# Εξισώσεις α΄ βαθμού

> Η ζυγαριά που μένει σε ισορροπία όσο κάνεις το ίδιο και στα δύο μέλη.

Μαθηματικά, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/math/linear-equations

## Τι θα μάθεις

- Να λύνεις μια εξίσωση πρώτου βαθμού κάνοντας την ίδια πράξη και στα δύο μέλη.
- Να καθαρίζεις παρενθέσεις και παρονομαστές πριν λύσεις.
- Να ελέγχεις τη λύση σου με αντικατάσταση, και να μεταφράζεις ένα πρόβλημα σε εξίσωση.

## Μια εξίσωση είναι μια ερώτηση

Η παράσταση $2x + 3$ δεν ρωτάει τίποτα. Δίνεις $x$, παίρνεις αριθμό.

Η **εξίσωση** $2x + 3 = 11$ ρωτάει: *για ποιο $x$ γίνονται τα δύο μέλη ίσα;*

Αυτό είναι όλη η διαφορά — και είναι ο λόγος που μια εξίσωση έχει **λύση**, ενώ μια παράσταση έχει μόνο **τιμή**.

## Η ζυγαριά

Φαντάσου τα δύο μέλη σαν δύο δίσκους ζυγαριάς που ισορροπούν.

Όσο κάνεις **την ίδια ακριβώς πράξη και στους δύο δίσκους**, η ζυγαριά μένει ισορροπημένη. Αλλάζει η μορφή της εξίσωσης — δεν αλλάζει η λύση της.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Κράτα τη ζυγαριά σε ισορροπία*

> **Κλειδί**
>
> Δύο κινήσεις αρκούν για κάθε εξίσωση της μορφής $ax + b = c$:
>
> 1. **Διώξε τον σταθερό όρο** — πρόσθεσε ή αφαίρεσε, και στα δύο μέλη.
> 2. **Διώξε τον συντελεστή** — διαίρεσε, και τα δύο μέλη.
>
> Με αυτή τη σειρά. Αν διαιρέσεις πρώτα, ο σταθερός όρος γίνεται κλάσμα και η δουλειά τριπλασιάζεται χωρίς λόγο.

## Το «αλλάζω μέλος, αλλάζω πρόσημο»

Το έχεις ακούσει σαν κανόνα. Δεν είναι ξεχωριστός κανόνας — είναι συντομογραφία.

$$
2x + 3 = 11
$$

Αφαιρώ $3$ και από τα δύο μέλη:

$$
2x + 3 - 3 = 11 - 3 \;\Rightarrow\; 2x = 8
$$

Το $+3$ «πήγε δεξιά και έγινε $-3$». Αλλά αυτό που πραγματικά έγινε είναι μία πράξη σε δύο μέλη. Αν το θυμάσαι έτσι, δεν θα μπερδευτείς ποτέ με το πρόσημο.

$$
x = 4
$$

## Όταν υπάρχουν παρενθέσεις ή παρονομαστές

Καθάρισέ τα **πριν** αρχίσεις να μετακινείς όρους.

**Παρενθέσεις** — επιμεριστική:

$$
3(x - 2) = 9 \;\Rightarrow\; 3x - 6 = 9
$$

**Παρονομαστές** — πολλαπλασίασε όλη την εξίσωση με το ΕΚΠ τους:

$$
\frac{x}{2} + \frac{x}{3} = 5
$$

ΕΚΠ των $2$ και $3$ είναι $6$. Πολλαπλασιάζω **κάθε όρο** με $6$:

$$
3x + 2x = 30 \;\Rightarrow\; 5x = 30 \;\Rightarrow\; x = 6
$$

> **Πρόσεχε**
>
> Όταν πολλαπλασιάζεις για να διώξεις παρονομαστές, πολλαπλασιάζεις **κάθε** όρο — και αυτούς που δεν έχουν κλάσμα.
>
> $$
> \frac{x}{2} + 1 = 4
> $$
>
> Σωστά: $x + 2 = 8$.
>
> Λάθος: $x + 1 = 8$ — το $1$ ξεχάστηκε έξω από τον πολλαπλασιασμό.

## Έλεγχος: δωρεάν και υποχρεωτικός

Βρήκες $x = 4$; Βάλε το στην **αρχική** εξίσωση:

$$
2(4) + 3 = 8 + 3 = 11 \quad \checkmark
$$

> **Θυμήσου**
>
> Έλεγχε πάντα στην **αρχική** εξίσωση, όχι σε κάποια ενδιάμεση γραμμή σου. Αν έκανες λάθος στη γραμμή $2$, ο έλεγχος στη γραμμή $5$ θα επιβεβαιώσει το λάθος σου.
>
> Ο έλεγχος κοστίζει δέκα δευτερόλεπτα και πιάνει σχεδόν κάθε λάθος προσήμου.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: \$5x - 7 = 2x + 8\$

1. Άγνωστοι και στα δύο μέλη. Τους μαζεύω αριστερά: αφαιρώ $2x$ **και από τα δύο**.

   $5x - 2x - 7 = 8 \;\Rightarrow\; 3x - 7 = 8$
2. Διώχνω τον σταθερό όρο: προσθέτω $7$ και στα δύο.

   $3x = 15$
3. Διαιρώ και τα δύο μέλη με $3$.

   $x = 5$
4. **Έλεγχος στην αρχική:**

   Αριστερά: $5(5) - 7 = 18$. Δεξιά: $2(5) + 8 = 18$. Ίσα.

