(-6)$
   - Γιατί δύο αρνητικοί αριθμοί, όταν βρεθούν μαζί σε μια πράξη, είναι στην πραγματικότητα θετικοί
   - Είναι μια σύμβαση που διάλεξαν οι μαθηματικοί, χωρίς κάποια αιτιολόγηση από πίσω
5. Ένας καταδύτης είναι στα $-18$ m. Ανεβαίνει $7$ m και μετά κατεβαίνει $12$ m. Πού βρίσκεται τελικά, αν η επιφάνεια της θάλασσας είναι το $0$;
   - $-23$ m
   - $-13$ m
   - $23$ m
   - $-37$ m
6. Πόσο κάνει $-\frac{1}{2} + \frac{1}{3}$;
   - $-\frac{1}{6}$
   - $\frac{1}{6}$
   - $-\frac{5}{6}$
   - $0$
7. Πόσο κάνει $-12 : (-4)$;
   - $3$
   - $-3$
   - $48$
   - $-16$
8. Πόσο κάνει $-8 + 3 \times (-2)$;
   - $-14$
   - $-2$
   - $10$
   - $14$

## Ασκήσεις

1. Υπολόγισε: $-9 - (-4)$
2. Ποιο είναι μεγαλύτερο: το $-8 + 3 - (-2)$ ή το $-(-5) - 9$;
3. Υπολόγισε: $(-5) \times (-6) : (-3)$
4. Τέσσερα πρωινά στη σειρά το θερμόμετρο έδειξε $-3$ °C, $2$ °C, $-5$ °C και $-2$ °C. Το πέμπτο πρωί έδειξε ακριβώς τον μέσο όρο και των πέντε πρωινών.
   α) Τι θερμοκρασία έδειξε το πέμπτο πρωί;
   β) Αν το πέμπτο πρωί είχε κάνει $5$ βαθμούς περισσότερο, πόσος θα ήταν ο μέσος όρος των πέντε;
5. Σε ένα κουίζ $10$ ερωτήσεων κάθε σωστή απάντηση δίνει $+3$ βαθμούς και κάθε λάθος $-2$. Κάθε παίκτης απαντά και στις $10$ ερωτήσεις.
   α) Η Ελένη τελείωσε με $-5$ βαθμούς. Πόσες ερωτήσεις απάντησε σωστά;
   β) Μπορεί κάποιος να τελειώσει με $+7$ βαθμούς;
6. Γράφεις στη σειρά τους αριθμούς $1, 2, 3, \ldots, 10$ και βάζεις μπροστά από καθέναν ένα $+$ ή ένα $-$, π.χ. $+1 - 2 - 3 + 4 - \ldots$. Μετά κάνεις τις πράξεις.
   α) Μπορεί το αποτέλεσμα να βγει $0$;
   β) Ποιο είναι το μικρότερο θετικό αποτέλεσμα που μπορεί να βγει; Δώσε ένα παράδειγμα.
   γ) Πόσα διαφορετικά αποτελέσματα μπορούν να βγουν συνολικά;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/math/signed-numbers
