Νεοελληνική Γλώσσα · Α΄ Γυμνασίου
Λεξιλόγιο
Διάρκεια 45΄ · 100 μονάδες
Θέμα Α: Κατανόηση κειμένου30 μονάδες
Διάβασε προσεκτικά το κείμενο και απάντησε στις ερωτήσεις.
Ο φούρνος της πλατείας
Ο φούρνος του κυρ Αντώνη βρίσκεται στη γωνία της πλατείας εδώ και σαράντα χρόνια. Κάθε πρωί, πριν ξημερώσει, ο φούρναρης ανάβει τα ξύλα και περιμένει να ζεσταθεί ο φούρνος. Ύστερα αρχίζει το ζύμωμα. Τα χέρια του δουλεύουν γρήγορα, σχεδόν χωρίς να τα κοιτάζει.
Όταν άνοιξα την ξύλινη πόρτα του μαγαζιού για πρώτη φορά, με τύλιξε μια ζεστασιά που δεν ήταν μόνο από τη φωτιά. Στα ράφια κάθονταν καρβέλια με κοκκινωπή κόρα και κουλούρια πασπαλισμένα με σουσάμι. Ένας μικρός πελάτης καταβρόχθιζε ήδη μια τυρόπιτα, ενώ η μητέρα του προσπαθούσε μάταια να τον κάνει να φάει πιο αργά.
Ο κυρ Αντώνης δεν είναι άνθρωπος των πολλών λόγων. Όταν τον ρώτησα ποιο είναι το μυστικό του, χαμογέλασε: «Υπομονή και καθαριότητα. Το ψωμί δεν βιάζεται.» Λένε πως μόνο μία φορά τον είδαν να θυμώνει, όταν ένας προμηθευτής τού έφερε μπαγιάτικο αλεύρι. Τότε, λένε, δεν θύμωσε απλώς· εξοργίστηκε.
Τα τελευταία χρόνια πολλοί φούρνοι της πόλης έκλεισαν. Οι άνθρωποι αγοράζουν ψωμί από το σούπερ μάρκετ, φτηνό και γρήγορο. Ο φούρνος της πλατείας όμως έχει πάντα ουρά. Ίσως γιατί εκεί δεν αγοράζεις μόνο ψωμί. Αγοράζεις και λίγη από τη ζεστασιά μιας γειτονιάς που δεν θέλει να ξεχάσει.
- 1.
- 2.
Να χαρακτηρίσεις κάθε πρόταση ως Σωστή ή Λανθασμένη, με βάση το κείμενο.(10 μονάδες)
- 3.
Γιατί, κατά τον αφηγητή, ο φούρνος της πλατείας έχει πάντα ουρά, ενώ άλλοι φούρνοι έκλεισαν; Να απαντήσεις με δικά σου λόγια (40–60 λέξεις).(15 μονάδες)
Θέμα Β: Γλωσσικές ασκήσεις30 μονάδες
Οι ερωτήσεις αφορούν το κείμενο του Θέματος Α, εκτός από την τελευταία, που αφορά το λήμμα λεξικού που ακολουθεί.
Λήμμα λεξικού
κλειδί [kliðí] ουσ. ουδ. 1. μικρό μεταλλικό αντικείμενο με το οποίο ανοίγουμε ή κλειδώνουμε μια κλειδαριά: Ξέχασα τα κλειδιά του σπιτιού. 2. (μτφ.) ό,τι βοηθά να καταλάβεις ή να λύσεις κάτι: Η συνεργασία είναι το κλειδί της επιτυχίας. 3. εργαλείο με το οποίο σφίγγουμε ή ξεσφίγγουμε βίδες και παξιμάδια: γαλλικό κλειδί. 4. (μουσ.) σύμβολο στην αρχή του πενταγράμμου που δείχνει το ύψος των φθόγγων. ΦΡ κάτω από κλειδί: κλειδωμένο, καλά φυλαγμένο. [μεσν. κλειδί < αρχ. κλειδίον, υποκορ. του κλείς]
- 1.
Για κάθε παράγωγη λέξη του κειμένου να γράψεις από ποια λέξη παράγεται και τι σημασία φέρνει η κατάληξή της.
- α)
ζεστασιά(2 μονάδες)
- β)
ξύλινη(2 μονάδες)
- γ)
κοκκινωπή(2 μονάδες)
- δ)
ζύμωμα(2 μονάδες)
- α)
- 2.
Να σχηματίσεις την παράγωγη λέξη με την κατάληξη που δίνεται.
- α)
πέτρα + -ινος(2 μονάδες)
- β)
λευκός + -αίνω(2 μονάδες)
- γ)
ζάχαρη + -ώνω(2 μονάδες)
- α)
- 3.
Να απαντήσεις στις ερωτήσεις για τα συνώνυμα και τα αντώνυμα.
- α)
Στο κείμενο ο φούρναρης «δεν θύμωσε απλώς· εξοργίστηκε». Σε τι διαφέρουν τα δύο συνώνυμα;(2 μονάδες)
- β)
Ο μικρός πελάτης «καταβρόχθιζε» την τυρόπιτα. Τι λέει αυτό το ρήμα που δεν το λέει το «έτρωγε»;(2 μονάδες)
- γ)
Να γράψεις ένα αντώνυμο του «φτηνό» και να πεις αν είναι αντώνυμο με ενδιάμεσα ή χωρίς.(2 μονάδες)
- δ)
Να γράψεις το αντώνυμο του «αγοράζουν» και να πεις τι είδους αντώνυμο είναι.(2 μονάδες)
- α)
- 4.
Να απαντήσεις στις ερωτήσεις για το λήμμα «κλειδί» και για τη χρήση του λεξικού.
- α)
Σε ποια σημασία του λήμματος χρησιμοποιείται η λέξη στην πρόταση: «Η υπομονή είναι το κλειδί για καλό ψωμί»;(2 μονάδες)
- β)
Τι σημαίνει η φράση «κάτω από κλειδί» και γιατί έχει μπροστά της το ΦΡ;(2 μονάδες)
- γ)
Από πού προέρχεται η λέξη «κλειδί», σύμφωνα με την ετυμολογία του λήμματος;(2 μονάδες)
- δ)
Με ποια μορφή θα αναζητήσεις στο λεξικό το ρήμα «κάθονταν» του κειμένου;(2 μονάδες)
- α)
Θέμα Γ: Παραγωγή λόγου40 μονάδες
Να περιγράψεις σε 150–200 λέξεις ένα μαγαζί ή έναν χώρο της γειτονιάς σου που αγαπάς. Χρησιμοποίησε τουλάχιστον τρεις παράγωγες λέξεις με διαφορετικές καταλήξεις (π.χ. -ινος, -ωπός, -σιά, -μα) και διάλεξε προσεκτικά ανάμεσα σε συνώνυμα, ώστε κάθε λέξη να λέει ακριβώς αυτό που θέλεις. Στο τέλος να γράψεις ποιες είναι οι παράγωγες λέξεις σου.(40 μονάδες)
Καλή επιτυχία!