# Λόγια ουσιαστικά και επίθετα

> Τα λόγια επίθετα σε -ής, -ύς και -ων, και πώς συμφωνούν με το ουσιαστικό τους.

Νεοελληνική Γλώσσα, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/language/learned-adjectives

## Τι θα μάθεις

- Να κλίνεις τα λόγια επίθετα σε -ής, -ές, σε -ύς, -εία, -ύ και σε -ων, -ουσα, -ον.
- Να κάνεις το επίθετο να συμφωνεί με το ουσιαστικό σε γένος, αριθμό και πτώση, όπως στο «οι διεθνείς αγώνες».
- Να ξεχωρίζεις το αρσενικό «ο επείγων» από το ουδέτερο «το επείγον» και να γράφεις σωστά τον πληθυντικό «-είς».
- Να κλίνεις λόγια ουσιαστικά, όπως «το μέγεθος» και «η λέξη», μαζί με το επίθετό τους.

## Λέξεις που ήρθαν από παλιά

Διάβασε τις φράσεις:

- οι **διεθνείς** αγώνες
- μια **ευρεία** λεωφόρος
- ένα **ενδιαφέρον** βιβλίο
- τα **μεγέθη** των ρούχων

Τις λες χωρίς δυσκολία. Αν όμως σου ζητήσουν να τις γράψεις, κάτι σε κάνει να
διστάσεις: διεθν**είς** ή διεθν**ής**; ενδιαφέρ**ον** ή ενδιαφέρ**ων**;

Αυτές οι λέξεις είναι **λόγιες**. Πέρασαν στη νέα ελληνική από την αρχαία και
από τη λόγια γλώσσα, και κράτησαν μαζί τους και την κλίση τους. Γι' αυτό δεν
κλίνονται όπως το «καλός, καλή, καλό», που ξέρεις από το Δημοτικό.

Τρεις ομάδες επιθέτων καλύπτουν σχεδόν όλες τις λόγιες περιπτώσεις που θα
συναντήσεις:

| Ομάδα           | Αρσενικό  | Θηλυκό      | Ουδέτερο   | Συχνά επίθετα                                |
| --------------- | --------- | ----------- | ---------- | -------------------------------------------- |
| -ής, -ής, -ές   | ο συνεχής | η συνεχής   | το συνεχές | ακριβής, διεθνής, υγιής, επιμελής, δημοφιλής |
| -ύς, -εία, -ύ   | ο ευρύς   | η ευρεία    | το ευρύ    | οξύς, ταχύς, βραχύς, αμβλύς, ευθύς           |
| -ων, -ουσα, -ον | ο επείγων | η επείγουσα | το επείγον | ενδιαφέρων, τρέχων, μέλλων, πρωτεύων         |

> **Κλειδί**
>
> Στα λόγια επίθετα **η κατάληξη δείχνει το γένος και την πτώση**, και συχνά
> ακούγεται ίδια σε δύο τύπους που γράφονται αλλιώς:
>
> - **ο** ακριβ**ής** — **οι** ακριβ**είς**
> - **ο** επείγ**ων** — **το** επείγ**ον**
>
> Για να διαλέξεις γράμμα, δεν ρωτάς το αυτί σου. Ρωτάς **το ουσιαστικό**: τι
> γένος, τι αριθμός, τι πτώση;

## Τα επίθετα σε -ής, -ές

Το αρσενικό και το θηλυκό έχουν **ίδιους τύπους**. Μόνο το άρθρο τα
ξεχωρίζει.

| Πτώση                  | Αρσενικό και θηλυκό    | Ουδέτερο         |
| ---------------------- | ---------------------- | ---------------- |
| Ονομαστική ενικού      | ο, η ακριβ**ής**       | το ακριβ**ές**   |
| Γενική ενικού          | του, της ακριβ**ούς**  | του ακριβ**ούς** |
| Αιτιατική ενικού       | τον, την ακριβ**ή**    | το ακριβ**ές**   |
| Ονομαστική πληθυντικού | οι ακριβ**είς**        | τα ακριβ**ή**    |
| Γενική πληθυντικού     | των ακριβ**ών**        | των ακριβ**ών**  |
| Αιτιατική πληθυντικού  | τους, τις ακριβ**είς** | τα ακριβ**ή**    |

Στον καθημερινό λόγο ακούς και γενική σε -ή: «του ακριβή». Στον γραπτό λόγο
προτιμάται το **-ούς**: «η τιμή **του ακριβούς** ρολογιού».

