# Επεξεργασία κειμένου

> Μορφοποίηση, στυλ και εικόνες σε ένα έγγραφο που διαβάζεται.

Πληροφορική, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/informatics/word-processing

## Τι θα μάθεις

- Να πληκτρολογείς σωστά ένα κείμενο, με Enter μόνο στο τέλος της παραγράφου.
- Να ξεχωρίζεις τη μορφοποίηση χαρακτήρα, παραγράφου και σελίδας.
- Να χρησιμοποιείς στυλ για επικεφαλίδες και να φτιάχνεις αυτόματο πίνακα περιεχομένων.
- Να εισάγεις εικόνα με λεζάντα και να αποθηκεύεις ή να εξάγεις το έγγραφο στη σωστή μορφή.

## Δύο εργασίες με το ίδιο κείμενο

Δύο συμμαθητές παραδίδουν εργασία για τα ηφαίστεια της Σαντορίνης. Έχουν
γράψει σχεδόν τις ίδιες λέξεις. Η μία εργασία διαβάζεται άνετα: καθαρός τίτλος,
ενότητες με επικεφαλίδες, μια φωτογραφία με λεζάντα. Η άλλη είναι ένας τοίχος
κειμένου, με τρεις γραμματοσειρές, κεντραρισμένες παραγράφους και έναν τίτλο
που «πήδηξε» στη δεύτερη σελίδα.

Η διαφορά δεν είναι στο τι γράφτηκε, αλλά στο **πώς στήθηκε**. Αυτό είναι η
δουλειά του **επεξεργαστή κειμένου** (word processor), π.χ. του LibreOffice
Writer, του Microsoft Word ή των Google Docs. Οι εντολές που θα δεις υπάρχουν σε
όλους, με ελάχιστα διαφορετικά ονόματα.

## Πρώτα γράφεις, μετά μορφοποιείς

Πληκτρολόγησε πρώτα όλο το κείμενο και μετά ασχολήσου με την εμφάνιση. Τρεις
κανόνες γλιτώνουν πολύ κόπο αργότερα:

1. **Enter μόνο στο τέλος της παραγράφου.** Όταν η γραμμή γεμίσει, ο
   επεξεργαστής αλλάζει γραμμή μόνος του. Αυτό λέγεται **αναδίπλωση λέξεων**.
   Αν πατήσεις Enter στη μέση, κάθε γραμμή γίνεται ξεχωριστή «παράγραφος» και,
   μόλις αλλάξει το μέγεθος των γραμμάτων, το κείμενο διαλύεται.
2. **Ένα κενό ανάμεσα στις λέξεις.** Ποτέ πολλά κενά για να μετακινήσεις κάτι.
   Για αυτό υπάρχουν η στοίχιση και οι εσοχές.
3. **Κενό μετά το σημείο στίξης, όχι πριν.** «Ναι, ήρθε.» και όχι «Ναι ,ήρθε .»

## Τρία επίπεδα μορφοποίησης

Κάθε εντολή μορφοποίησης αλλάζει ένα από τρία πράγματα.

### Μορφοποίηση χαρακτήρα

Αφορά **τα γράμματα** που έχεις επιλέξει:

- **γραμματοσειρά** (π.χ. Liberation Serif, Arial, Calibri) και **μέγεθος** σε στιγμές (pt),
- **έντονα** (Ctrl+B), *πλάγια* (Ctrl+I), υπογράμμιση (Ctrl+U),
- χρώμα γραμμάτων, επισήμανση, εκθέτης (όπως το 2 στο m²) και δείκτης (όπως το 2 στο H₂O).

### Μορφοποίηση παραγράφου

Αφορά **ολόκληρη την παράγραφο** όπου βρίσκεται ο δρομέας, ακόμη κι αν δεν έχεις
επιλέξει τίποτα:

- **στοίχιση**: αριστερή, κεντρική, δεξιά ή πλήρης (και στις δύο πλευρές),
- **διάστιχο**: η απόσταση ανάμεσα στις γραμμές (π.χ. μονό, 1,5),
- **απόσταση** πριν και μετά από την παράγραφο,
- **εσοχές**: πόσο «μπαίνει» η παράγραφος ή η πρώτη της γραμμή από το περιθώριο,
- **κουκκίδες** και **αρίθμηση** για λίστες.

