# Συνδετικά ρήματα και κατηγορούμενο

> Είμαι, γίνομαι, φαίνομαι: ρήματα που δεν κάνουν, αλλά λένε τι είναι κάποιος.

Νεοελληνική Γλώσσα, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/language/linking-verbs

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις τα συνδετικά ρήματα, και να ξεχωρίζεις πότε το ίδιο ρήμα είναι συνδετικό και πότε όχι.
- Να βρίσκεις το κατηγορούμενο σε όλες τις μορφές του: επίθετο, ουσιαστικό, αντωνυμία, αριθμητικό, μετοχή, γενική.
- Να ξεχωρίζεις το κατηγορούμενο του υποκειμένου από το κατηγορούμενο του αντικειμένου.
- Να βάζεις το κατηγορούμενο στη σωστή πτώση όταν η πρόταση γίνεται από ενεργητική παθητική.

## Ρήματα που δεν κάνουν τίποτα

Από την Ε΄ Δημοτικού ξέρεις ότι μερικά ρήματα δεν λένε ενέργεια, αλλά
**συνδέουν** το υποκείμενο με μια λέξη που λέει τι ή πώς είναι: «Ο ουρανός
**είναι** γκρίζος». Το ρήμα λέγεται **συνδετικό** και η λέξη **κατηγορούμενο**.

Εδώ θα δεις τρία πράγματα που δεν είδες τότε: ότι τα συνδετικά ρήματα είναι
περισσότερα και πιο ύπουλα απ' όσο φαίνεται, ότι το κατηγορούμενο παίρνει
πολλές μορφές, και ότι υπάρχει κατηγορούμενο και για το **αντικείμενο**.

Ο Καβάφης δίνει ένα παράδειγμα σε έναν από τους πιο γνωστούς στίχους της νέας
ελληνικής ποίησης:

> Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη,
> να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος
>
> — Κ. Π. Καβάφης, «Ιθάκη» (1911)

Υποκείμενο: «ο δρόμος». Ρήμα: το «είναι», κρυμμένο μέσα στο «νάναι» (= να είναι), όπως το έγραφε ο ποιητής. Κατηγορούμενο: «μακρύς».
Σε ονομαστική, αρσενικό, ενικός, όπως ο δρόμος. Και έρχεται **πριν** από το
υποκείμενο: η σειρά των λέξεων αλλάζει, η σχέση όχι.

## Τα συνδετικά ρήματα

| Ρήμα                                     | Παράδειγμα                           |
| ---------------------------------------- | ------------------------------------ |
| **είμαι**                                | Η θάλασσα είναι **ήρεμη**.           |
| **γίνομαι**                              | Η κάμπια έγινε **πεταλούδα**.        |
| **φαίνομαι**                             | Ο σκύλος φαίνεται **κουρασμένος**.   |
| **μοιάζω**                               | Το σπίτι μοιάζει **εγκαταλειμμένο**. |
| **μένω, παραμένω**                       | Το ταμείο έμεινε **άδειο**.          |
| **λέγομαι, ονομάζομαι**                  | Το χωριό λέγεται **Πάπιγκο**.        |
| **εκλέγομαι, διορίζομαι, ανακηρύσσομαι** | Η Ελένη εκλέχτηκε **πρόεδρος**.      |
| **θεωρούμαι, αποδεικνύομαι**             | Η λύση αποδείχτηκε **σωστή**.        |

Πρόσεξε την τελευταία ομάδα: εκλέγομαι, διορίζομαι, θεωρούμαι, ονομάζομαι.
Είναι παθητικοί τύποι ρημάτων (εκλέγω, θεωρώ, ονομάζω) που θα τα ξαναβρείς
παρακάτω, στο κατηγορούμενο του αντικειμένου.

> **Κλειδί**
>
> Ένα ρήμα είναι συνδετικό **όταν συνδέει**, όχι επειδή βρίσκεται σε μια λίστα.
>
> Το ίδιο ρήμα μπορεί να είναι συνδετικό στη μία πρόταση και όχι στην άλλη:
>
> | Συνδετικό                       | Όχι συνδετικό                                   |
> | ------------------------------- | ----------------------------------------------- |
> | Ο Κώστας είναι **κουρασμένος**. | Ο Κώστας είναι **στο σπίτι**. (= βρίσκεται)     |
> | Η Άννα έγινε **γιατρός**.       | Έγινε **σεισμός** τη νύχτα. (= συνέβη)          |
> | Η θάλασσα φαίνεται **ήρεμη**.   | Από εδώ φαίνεται **η θάλασσα**. (= είναι ορατή) |
> | Ο παππούς έμεινε **ήσυχος**.    | Ο παππούς μένει **στην Κρήτη**. (= κατοικεί)    |
>
> Ο έλεγχος: αν μετά το ρήμα υπάρχει λέξη που λέει **τι είναι ή πώς είναι το
> υποκείμενο**, και μπορείς να τη συνδέσεις με ένα «=», το ρήμα είναι συνδετικό.
> Ο Κώστας = κουρασμένος. Ο Κώστας ≠ στο σπίτι.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Συνδετικό ή όχι;*

