# Δυνάμεις και τετραγωνική ρίζα

> Ιδιότητες δυνάμεων και η ρίζα ως αντίστροφη πράξη.

Μαθηματικά, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/math/powers-roots

## Τι θα μάθεις

- Να διαβάζεις μια δύναμη ως πλήθος παραγόντων, και να εξηγείς γιατί κάθε δύναμη με εκθέτη 0 δίνει 1.
- Να εφαρμόζεις τις ιδιότητες των δυνάμεων αντί να κάνεις τις πράξεις μία-μία.
- Να υπολογίζεις τετραγωνικές ρίζες τέλειων τετραγώνων και να τις εντοπίζεις ανάμεσα σε δύο ακέραιους όταν δεν είναι τέλεια.

## Ο εκθέτης μετράει παράγοντες, όχι πολλαπλασιασμούς

Το $3^4$ σημαίνει **τέσσερα τριάρια πολλαπλασιασμένα**:

$$
3^4 = 3 \times 3 \times 3 \times 3 = 81
$$

Η διατύπωση έχει σημασία. Δεν είναι «πολλαπλασιάζεις τέσσερις φορές» — οι πολλαπλασιασμοί είναι τρεις. Είναι **πόσοι παράγοντες υπάρχουν**.

Μοιάζει λεπτομέρεια. Είναι ο λόγος που το $a^1$ και το $a^0$ βγάζουν νόημα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Άνοιξε τη δύναμη*

> **Κλειδί**
>
> Γιατί $a^0 = 1$ και όχι $0$;
>
> Κοίτα τη σειρά προς τα κάτω: $2^3 = 8$, $2^2 = 4$, $2^1 = 2$. Κάθε βήμα **διαιρεί με $2$**.
>
> Το επόμενο βήμα πρέπει να δώσει $2 : 2 = 1$. Άρα $2^0 = 1$.
>
> Δεν είναι σύμβαση από ευκολία — είναι ο μόνος ορισμός που δεν σπάει τις ιδιότητες που ακολουθούν.

## Οι ιδιότητες, και από πού βγαίνουν

Καμία δεν χρειάζεται αποστήθιση αν θυμάσαι ότι ο εκθέτης μετράει παράγοντες.

**Ίδια βάση, πολλαπλασιασμός** — βάζεις τους παράγοντες στη σειρά:

$$
a^3 \times a^2 = (a \cdot a \cdot a)(a \cdot a) = a^5
$$

$$
a^m \times a^n = a^{m+n}
$$

**Ίδια βάση, διαίρεση** (με $a \neq 0$ και $m \geq n$) — όσοι παράγοντες απλοποιούνται, φεύγουν:

$$
a^m : a^n = a^{m-n}
$$

**Δύναμη δύναμης** — $n$ ομάδες των $m$ παραγόντων:

$$
(a^m)^n = a^{m \cdot n}
$$

**Γινόμενο υψωμένο σε δύναμη:**

$$
(a \cdot b)^n = a^n \cdot b^n
$$

> **Πρόσεχε**
>
> Δεν υπάρχει ιδιότητα για **πρόσθεση** βάσεων.
>
> $$
> (a + b)^2 \neq a^2 + b^2
> $$
>
> Δοκίμασε με αριθμούς: $(3 + 4)^2 = 49$, αλλά $3^2 + 4^2 = 25$.
>
> Επίσης πρόσεξε τη διαφορά ανάμεσα σε $-3^2$ και $(-3)^2$. Στο πρώτο η δύναμη εφαρμόζεται μόνο στο $3$, άρα $-3^2 = -9$. Στο δεύτερο υψώνεται όλο το $-3$, άρα $(-3)^2 = 9$.

## Τετραγωνική ρίζα: η ερώτηση αντίστροφα

Η δύναμη ρωτάει «πόσο κάνει $7^2$;». Η ρίζα ρωτάει το ανάποδο: «**ποιος** αριθμός στο τετράγωνο δίνει $49$;»

Η ρίζα του $49$ είναι $7$, γιατί $7^2 = 49$:

$\sqrt{49} = 7$

Οι αριθμοί που έχουν ακέραια ρίζα λέγονται **τέλεια τετράγωνα**. Αξίζει να ξέρεις τα πρώτα:

$$
1, \; 4, \; 9, \; 16, \; 25, \; 36, \; 49, \; 64, \; 81, \; 100, \; 121, \; 144
$$

> **Θυμήσου**
>
> Το $\sqrt{a}$ ορίζεται μόνο για $a \geq 0$, και είναι πάντα **θετικό ή μηδέν**.
>
> Κανένας αριθμός στο τετράγωνο δεν δίνει αρνητικό — ούτε θετικός ούτε αρνητικός. Γι' αυτό το $\sqrt{-9}$ δεν υπάρχει.
>
> Και προσοχή: $\sqrt{25} = 5$, όχι $\pm 5$. Το $-5$ είναι λύση της εξίσωσης $x^2 = 25$, αλλά το σύμβολο της ρίζας διαλέγει πάντα τη θετική.

## Όταν η ρίζα δεν είναι ακέραια

Το $\sqrt{40}$ δεν είναι ακέραιος. Δεν χρειάζεσαι όμως κομπιουτεράκι για να ξέρεις πού βρίσκεται:

$$
36 < 40 < 49 \;\Rightarrow\; 6 < \sqrt{40} < 7
$$

Και επειδή το $40$ είναι πιο κοντά στο $36$, η ρίζα του είναι λίγο πάνω από $6$. (Είναι $6{,}32\ldots$)

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Απλοποίησε: (2³ × 2⁵) : 2⁶

1. Ίδια βάση στον πολλαπλασιασμό — **προσθέτω** εκθέτες.