### Μορφοποίηση σελίδας

Αφορά **όλο το έγγραφο** (ή μια ενότητά του):

- μέγεθος χαρτιού (Α4) και **προσανατολισμός**: κατακόρυφος ή οριζόντιος,
- **περιθώρια**: το κενό γύρω γύρω από το κείμενο,
- **κεφαλίδα** και **υποσέλιδο**, με **αρίθμηση σελίδων**,
- **αλλαγή σελίδας** (Ctrl+Enter): ξεκινά νέα σελίδα χωρίς να πατάς Enter ξανά και ξανά.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Χαρακτήρα, παραγράφου ή σελίδας;*

## Στυλ: μορφοποίηση με όνομα

Φαντάσου ότι έχεις δέκα επικεφαλίδες και θέλεις να τις κάνεις όλες μπλε και 16
pt. Μπορείς να τις μορφοποιήσεις μία μία, και να ξεχάσεις μία. Ή μπορείς να
χρησιμοποιήσεις **στυλ**.

Ένα **στυλ** (style) είναι ένα **σύνολο μορφοποιήσεων με όνομα**, π.χ.
«Επικεφαλίδα 1», «Επικεφαλίδα 2», «Σώμα κειμένου». Όταν δίνεις σε μια
παράγραφο το στυλ «Επικεφαλίδα 1», αυτή παίρνει όλη τη μορφή του στυλ μαζί.

Τα στυλ έχουν δύο μεγάλα πλεονεκτήματα:

- **Αλλάζεις μία φορά, αλλάζουν όλα.** Αν τροποποιήσεις το στυλ «Επικεφαλίδα 1», αλλάζουν αμέσως όλες οι επικεφαλίδες του εγγράφου.
- **Ο επεξεργαστής καταλαβαίνει τη δομή.** Ξέρει ποιες παράγραφοι είναι επικεφαλίδες, και μπορεί να φτιάξει μόνος του **αυτόματο πίνακα περιεχομένων** με τους σωστούς αριθμούς σελίδων.

> **Κλειδί**
>
> Μορφοποίησε με **στυλ** και όχι με το χέρι. Η «Επικεφαλίδα 1» δεν λέει μόνο
> **πώς** φαίνεται ένα κείμενο, αλλά και **τι είναι**.
>
> Γι' αυτό ο επεξεργαστής μπορεί να φτιάξει πίνακα περιεχομένων από τα στυλ, αλλά
> όχι από έναν τίτλο που απλώς έγινε μεγάλος και έντονος.

## Εικόνες και πίνακες

Μια **εικόνα** μπαίνει από το μενού **Εισαγωγή → Εικόνα**. Δύο ρυθμίσεις κάνουν
τη διαφορά:

- **Αναδίπλωση κειμένου**: αν το κείμενο θα περνά γύρω από την εικόνα ή μόνο πάνω και κάτω από αυτήν.
- **Λεζάντα**: μια σύντομη περιγραφή από κάτω, π.χ. «Εικόνα 1: Η καλντέρα της Σαντορίνης». Αν τη βάλεις με την εντολή **Λεζάντα** (στο LibreOffice: Εισαγωγή → Λεζάντα· στο Word: Αναφορές → Εισαγωγή λεζάντας), ο επεξεργαστής αριθμεί μόνος του τις λεζάντες.

Όταν αλλάζεις το μέγεθος μιας εικόνας, τράβα από τη **γωνία**, όχι από την
πλευρά, για να μη «στραβώσει» η αναλογία της.

Ένας **πίνακας** (Εισαγωγή → Πίνακας) βάζει δεδομένα σε γραμμές και στήλες.
Είναι ο σωστός τρόπος να στοιχίσεις πράγματα σε στήλες, αντί για κενά.