> **Πρόσεχε**
>
> Το πιο συχνό λάθος σε αυτή την ομάδα είναι το **-ής** στον πληθυντικό.
>
> - ~~τους διεθνής αγώνες~~ → τους διεθν**είς** αγώνες
> - ~~οι υγιής συνήθειες~~ → οι υγι**είς** συνήθειες
>
> Ο έλεγχος: αν το άρθρο είναι **οι**, **τους** ή **τις**, η κατάληξη είναι
> **-είς**, με «ει». Το **-ής**, με «η», ανήκει μόνο στον ενικό: **ο** διεθνής,
> **η** διεθνής.
>
> Και στο ουδέτερο του πληθυντικού το «ει» δεν υπάρχει: **τα** ακριβ**ή**
> στοιχεία, **τα** διεθν**ή** ύδατα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Κλίνε το «διεθνής»*

## Τα επίθετα σε -ύς, -εία, -ύ

Τα περισσότερα επίθετα σε -ύς κλίνονται λαϊκά: ο βαθύς, η βαθιά, το βαθύ.
Μερικά όμως έχουν **λόγιο θηλυκό σε -εία**:

| Πτώση                  | Αρσενικό        | Θηλυκό          | Ουδέτερο       |
| ---------------------- | --------------- | --------------- | -------------- |
| Ονομαστική ενικού      | ο ευρ**ύς**     | η ευρ**εία**    | το ευρ**ύ**    |
| Γενική ενικού          | του ευρ**έος**  | της ευρ**είας** | του ευρ**έος** |
| Αιτιατική ενικού       | τον ευρ**ύ**    | την ευρ**εία**  | το ευρ**ύ**    |
| Ονομαστική πληθυντικού | οι ευρ**είς**   | οι ευρ**είες**  | τα ευρ**έα**   |
| Γενική πληθυντικού     | των ευρ**έων**  | των ευρ**ειών** | των ευρ**έων** |
| Αιτιατική πληθυντικού  | τους ευρ**είς** | τις ευρ**είες** | τα ευρ**έα**   |

Τα συναντάς κυρίως σε σταθερές εκφράσεις: **οξεία** γωνία, **αμβλεία** γωνία,
**ευθεία** γραμμή, **βραχέα** κύματα, προϊόντα **ευρείας** κατανάλωσης,
αντιβιοτικό **ευρέος** φάσματος.

Το θηλυκό γράφεται με **-εία**, με «ει» και τόνο στο ι: ευρ**εία**, οξ**εία**,
ευθ**εία**.

## Τα επίθετα σε -ων, -ουσα, -ον

Αυτά ήταν κάποτε **μετοχές** της αρχαίας. Το «ενδιαφέρων» σήμαινε «αυτός που
ενδιαφέρει», το «επείγων» «αυτός που επείγει».

| Πτώση                  | Αρσενικό               | Θηλυκό                | Ουδέτερο              |
| ---------------------- | ---------------------- | --------------------- | --------------------- |
| Ονομαστική ενικού      | ο ενδιαφέρ**ων**       | η ενδιαφέρ**ουσα**    | το ενδιαφέρ**ον**     |
| Γενική ενικού          | του ενδιαφέρ**οντος**  | της ενδιαφέρ**ουσας** | του ενδιαφέρ**οντος** |
| Αιτιατική ενικού       | τον ενδιαφέρ**οντα**   | την ενδιαφέρ**ουσα**  | το ενδιαφέρ**ον**     |
| Ονομαστική πληθυντικού | οι ενδιαφέρ**οντες**   | οι ενδιαφέρ**ουσες**  | τα ενδιαφέρ**οντα**   |
| Γενική πληθυντικού     | των ενδιαφερ**όντων**  | των ενδιαφερ**ουσών** | των ενδιαφερ**όντων** |
| Αιτιατική πληθυντικού  | τους ενδιαφέρ**οντες** | τις ενδιαφέρ**ουσες** | τα ενδιαφέρ**οντα**   |

Έτσι κλίνονται και τα **επείγων**, **τρέχων**, **μέλλων**, **πρωτεύων**,
**υπάρχων**.

Στη γενική του πληθυντικού ο τόνος κατεβαίνει μία συλλαβή: ενδιαφερ**ό**ντων,
ενδιαφερ**ου**σών.