   $2^3 \times 2^5 = 2^{8}$
2. Ίδια βάση στη διαίρεση — **αφαιρώ** εκθέτες.

   $2^8 : 2^6 = 2^{2}$
3. $2^2 = 4$
4. **Χωρίς ιδιότητες** θα έκανες $8 \times 32 = 256$, μετά $256 : 64 = 4$. Ίδια απάντηση, τριπλάσια δουλειά — και τρεις ευκαιρίες για λάθος.

### Παράδειγμα 2: Υπολόγισε: −2⁴ + (−2)⁴

1. **Πρώτος όρος:** ο εκθέτης κολλάει στο $2$, όχι στο πρόσημο.

   $-2^4 = -(2^4) = -16$
2. **Δεύτερος όρος:** εδώ η παρένθεση βάζει και το πρόσημο μέσα.

   $(-2)^4 = (-2)(-2)(-2)(-2)$
3. Τέσσερα αρνητικά, ζυγό πλήθος, άρα θετικό.

   $(-2)^4 = 16$
4. $-16 + 16 = 0$

   Η παρένθεση δεν ήταν διακοσμητική: χωρίς αυτήν το αποτέλεσμα θα ήταν $-32$.

### Παράδειγμα 3: Ένα τετράγωνο έχει εμβαδόν 169 cm². Πόση είναι η πλευρά του, και πόση η περίμετρος;

1. Το εμβαδόν τετραγώνου είναι η πλευρά στο τετράγωνο, $\alpha^2$. Ψάχνω τον αριθμό που στο τετράγωνο δίνει $169$.

   $\alpha^2 = 169$
2. $\alpha = \sqrt{169} = 13 \text{ cm}$

   ($12^2 = 144$, $13^2 = 169$ — το βρήκα.)
3. Περίμετρος: τέσσερις ίσες πλευρές.

   $4 \times 13 = 52 \text{ cm}$
4. **Γιατί κρατάμε μόνο τη θετική ρίζα εδώ;** Γιατί η πλευρά είναι μήκος. Η εξίσωση $\alpha^2 = 169$ έχει και λύση $\alpha = -13$, αλλά τετράγωνο με πλευρά $-13$ cm δεν υπάρχει.

## Ερωτήσεις

1. Πόσο κάνει $7^0$;
   - $1$
   - $0$
   - $7$
   - Δεν ορίζεται
2. Απλοποίησε: $\frac{3^7 \times 3^2}{3^8}$
   - $3$
   - $3^{17}$
   - $3^{14}$
   - $9$
3. Ποια πρόταση είναι **σωστή**;
   - $-5^2 = -25$ ενώ $(-5)^2 = 25$
   - Και τα δύο δίνουν $25$
   - Και τα δύο δίνουν $-25$
   - $-5^2 = 25$ ενώ $(-5)^2 = -25$
4. Ισχύει ότι $(a + b)^2 = a^2 + b^2$;
   - Όχι — δοκίμασε $a = 3$, $b = 4$
   - Ναι, είναι ιδιότητα των δυνάμεων
   - Ναι, αλλά μόνο για θετικά $a$ και $b$
   - Ισχύει μόνο όταν $a = b$
5. Ανάμεσα σε ποιους διαδοχικούς ακέραιους βρίσκεται το $\sqrt{75}$;
   - Ανάμεσα σε $8$ και $9$
   - Ανάμεσα σε $7$ και $8$
   - Ανάμεσα σε $37$ και $38$
   - Ανάμεσα σε $9$ και $10$
6. Πόσο κάνει $(-3)^3$;
   - $-27$
   - $27$
   - $-9$
   - $-6$
7. Πόσο κάνει $2^3 \times 2^4$;
   - $2^7$
   - $2^{12}$
   - $4^7$
   - $2^{34}$
8. Πόσο κάνει $\sqrt{49} + \sqrt{16}$;
   - $11$
   - $\sqrt{65}$
   - $65$
   - $13$

## Ασκήσεις

1. Πόσο κάνει $12^0 + 3^2$;
2. Απλοποίησε: $(5^4 \times 5^3) : (5^2)^3$
3. Ένα τετράγωνο οικόπεδο έχει εμβαδόν $300$ m². Απάντησε χωρίς κομπιουτεράκι.
   α) Ανάμεσα σε ποιους δύο διαδοχικούς φυσικούς αριθμούς βρίσκεται η πλευρά του, σε μέτρα;
   β) Θέλεις να το περιφράξεις με σύρμα. Φτάνουν $68$ m σύρμα; Φτάνουν $72$ m;
4. Στη Γη ζουν περίπου $8$ δισεκατομμύρια άνθρωποι. Αν στέκονταν όλοι όρθιοι, ο ένας δίπλα στον άλλον, μέσα σε ένα τετράγωνο, πόσο μεγάλο θα ήταν αυτό; Πόσοι άνθρωποι χωράνε όρθιοι σε ένα τετραγωνικό μέτρο το διαλέγεις εσύ.
   α) Πόσα km² θα έπιανε το τετράγωνο;
   β) Πόση θα ήταν η πλευρά του τετραγώνου;
5. Ο Νίκος έχει $200$ ίδια τετράγωνα πλακάκια. Θέλει να στρώσει με αυτά ένα γεμάτο τετράγωνο, όσο γίνεται μεγαλύτερο, χωρίς να κόψει κανένα πλακάκι.
   α) Πόσα πλακάκια θα έχει κάθε πλευρά του τετραγώνου, και πόσα θα του περισσέψουν;
   β) Πόσα πλακάκια ακόμη πρέπει να αγοράσει για το αμέσως μεγαλύτερο τετράγωνο;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/math/powers-roots