## Έλεγχος και αποθήκευση

- Ο **ορθογραφικός έλεγχος** υπογραμμίζει με κόκκινη κυματιστή γραμμή τις λέξεις που δεν αναγνωρίζει. Δεν πιάνει όμως μια σωστή λέξη στη λάθος θέση: στο «είδα έξη πουλιά» δεν θα δει λάθος, γιατί το «έξη» (η συνήθεια) είναι κι αυτό σωστή λέξη. Χρειάζεται πάντα και μια δική σου ανάγνωση.
- **Αποθήκευση** (Ctrl+S) στη μορφή της εφαρμογής, π.χ. `.odt` ή `.docx`, για να μπορείς να συνεχίσεις να το επεξεργάζεσαι.
- **Εξαγωγή ως PDF** όταν το στέλνεις για ανάγνωση ή εκτύπωση: το PDF φαίνεται ίδιο σε κάθε υπολογιστή, ακόμη κι αν δεν έχει τις ίδιες γραμματοσειρές.

> **Πρόσεχε**
>
> **Μην κεντράρεις με κενά** και μην αλλάζεις σελίδα με πολλά Enter. Στην οθόνη
> σου φαίνονται σωστά. Μόλις όμως αλλάξει μια γραμματοσειρά, προστεθεί μια
> γραμμή πιο πάνω ή ανοίξει το αρχείο σε άλλον υπολογιστή, όλα μετακινούνται.
> Χρησιμοποίησε την **κεντρική στοίχιση** και την **αλλαγή σελίδας** (Ctrl+Enter).

> **Θυμήσου**
>
> - Enter **μόνο** στο τέλος της παραγράφου· ένα κενό ανάμεσα στις λέξεις.
> - Μορφοποίηση **χαρακτήρα** (γραμματοσειρά, έντονα), **παραγράφου** (στοίχιση, διάστιχο, εσοχές), **σελίδας** (περιθώρια, προσανατολισμός, αρίθμηση).
> - **Στυλ** για τις επικεφαλίδες → αυτόματος **πίνακας περιεχομένων**.
> - Συντομεύσεις: Ctrl+S αποθήκευση, Ctrl+Z αναίρεση, Ctrl+B/I/U έντονα/πλάγια/υπογράμμιση, Ctrl+Enter αλλαγή σελίδας.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γράφεις εργασία με τρεις ενότητες: «Πώς γεννήθηκε το ηφαίστειο», «Η μεγάλη έκρηξη», «Το ηφαίστειο σήμερα». Θέλεις στην πρώτη σελίδα τίτλο και πίνακα περιεχομένων. Πώς το στήνεις;

1. Στην πρώτη γραμμή γράφεις τον τίτλο της εργασίας και του δίνεις το στυλ
   **Τίτλος**. Ο τίτλος παίρνει μόνος του όλη τη μορφή του στυλ: στο LibreOffice,
   μεγάλο μέγεθος και κεντρική στοίχιση.
2. Στο τέλος της πρώτης σελίδας βάζεις **αλλαγή σελίδας** (Ctrl+Enter), ώστε το
   κείμενο να ξεκινά από τη δεύτερη σελίδα, ό,τι κι αν αλλάξει στην πρώτη.
3. Σε καθεμία από τις τρεις ενότητες δίνεις στο όνομά της το στυλ **Επικεφαλίδα 1**.
   Αν μια ενότητα έχει υποενότητες, αυτές παίρνουν **Επικεφαλίδα 2**.
4. Γυρίζεις στην πρώτη σελίδα, κάτω από τον τίτλο, και εισάγεις **Πίνακα
   περιεχομένων** (στο LibreOffice: Εισαγωγή → Πίνακας περιεχομένων και ευρετήριο).
   Ο επεξεργαστής βρίσκει τις τρεις επικεφαλίδες και γράφει δίπλα τη σελίδα τους.
5. Αν αργότερα προσθέσεις κείμενο και μια ενότητα πάει σε άλλη σελίδα, αρκεί να
   **ενημερώσεις** τον πίνακα. Δεν ξαναγράφεις τίποτα με το χέρι.