### Παράδειγμα 2: \$\frac{2x - 1}{3} = \frac{x + 4}{2}\$

1. ΕΚΠ των παρονομαστών $3$ και $2$ είναι $6$. Πολλαπλασιάζω και τα δύο μέλη με $6$.

   $6 \cdot \frac{2x-1}{3} = 6 \cdot \frac{x+4}{2}$
2. Απλοποιώ: αριστερά $6 : 3 = 2$, δεξιά $6 : 2 = 3$.

   $2(2x - 1) = 3(x + 4)$
3. Επιμεριστική και στις δύο πλευρές.

   $4x - 2 = 3x + 12$
4. Αφαιρώ $3x$, προσθέτω $2$, και στα δύο μέλη.

   $x = 14$

   **Έλεγχος:** $\frac{2(14)-1}{3} = \frac{27}{3} = 9$ και $\frac{14+4}{2} = \frac{18}{2} = 9$. Ίσα.

### Παράδειγμα 3: Ο πατέρας είναι 32 χρόνια μεγαλύτερος από τον γιο. Σε 8 χρόνια θα είναι τριπλάσιος. Πόσων χρονών είναι σήμερα ο γιος;

1. **Ονομάζω τον άγνωστο.** Έστω $x$ η σημερινή ηλικία του γιου.

   Τότε ο πατέρας είναι $x + 32$.
2. **Σε $8$ χρόνια** μεγαλώνουν και οι δύο κατά $8$:

   γιος: $x + 8$, πατέρας: $x + 40$.
3. «Θα είναι τριπλάσιος» μεταφράζεται σε εξίσωση:

   $x + 40 = 3(x + 8)$
4. $x + 40 = 3x + 24 \;\Rightarrow\; 16 = 2x \;\Rightarrow\; x = 8$

   Ο γιος είναι $8$ ετών, ο πατέρας $40$.

   **Έλεγχος:** σε $8$ χρόνια θα είναι $16$ και $48$. Και $48 = 3 \times 16$. Σωστό.

   Το δύσκολο εδώ δεν ήταν η λύση — ήταν το πρώτο βήμα. Ονόμασε τον άγνωστο και γράψε **κάθε** ποσότητα με βάση αυτόν.

## Ερωτήσεις

1. Λύσε: $4x - 5 = 11$
   - $x = 4$
   - $x = 1{,}5$
   - $x = 16$
   - $x = 64$
2. Λύσε: $6x + 1 = 2x + 13$
   - $x = 3$
   - $x = 1{,}5$
   - $x = 3{,}5$
   - $x = 14$
3. Με τι πολλαπλασιάζεις κάθε όρο της $\frac{x}{4} + \frac{x}{6} = 5$ για να φύγουν οι παρονομαστές;
   - $12$
   - $24$
   - $10$
   - $2$
4. Λύσε: $3(x - 2) = 2(x + 1)$
   - $x = 8$
   - $x = 4$
   - $x = -8$
   - $x = 1$
5. Σκέφτομαι έναν αριθμό, τον πολλαπλασιάζω με $5$ και αφαιρώ $12$. Βρίσκω το τριπλάσιο του αρχικού. Ποιος είναι;
   - $6$
   - $3$
   - $12$
   - $1{,}5$
6. Λύσε: $7 - 2x = 1$
   - $x = 3$
   - $x = -3$
   - $x = 4$
   - $x = -6$
7. Λύσε την $5(x - 2) = 3x + 4$.
   - $x = 7$
   - $x = 3$
   - $x = -3$
   - $x = 2$
8. Ορθογώνιο με περίμετρο $30$ cm έχει μήκος διπλάσιο του πλάτους. Πόσο είναι το πλάτος;
   - $5$ cm
   - $10$ cm
   - $7{,}5$ cm
   - $15$ cm

## Ασκήσεις

1. Λύσε: $3x + 7 = 25$
2. Η εξίσωση $\alpha x - 4 = 3x + 12$ έχει λύση $x = 4$. Πόσο είναι το $\alpha$;
3. Λύσε: $4(x - 1) = 3(x + 2)$
4. Ένας κουμπαράς έχει $30$ κέρματα, μόνο των $50$ λεπτών και των $2$ €, και συνολικά $27$ €. Πόσα κέρματα των $2$ € έχει;
5. Τρεις διαδοχικοί φυσικοί αριθμοί είναι τρεις αριθμοί στη σειρά, όπως οι $7$, $8$, $9$.
   α) Ποιοι είναι οι τρεις διαδοχικοί φυσικοί που έχουν άθροισμα $87$;
   β) Μπορούν τρεις διαδοχικοί φυσικοί να έχουν άθροισμα $100$;
6. Η Άννα έχει γράψει μερικά διαγωνίσματα, με μέσο όρο $17$. Αν στο επόμενο γράψει $20$, ο μέσος όρος της θα γίνει $17{,}5$. Κάθε διαγώνισμα βαθμολογείται από $0$ ως $20$.
   α) Πόσα διαγωνίσματα έχει γράψει ως τώρα;
   β) Ξέχνα το $20$ της εκφώνησης. Με τους βαθμούς που έχει ως τώρα, μπορεί, με ένα μόνο διαγώνισμα ακόμη, να ανεβάσει τον μέσο όρο της στο $18$;
   γ) Με τους βαθμούς που έχει ως τώρα, πόσα διαγωνίσματα ακόμη, όλα με $20$, χρειάζεται τουλάχιστον για μέσο όρο $18$ ή περισσότερο;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/math/linear-equations