## Οι μορφές του κατηγορουμένου

Το κατηγορούμενο δεν είναι πάντα επίθετο.

| Μορφή      | Παράδειγμα                                 |
| ---------- | ------------------------------------------ |
| επίθετο    | Η ταινία ήταν **συναρπαστική**.            |
| ουσιαστικό | Ο αδερφός μου είναι **μηχανικός**.         |
| αντωνυμία  | Αυτό το μπουφάν είναι **δικό μου**.        |
| αριθμητικό | Στην ομάδα είμαστε **έντεκα**.             |
| μετοχή     | Η πόρτα του μαγαζιού είναι **κλειδωμένη**. |
| γενική     | Το ποδήλατο είναι **της Ελένης**.          |

Η τελευταία μορφή ξενίζει: η γενική «της Ελένης» στο «το ποδήλατο της Ελένης»
είναι προσδιορισμός, αλλά στο «το ποδήλατο **είναι** της Ελένης» είναι
κατηγορούμενο. Η διαφορά είναι πάλι το ρήμα που μπαίνει στη μέση.

**Συμφωνία.** Όταν το κατηγορούμενο είναι επίθετο, μετοχή ή αντωνυμία, συμφωνεί
με το υποκείμενο σε **γένος, αριθμό και πτώση**: «οι πόρτες ήταν **ανοιχτές**».
Όταν είναι ουσιαστικό, κρατάει το δικό του γένος και αριθμό και συμφωνεί μόνο
στην **πτώση**: «Η Ελένη είναι **γιατρός**», «Τα παιδιά είναι **η χαρά** μας».

## Κατηγορούμενο και στο αντικείμενο

Διάβασε:

- Οι συμμαθητές της εξέλεξαν **τη Δανάη** **πρόεδρο**.
- Θεωρώ **τον Άρη** **ικανό**.
- Η είδηση έκανε **τη γιαγιά** **χαρούμενη**.

Εδώ δεν υπάρχει συνδετικό ρήμα. Υπάρχει ρήμα με αντικείμενο, και μια δεύτερη
λέξη που λέει **τι είναι ή τι γίνεται το αντικείμενο**: η Δανάη = πρόεδρος, ο
Άρης = ικανός, η γιαγιά = χαρούμενη. Αυτή η λέξη λέγεται **κατηγορούμενο του
αντικειμένου**, και είναι σε **αιτιατική**, όπως το αντικείμενο.

Τέτοια ρήματα είναι: **εκλέγω, διορίζω, ονομάζω, θεωρώ, κάνω, βρίσκω,
ανακηρύσσω**.

Όταν η πρόταση γίνει παθητική, το αντικείμενο γίνεται υποκείμενο, και το
κατηγορούμενό του το ακολουθεί στην **ονομαστική**:

| Ενεργητική                                 | Παθητική                                         |
| ------------------------------------------ | ------------------------------------------------ |
| Εξέλεξαν **τη Δανάη πρόεδρο**. (αιτιατική) | **Η Δανάη** εκλέχτηκε **πρόεδρος**. (ονομαστική) |
| Θεωρούν **τον Άρη ικανό**.                 | **Ο Άρης** θεωρείται **ικανός**.                 |

Γι' αυτό το «εκλέγομαι» και το «θεωρούμαι» είναι στη λίστα των συνδετικών.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η Δανάη, δύο φορές*

> **Πρόσεχε**
>
> Η πτώση του κατηγορουμένου **ακολουθεί** τον όρο που περιγράφει.
>
> - «Τον θεωρώ **φίλο** μου», όχι «φίλος μου». Περιγράφει το «τον», αιτιατική.
> - «— Ποιος χτύπησε; — Είναι **αυτός**», όχι «αυτόν». Περιγράφει το υποκείμενο,
>   ονομαστική.
> - «Ο Άρης θεωρείται **ικανός**», όχι «ικανό». Στην παθητική ο Άρης είναι
>   υποκείμενο.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τι είναι η λέξη με τα έντονα;*

> **Θυμήσου**
>
> - Συνδετικό είναι το ρήμα **όταν συνδέει**: είμαι, γίνομαι, φαίνομαι, μοιάζω,
>   μένω, λέγομαι, εκλέγομαι, θεωρούμαι… Το ίδιο ρήμα μπορεί και να μη συνδέει.
> - Κατηγορούμενο μπορεί να είναι επίθετο, ουσιαστικό, αντωνυμία, αριθμητικό,
>   μετοχή ή γενική.
> - **Κατηγορούμενο υποκειμένου**: ονομαστική. **Κατηγορούμενο αντικειμένου**:
>   αιτιατική, με ρήματα όπως εκλέγω, θεωρώ, κάνω, βρίσκω.
> - Ενεργητική → παθητική: το κατηγορούμενο του αντικειμένου γίνεται
>   κατηγορούμενο του υποκειμένου.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Βρες τα κατηγορούμενα και τι περιγράφει το καθένα: «Ο Αλέξης φάνηκε ήρεμος, αλλά οι φίλοι του τον βρήκαν αγχωμένο.»