### Παράδειγμα 2: Ένας συμμαθητής σου έχει κεντράρει τον τίτλο πατώντας 20 φορές το διάστημα, και έχει πατήσει Enter στο τέλος κάθε γραμμής. Όταν άλλαξε τη γραμματοσειρά, όλα χάλασαν. Τι έγινε και πώς διορθώνεται;

1. **Ο τίτλος:** τα 20 κενά έχουν πλάτος που εξαρτάται από τη γραμματοσειρά και το
   μέγεθος. Με άλλη γραμματοσειρά, τα κενά μίκρυναν ή μεγάλωσαν και ο τίτλος
   μετακινήθηκε.
2. **Οι παράγραφοι:** κάθε γραμμή που τελειώνει με Enter είναι ξεχωριστή
   παράγραφος. Με μεγαλύτερα γράμματα, η γραμμή δεν χωράει πια· η τελευταία λέξη
   πηγαίνει μόνη της σε νέα γραμμή, και ακολουθεί Enter. Το κείμενο γεμίζει μισές
   γραμμές.
3. **Διόρθωση:** σβήνει τα κενά πριν από τον τίτλο και του δίνει **κεντρική
   στοίχιση**. Σβήνει τα Enter στη μέση των παραγράφων και αφήνει μόνο όσα κλείνουν
   παράγραφο.
4. Για να τα βρει εύκολα, πατά το κουμπί **Εμφάνιση σημαδιών μορφοποίησης** (το
   σύμβολο ¶, ή Ctrl+F10 στο LibreOffice). Τότε φαίνεται κάθε κενό ως τελεία και
   κάθε Enter ως ¶. Τώρα, όποια γραμματοσειρά κι αν διαλέξει, το κείμενο
   αναδιπλώνεται σωστά.