> **Πρόσεχε**
>
> Το **-ων** με ωμέγα είναι **μόνο** αρσενικό, και μόνο στην ονομαστική του
> ενικού. Το ουδέτερο είναι **-ον**, με όμικρον.
>
> - ~~ένα ενδιαφέρων βιβλίο~~ → ένα ενδιαφέρ**ον** βιβλίο (το βιβλίο: ουδέτερο)
> - ~~το τρέχων έτος~~ → το τρέχ**ον** έτος
> - ο τρέχ**ων** λογαριασμός (ο λογαριασμός: αρσενικό)
>
> Και στην αιτιατική το αρσενικό δεν μένει «-ων»: πληρώνω **τον τρέχοντα**
> λογαριασμό, όχι «τον τρέχων».

*Διαδραστικό στη σελίδα: Κλίνε το «επείγων»*

Λίγα επίθετα έχουν **-ων** και στο αρσενικό και στο θηλυκό: **ο, η ευγνώμων**
(του ευγνώμονος, οι ευγνώμονες). Τα βρίσκεις σχεδόν μόνο σε τυπικές φράσεις,
όπως «Σας είμαι ευγνώμων».

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποια κατάληξη θέλει;*

*Διαδραστικό στη σελίδα: -ων, -ον, -ουσα ή -οντα;*

## Τα λόγια ουσιαστικά

Η ίδια λόγια κλίση υπάρχει και σε ουσιαστικά που λες κάθε μέρα. Δύο ομάδες
είναι οι πιο συχνές.

**Ουδέτερα σε -ος**: το μέγεθος, το έθνος, το λάθος, το δάσος, το βάρος.

| Πτώση      | Ενικός           | Πληθυντικός     |
| ---------- | ---------------- | --------------- |
| Ονομαστική | το μέγεθ**ος**   | τα μεγέθ**η**   |
| Γενική     | του μεγέθ**ους** | των μεγεθ**ών** |
| Αιτιατική  | το μέγεθ**ος**   | τα μεγέθ**η**   |

**Θηλυκά σε -η με πληθυντικό σε -εις**: η λέξη, η πόλη, η δύναμη, η κίνηση.

| Πτώση      | Ενικός        | Πληθυντικός    |
| ---------- | ------------- | -------------- |
| Ονομαστική | η λέξ**η**    | οι λέξ**εις**  |
| Γενική     | της λέξ**ης** | των λέξ**εων** |
| Αιτιατική  | τη λέξ**η**   | τις λέξ**εις** |

Σε επίσημες εκφράσεις επιβιώνει και η παλιά γενική σε **-εως**: «ένδειξη
**της πόλεως**» στις πινακίδες, «**κατά λέξιν**». Στον δικό σου γραπτό λόγο
γράφεις «της πόλης», «της λέξης».

Όταν ένα λόγιο ουσιαστικό συναντά λόγιο επίθετο, ελέγχεις **και τα δύο**:
«**τα** διεθν**ή** μεγέθ**η**», «**οι** συνεχ**είς** κινήσ**εις**».

> **Θυμήσου**
>
> - **-ής** μόνο στον ενικό (ο, η ακριβής)· **-είς** στον πληθυντικό αρσενικού
>   και θηλυκού (οι, τους, τις ακριβείς)· **-ή** στο ουδέτερο πληθυντικού (τα
>   ακριβή).
> - **-ων** μόνο για τον αρσενικό στην ονομαστική (ο επείγων)· **-ον** για το
>   ουδέτερο (το επείγον)· **-οντα** για τον αρσενικό στην αιτιατική (τον
>   επείγοντα) και για το ουδέτερο πληθυντικού (τα επείγοντα).
> - Το λόγιο θηλυκό των -ύς: **-εία** (η ευρεία, η οξεία).
> - Ουδέτερα σε -ος: του μεγέθ**ους**, τα μεγέθ**η**. Θηλυκά σε -η: οι λέξ**εις**.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Διόρθωσε τη φράση: «Οι συνεχής διακοπές του ρεύματος έκαναν τα ηλεκτρονικά παιχνίδια ακριβείς στο σέρβις.»

1. Βρίσκουμε τα λόγια επίθετα: **συνεχής** και **ακριβείς**. Για το καθένα ψάχνουμε
   το ουσιαστικό του.
2. Το «συνεχής» πάει με το «οι διακοπές»: θηλυκό, πληθυντικός, ονομαστική. Ο
   πληθυντικός θέλει **-είς**: «οι συνεχ**είς** διακοπές».
3. Το «ακριβείς» πάει με το «τα παιχνίδια»: ουδέτερο, πληθυντικός. Το ουδέτερο
   πληθυντικού θέλει **-ή**, χωρίς «ει»: «τα παιχνίδια … ακριβ**ή**».