1. Πρώτη πρόταση: ρήμα «φάνηκε», συνδετικό. Το «ήρεμος» λέει πώς ήταν ο Αλέξης:
   **κατηγορούμενο του υποκειμένου**, σε ονομαστική.
2. Δεύτερη πρόταση: ρήμα «βρήκαν», με υποκείμενο «οι φίλοι του» και αντικείμενο
   «τον» (τον Αλέξη).
3. Το «αγχωμένο» λέει σε τι κατάσταση βρήκαν τον Αλέξη: **κατηγορούμενο του
   αντικειμένου**, σε αιτιατική, όπως το «τον».

### Παράδειγμα 2: Κάνε παθητική την πρόταση «Οι κριτές ανακήρυξαν την ταινία καλύτερη της χρονιάς.»

1. Το αντικείμενο «την ταινία» γίνεται υποκείμενο: «**Η ταινία**».
2. Το ρήμα γίνεται παθητικό: «ανακηρύχτηκε». Οι κριτές γίνονται ποιητικό αίτιο:
   «από τους κριτές».
3. Το κατηγορούμενο «καλύτερη» ακολουθεί την ταινία στην ονομαστική. Ακούγεται
   ίδιο, αλλά τώρα είναι **κατηγορούμενο του υποκειμένου**.

   «Η ταινία ανακηρύχτηκε **καλύτερη** της χρονιάς από τους κριτές.»

## Ερωτήσεις

1. Σε ποια πρόταση το ρήμα ΔΕΝ είναι συνδετικό;
   - Έγινε μεγάλη φασαρία στο γήπεδο.
   - Ο αγώνας έγινε πολύ ενδιαφέρων.
   - Ο διαιτητής φάνηκε αναποφάσιστος.
   - Το σκορ έμεινε ισόπαλο ως το τέλος.
2. Στον στίχο του Καβάφη «να εύχεσαι νάναι μακρύς ο δρόμος», τι είναι το «μακρύς»;
   - Κατηγορούμενο του υποκειμένου «ο δρόμος»
   - Επιθετικός προσδιορισμός του «ο δρόμος»
   - Υποκείμενο του ρήματος «είναι» (νάναι)
   - Κατηγορούμενο του αντικειμένου «ο δρόμος»
3. «Η τάξη εξέλεξε τον Ορέστη ταμία.» Τι είναι το «ταμία»;
   - Κατηγορούμενο του αντικειμένου
   - Δεύτερο αντικείμενο του «εξέλεξε»
   - Κατηγορούμενο του υποκειμένου
   - Παράθεση στο «τον Ορέστη»
4. Ποια είναι η σωστή παθητική της πρότασης «Θεωρούν τη Μυρτώ έξυπνη»;
   - Η Μυρτώ θεωρείται έξυπνη.
   - Τη Μυρτώ θεωρείται έξυπνη.
   - Η Μυρτώ θεωρεί τον εαυτό της έξυπνη.
   - Η Μυρτώ θεωρείται από έξυπνη.
5. «Αυτή η κιθάρα είναι του Στάθη.» Τι είναι το «του Στάθη»;
   - Κατηγορούμενο σε γενική
   - Γενική κτητική, προσδιορισμός της «κιθάρας»
   - Αντικείμενο του ρήματος «είναι»
   - Υποκείμενο της πρότασης, σε γενική
6. Ποια πρόταση είναι σωστή;
   - Η Κατερίνα είναι εξαιρετική μηχανικός.
   - Η Κατερίνα είναι εξαιρετική μηχανικό.
   - Η Κατερίνα είναι εξαιρετικός μηχανικός.
   - Η Κατερίνα είναι εξαιρετικής μηχανικού.
7. Ποια φράση είναι σωστή;
   - Τον θεωρώ τον καλύτερο φίλο μου.
   - Τον θεωρώ ο καλύτερος φίλος μου.
   - Θεωρείται τον καλύτερο φίλο μου.
   - Τον θεωρώ του καλύτερου φίλου μου.
8. «Ο παππούς μένει στο χωριό.» / «Ο παππούς μένει ξύπνιος ως αργά.» Τι ισχύει;
   - Μόνο στη δεύτερη το «μένει» είναι συνδετικό
   - Και στις δύο το «μένει» είναι συνδετικό
   - Μόνο στην πρώτη το «μένει» είναι συνδετικό
   - Σε καμία, γιατί το «μένω» δεν είναι στη λίστα

## Ασκήσεις

1. Βρες το συνδετικό ρήμα και το κατηγορούμενο: «Μετά τη βροχή ο κήπος φαίνεται καταπράσινος.»
2. Γράψε δύο προτάσεις με το ρήμα «γίνομαι»: μία όπου είναι συνδετικό και μία όπου δεν είναι.
3. Κάνε ενεργητική την πρόταση «Ο Σωκράτης θεωρήθηκε σοφός από τους συμπολίτες του.» Τι γίνεται το «σοφός»;
4. Βρες όλα τα κατηγορούμενα και τι περιγράφει το καθένα: «Η ομάδα ονόμασε τη Νεφέλη αρχηγό, γιατί ήταν η πιο ψύχραιμη.»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/language/linking-verbs