## Ερωτήσεις

1. Πότε πατάς **Enter** όταν πληκτρολογείς ένα κείμενο;
   - Μόνο στο τέλος κάθε παραγράφου
   - Στο τέλος κάθε γραμμής
   - Μετά από κάθε πρόταση
   - Όσες φορές χρειάζεται για να ξεκινήσει νέα σελίδα
2. Ποια από τις παρακάτω είναι **μορφοποίηση παραγράφου**;
   - Η πλήρης στοίχιση
   - Τα πλάγια γράμματα
   - Ο οριζόντιος προσανατολισμός
   - Το χρώμα των γραμμάτων
3. Ποιος είναι ο **σωστός** τρόπος να βάλεις έναν τίτλο στη μέση της γραμμής;
   - Με κεντρική στοίχιση
   - Με κενά πριν από τον τίτλο ώσπου να φτάσει στη μέση
   - Με το πλήκτρο Tab μερικές φορές
   - Με μεγαλύτερα περιθώρια σελίδας
4. Ποιο είναι το μεγαλύτερο πλεονέκτημα των **στυλ** (π.χ. «Επικεφαλίδα 1»);
   - Αλλάζεις το στυλ μία φορά και αλλάζουν όλες οι παράγραφοι που το έχουν
   - Κάνουν το αρχείο πολύ πιο μικρό, ώστε να στέλνεται πιο γρήγορα
   - Διορθώνουν μόνα τους την ορθογραφία των επικεφαλίδων
   - Κλειδώνουν τον τίτλο, ώστε να μην μπορεί να τον αλλάξει κανείς κατά λάθος
5. Ο επεξεργαστής κειμένου δεν βάζει έναν τίτλο σου στον αυτόματο πίνακα περιεχομένων. Ποια είναι η πιο πιθανή αιτία;
   - Ο τίτλος μορφοποιήθηκε με το χέρι και δεν έχει στυλ επικεφαλίδας
   - Ο τίτλος δεν είναι αρκετά μεγάλος, π.χ. είναι 12 pt αντί για 16 pt
   - Ο τίτλος δεν είναι γραμμένος με έντονα ή υπογραμμισμένα γράμματα
   - Ο τίτλος είναι στη δεύτερη σελίδα, μετά από τον πίνακα περιεχομένων
6. Θέλεις το κεφάλαιο 2 να ξεκινά πάντα σε νέα σελίδα. Τι χρησιμοποιείς;
   - Αλλαγή σελίδας (Ctrl+Enter)
   - Πολλά Enter ώσπου να κατέβει στην επόμενη σελίδα
   - Μεγαλύτερο διάστιχο
   - Κεφαλίδα σελίδας
7. Πώς μεγαλώνεις μια εικόνα στο έγγραφο χωρίς να «στραβώσει»;
   - Την τραβάς από μια γωνία
   - Την τραβάς από τη δεξιά πλευρά
   - Αλλάζεις το μέγεθος της γραμματοσειράς
   - Αλλάζεις τα περιθώρια της σελίδας
8. Στέλνεις την εργασία σου στον καθηγητή για να τη διαβάσει. Γιατί είναι καλή ιδέα να τη στείλεις ως **PDF**;
   - Θα φαίνεται ακριβώς ίδια σε κάθε υπολογιστή
   - Το PDF διορθώνει μόνο του τα ορθογραφικά λάθη
   - Ο καθηγητής θα μπορεί να διορθώσει πιο εύκολα το κείμενο μέσα στο αρχείο
   - Αρκεί να μετονομάσεις το .docx σε .pdf
9. Τι κάνει ο συνδυασμός **Ctrl+Z**;
   - Αναιρεί την τελευταία ενέργεια
   - Αποθηκεύει το έγγραφο στον δίσκο
   - Κάνει τα γράμματα έντονα
   - Επικολλά ό,τι αντέγραψες
10. Ο ορθογραφικός έλεγχος δεν υπογράμμισε τίποτα στην εργασία σου. Τι σημαίνει αυτό;
   - Ότι όλες οι λέξεις υπάρχουν στο λεξικό του, όχι απαραίτητα ότι είναι στη σωστή θέση
   - Ότι το κείμενο δεν έχει κανένα λάθος, ούτε ορθογραφικό ούτε άλλο
   - Ότι ο ορθογραφικός έλεγχος είναι κλειστός ή δεν έχει ελληνικό λεξικό
   - Ότι η στίξη, δηλαδή τα κόμματα και οι τελείες, είναι σωστή

## Ασκήσεις

1. Ποιον συνδυασμό πλήκτρων πατάς για να αποθηκεύσεις ένα έγγραφο;
2. Κατάταξε σε χαρακτήρα, παράγραφο ή σελίδα: υπογράμμιση, περιθώρια, διάστιχο.
3. Μια εργασία έχει τίτλο και τρία κεφάλαια. Το δεύτερο κεφάλαιο έχει δύο υποενότητες και το τρίτο μία. Στην πρώτη σελίδα θέλεις αυτόματο πίνακα περιεχομένων.
   α) Ποιο στυλ δίνεις στον τίτλο, ποιο στα ονόματα των κεφαλαίων και ποιο στις υποενότητες;
   β) Πόσες επικεφαλίδες θα βρει ο επεξεργαστής για τον πίνακα περιεχομένων;
   γ) Ένας συμμαθητής έκανε το όνομα του δεύτερου κεφαλαίου απλώς μεγάλο και έντονο, χωρίς στυλ. Πόσες επικεφαλίδες θα βρει τότε ο επεξεργαστής;
4. Θέλεις να στείλεις την εργασία σου για εκτύπωση στον υπολογιστή του σχολείου, και να μπορείς να τη διορθώσεις αργότερα.
   α) Ποια δύο αρχεία κρατάς;
   β) Ο υπολογιστής του σχολείου δεν έχει τη γραμματοσειρά που χρησιμοποίησες. Ποιο από τα δύο θα τυπωθεί ακριβώς όπως το βλέπεις εσύ;
   γ) Μετά την εξαγωγή βρίσκεις ένα ορθογραφικό λάθος. Σε ποιο αρχείο το διορθώνεις, και τι κάνεις μετά;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/informatics/word-processing