   «Οι **συνεχείς** διακοπές του ρεύματος έκαναν τα ηλεκτρονικά παιχνίδια
   **ακριβή** στο σέρβις.»

### Παράδειγμα 2: Βάλε τη φράση «το επείγον μήνυμα» στη γενική ενικού και στην ονομαστική πληθυντικού.

1. Το «μήνυμα» είναι ουδέτερο. Το επίθετο κλίνεται όπως το «ενδιαφέρον».
2. Γενική ενικού: η κατάληξη γίνεται **-οντος**. «**του επείγοντος** μηνύματος».
3. Ονομαστική πληθυντικού: **-οντα**. «**τα επείγοντα** μηνύματα».

### Παράδειγμα 3: Συμπλήρωσε: «Η ευρ… συμμετοχή των πολιτών έκανε τη συζήτηση πιο ευρ… από όσο περιμέναμε.»

1. Πρώτο κενό: το επίθετο πάει με το «η συμμετοχή», θηλυκό. Το λόγιο θηλυκό του
   «ευρύς» είναι **ευρεία**.
2. Δεύτερο κενό: «πιο ευρ…» είναι συγκριτικός, και πάει με το «τη συζήτηση».
   Ο συγκριτικός φτιάχνεται κανονικά: **ευρύτερη**, οπότε δεν χρειάζεται «πιο»
   μπροστά. Αν θέλουμε να κρατήσουμε το «πιο», γράφουμε το θετικό: «πιο
   **ευρεία**».

   «Η **ευρεία** συμμετοχή των πολιτών έκανε τη συζήτηση **ευρύτερη** από όσο
   περιμέναμε.»

## Ερωτήσεις

1. Ποια φράση είναι γραμμένη σωστά;
   - τους διεθνείς αγώνες
   - τους διεθνής αγώνες
   - τους διεθνή αγώνες
   - τους διεθνοί αγώνες
2. «Διάβασα ένα πολύ … άρθρο.» Ποιος τύπος του «ενδιαφέρων» ταιριάζει;
   - ενδιαφέρον
   - ενδιαφέρων
   - ενδιαφέροντα
   - ενδιαφέρουσα
3. Ποιο είναι το λόγιο θηλυκό του επιθέτου «οξύς», όπως στη γεωμετρία;
   - οξεία
   - οξιά
   - οξία
   - οξύς
4. «Ο λογαριασμός αφορά τον … μήνα.» Ποιος τύπος του «τρέχων» είναι σωστός;
   - τρέχοντα
   - τρέχων
   - τρέχον
   - τρέχοντος
5. «Τα στοιχεία της έρευνας είναι …» Ποιος τύπος του «ακριβής» συμφωνεί;
   - ακριβή
   - ακριβείς
   - ακριβές
   - ακριβής
6. Ποια είναι η γενική ενικού του ουσιαστικού «το μέγεθος»;
   - του μεγέθους
   - του μεγέθου
   - του μεγέθη
   - του μέγεθος
7. Σε ποια φράση το επίθετο δεν συμφωνεί με το ουσιαστικό του;
   - οι υγιής διατροφικές συνήθειες
   - τα επείγοντα τηλεφωνήματα
   - η ευρεία συμμετοχή του κοινού
   - του συνεχούς θορύβου της οδού
8. «Ο δήμος μας έχει πέντε αδελφές … στην Ευρώπη.» Ποιος τύπος του «η πόλη» ταιριάζει;
   - πόλεις
   - πόλες
   - πόληδες
   - πόλης

## Ασκήσεις

1. Γράψε το ουδέτερο ενικού των επιθέτων «συνεχής» και «επείγων».
2. Βάλε στον πληθυντικό τη φράση «η ακριβής μέτρηση».
3. Συμπλήρωσε με τον σωστό τύπο του επιθέτου στην παρένθεση: «Στο μάθημα σχεδιάσαμε μια … (ευθύς) γραμμή και δύο … (αμβλύς) γωνίες.»
4. Διόρθωσε τα δύο λάθη: «Τα ενδιαφέρων πειράματα της ομάδας έγιναν δημοφιλής σε πολλές χώρες.»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/language/learned-adjectives
