# Βασικές γεωμετρικές έννοιες

> Σημείο, ευθεία, ευθύγραμμο τμήμα, ημιευθεία — με ακρίβεια.

Μαθηματικά, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/math/basic-geometry

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις ευθεία, ημιευθεία και ευθύγραμμο τμήμα, και να τα συμβολίζεις σωστά.
- Να εξηγείς γιατί μόνο το τμήμα έχει μήκος.
- Να βρίσκεις το μέσο ενός τμήματος και να χρησιμοποιείς την απόσταση δύο σημείων.

## Τρία σχήματα, δύο σημεία

Σημειώνεις δύο σημεία, $A$ και $B$. Πόσα διαφορετικά πράγματα μπορείς να φτιάξεις;

Τρία — και διαφέρουν μόνο στο **πού σταματούν**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ευθεία, ημιευθεία, τμήμα*

Σε ένα βιβλίο και τα τρία μοιάζουν ίδια, γιατί όλα σταματούν στην άκρη της σελίδας. Τα βελάκια είναι που λένε «συνεχίζει».

|           | Συμβολισμός          | Άκρα   | Μήκος        |
| --------- | -------------------- | ------ | ------------ |
| Ευθεία    | $\varepsilon$ ή $AB$ | κανένα | δεν ορίζεται |
| Ημιευθεία | $Ax$                 | ένα    | δεν ορίζεται |
| Τμήμα     | $AB$                 | δύο    | ορίζεται     |

> **Κλειδί**
>
> Μόνο το **τμήμα** έχει μήκος, γιατί μόνο αυτό τελειώνει.
>
> Γι' αυτό η «απόσταση των $A$ και $B$» σημαίνει πάντα το μήκος του τμήματος $AB$ — δηλαδή τον **συντομότερο** δρόμο ανάμεσά τους.

## Τα αδιόριστα: σημείο, ευθεία, επίπεδο

Κάθε ορισμός χρησιμοποιεί λέξεις που ορίστηκαν πριν. Κάπου όμως πρέπει να ξεκινήσει η αλυσίδα.

Στη Γεωμετρία ξεκινά από τρεις έννοιες που **δεν ορίζονται**: σημείο, ευθεία, επίπεδο. Τις περιγράφουμε, δεν τις ορίζουμε: το σημείο δεν έχει καμία διάσταση, η ευθεία έχει μία (εκτείνεται μόνο κατά μήκος), το επίπεδο δύο (μήκος και πλάτος).

Αντί για ορισμούς έχουμε **αιτήματα** — προτάσεις που δεχόμαστε χωρίς απόδειξη:

- Από δύο διαφορετικά σημεία περνάει **μία μόνο** ευθεία.
- Δύο διαφορετικές ευθείες έχουν το πολύ **ένα** κοινό σημείο.

> **Πρόσεχε**
>
> Το δεύτερο αίτημα λέει **«το πολύ ένα»**, όχι «ακριβώς ένα».
>
> Δύο ευθείες που τέμνονται έχουν ένα κοινό σημείο. Δύο **παράλληλες** δεν έχουν κανένα.
>
> Αν δύο ευθείες είχαν δύο κοινά σημεία, τότε από αυτά τα δύο σημεία θα περνούσαν δύο ευθείες — που αντιφάσκει με το πρώτο αίτημα. Άρα θα ήταν η ίδια ευθεία.

## Μέσο και απόσταση

Το **μέσο** $M$ ενός τμήματος $AB$ είναι το σημείο που το χωρίζει σε δύο ίσα μέρη:

$$
AM = MB = \frac{AB}{2}
$$

Τρία ή περισσότερα σημεία λέγονται **συνευθειακά** όταν βρίσκονται όλα στην ίδια ευθεία. Αν τα $A$, $B$, $\Gamma$ είναι συνευθειακά και το $B$ είναι ανάμεσα στα $A$ και $\Gamma$:

$$
A\Gamma = AB + B\Gamma
$$

> **Θυμήσου**
>
> Το «ανάμεσα» έχει σημασία. Αν τα τρία σημεία είναι συνευθειακά αλλά το $B$ **δεν** είναι ανάμεσα, τότε προσθέτεις λάθος.
>
> Πριν γράψεις $A\Gamma = AB + B\Gamma$, κάνε ένα πρόχειρο σχήμα και δες ποιο σημείο είναι στη μέση.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σε τμήμα ΑΒ = 18 cm, το Μ είναι το μέσο και το Κ το μέσο του ΑΜ. Πόσο είναι το ΚΒ;

1. Το $M$ είναι μέσο του $AB$:

   $AM = MB = \frac{18}{2} = 9 \text{ cm}$
2. Το $K$ είναι μέσο του $AM$:

   $AK = KM = \frac{9}{2} = 4{,}5 \text{ cm}$
3. Το $KB$ αποτελείται από $KM$ και $MB$, αφού το $M$ είναι ανάμεσά τους.

   $KB = 4{,}5 + 9 = 13{,}5 \text{ cm}$
4. **Έλεγχος:** $AK + KB = 4{,}5 + 13{,}5 = 18$ cm, όσο και το $AB$. Σωστό.

### Παράδειγμα 2: Τρία σημεία Α, Β, Γ είναι συνευθειακά με ΑΒ = 7 cm και ΒΓ = 4 cm. Πόσο μπορεί να είναι το ΑΓ;

1. Δεν μου λένε ποιο σημείο είναι ανάμεσα. Η σειρά με το $A$ στη μέση αποκλείεται: θα ήθελε $B\Gamma = BA + A\Gamma$, δηλαδή $4$ μεγαλύτερο από $7$. Μένουν **δύο** περιπτώσεις.
2. **Περίπτωση 1:** το $B$ ανάμεσα στα $A$ και $\Gamma$.

   $A\Gamma = 7 + 4 = 11 \text{ cm}$
3. **Περίπτωση 2:** το $\Gamma$ ανάμεσα στα $A$ και $B$.

   $A\Gamma = 7 - 4 = 3 \text{ cm}$
4. Και οι δύο απαντήσεις είναι σωστές: $11$ cm ή $3$ cm.

   **Το μάθημα εδώ:** η φράση «συνευθειακά» δεν λέει τη σειρά. Όταν η εκφώνηση δεν ορίζει ποιο σημείο είναι ανάμεσα, οι περιπτώσεις είναι μέρος της απάντησης, όχι παράλειψη.

## Ερωτήσεις

1. Ποιο από τα τρία έχει μήκος;
   - Μόνο το ευθύγραμμο τμήμα
   - Η ευθεία και το τμήμα
   - Και τα τρία
   - Η ημιευθεία και το τμήμα
2. Πόσες ευθείες περνούν από δύο διαφορετικά σημεία;
   - Ακριβώς μία
   - Άπειρες
   - Δύο
   - Καμία, αν τα σημεία είναι πολύ μακριά
3. Το $M$ είναι μέσο του $AB$ και $AM = 6{,}5$ cm. Πόσο είναι το $AB$;
   - $13$ cm
   - $6{,}5$ cm
   - $3{,}25$ cm
   - Δεν μπορεί να βρεθεί
4. Τα $A$, $B$, $\Gamma$ είναι συνευθειακά με $AB = 10$ cm και $B\Gamma = 6$ cm. Πόσο είναι το $A\Gamma$;
   - $16$ cm ή $4$ cm — εξαρτάται από τη σειρά των σημείων
   - Οπωσδήποτε $16$ cm, γιατί τα μήκη στην ίδια ευθεία προστίθενται
   - Οπωσδήποτε $4$ cm, γιατί το μικρό αφαιρείται από το μεγάλο
   - $60$ cm, όσο το γινόμενο των δύο γνωστών μηκών
5. Πόσα κοινά σημεία μπορούν να έχουν δύο **διαφορετικές** ευθείες;
   - Κανένα ή ένα
   - Πάντα ακριβώς ένα
   - Δύο, αν τέμνονται λοξά
   - Άπειρα
6. Από το σημείο, την ευθεία και το επίπεδο, ποιο έχει **μία** ακριβώς διάσταση;
   - Η ευθεία
   - Το σημείο
   - Το επίπεδο
   - Και τα τρία
7. Τι διαφορά έχει το ευθύγραμμο **τμήμα** από την **ημιευθεία**;
   - Το τμήμα έχει δύο άκρα· η ημιευθεία ένα και συνεχίζει απεριόριστα
   - Το τμήμα είναι πάντα μεγαλύτερο, αφού η ημιευθεία είναι μισή ευθεία
   - Η ημιευθεία έχει δύο άκρα· το τμήμα ένα και συνεχίζει απεριόριστα
   - Καμία ουσιαστική· είναι και τα δύο κομμάτια ευθείας με αρχή
8. Τι είναι το μέσο ενός τμήματος;
   - Το σημείο που το χωρίζει σε δύο ίσα τμήματα
   - Οποιοδήποτε σημείο πάνω του
   - Το σημείο που ισαπέχει από όλες τις ευθείες
   - Η κάθετη στο τμήμα

## Ασκήσεις

1. Το $M$ είναι μέσο του $AB$ και $AB = 9$ cm. Πόσο είναι το $AM$;
2. Πάνω σε μια ευθεία βρίσκονται, με αυτή τη σειρά, τα σημεία $A$, $B$, $\Gamma$, με $AB = 6$ cm και $B\Gamma = 10$ cm. Το $M$ είναι το μέσο του $A\Gamma$. Πόσο είναι το $BM$;
3. Το $B$ είναι ανάμεσα στα $A$ και $\Gamma$ πάνω σε μια ευθεία, με $A\Gamma = 15$ cm και $AB$ διπλάσιο του $B\Gamma$. Πόσο είναι το $AB$;
4. Τα σημεία $A$, $B$, $\Gamma$ βρίσκονται πάνω σε μια ευθεία, με $AB = 10$ cm και $B\Gamma = 4$ cm. Το $M$ είναι το μέσο του $AB$ και το $N$ το μέσο του $B\Gamma$. Πόσο μπορεί να είναι το $MN$;
5. Το $M$ είναι ένα οποιοδήποτε σημείο του τμήματος $AB = 24$ cm. Τα $K$ και $\Lambda$ είναι τα μέσα των $AM$ και $MB$. Πόσο είναι το $K\Lambda$;
6. Σε έναν ίσιο δρόμο υπάρχουν σπίτια, και θέλεις να βάλεις πάνω στον δρόμο μια στάση λεωφορείου $\Sigma$, ώστε το άθροισμα των αποστάσεών της από όλα τα σπίτια να είναι όσο γίνεται μικρότερο. Θεώρησε τα σπίτια και τη στάση σημεία του δρόμου.
   α) Υπάρχουν δύο σπίτια $A$ και $B$, με $AB = 600$ m. Πού μπορεί να μπει η στάση, και πόσο είναι τότε το $\Sigma A + \Sigma B$;
   β) Υπάρχουν τέσσερα σπίτια $A$, $B$, $\Gamma$, $\Delta$ στη σειρά, με $AB = 100$ m, $B\Gamma = 300$ m και $\Gamma\Delta = 600$ m. Πού μπαίνει η στάση, και πόσο είναι το μικρότερο άθροισμα;
   γ) Χτίζεται κι ένα πέμπτο σπίτι $E$, στο μέσο του $B\Gamma$. Πού μπαίνει τώρα η στάση;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/math/basic-geometry
