# Scratch: αποφάσεις και μεταβλητές

> «Εάν… τότε», αισθητήρες, και ένα σκορ που μετράει.

Πληροφορική, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/informatics/scratch-decisions

## Τι θα μάθεις

- Να χρησιμοποιείς τα «εάν … τότε» και «εάν … τότε … αλλιώς» με συνθήκες από τους Αισθητήρες και τους Τελεστές.
- Να εξηγείς γιατί ένας έλεγχος πρέπει να μπει μέσα σε «για πάντα» για να γίνεται συνεχώς.
- Να φτιάχνεις μεταβλητή και να την αλλάζεις με «όρισε … σε» και «άλλαξε … κατά».
- Να γράφεις ένα μικρό παιχνίδι με έλεγχο από το πληκτρολόγιο και σκορ, και να βρίσκεις τα λάθη του.

## Ένα πρόγραμμα που αποφασίζει

Τα σενάρια της προηγούμενης ενότητας έκαναν πάντα το ίδιο: η γάτα ζωγράφιζε το
ίδιο τετράγωνο, όσες φορές κι αν πατούσες τη σημαία. Ένα παιχνίδι όμως πρέπει
να **αντιδρά**: αν πατήσεις το δεξί βέλος, να πηγαίνει δεξιά· αν πιάσεις το μήλο,
να παίρνεις πόντο· αν η απάντησή σου είναι σωστή, να σε επαινεί.

Για αυτό χρειάζεται η δεύτερη δομή των αλγορίθμων, η **επιλογή**, που στο
διάγραμμα ροής ήταν ο **ρόμβος**. Και για να μετράμε πόντους, χρειαζόμαστε μια
**μεταβλητή**.

## Εάν … τότε

Στην κατηγορία **Έλεγχος** υπάρχουν δύο τουβλάκια επιλογής:

```text
εάν ⟨συνθήκη⟩ τότε
    …εκτελείται μόνο αν η συνθήκη ισχύει…
```

```text
εάν ⟨συνθήκη⟩ τότε
    …εκτελείται αν η συνθήκη ισχύει…
αλλιώς
    …εκτελείται αν δεν ισχύει…
```

Η **συνθήκη** μπαίνει στην εξαγωνική υποδοχή (εδώ τη γράφουμε ⟨ ⟩). Είναι πάντα
ένα **εξαγωνικό τουβλάκι**, που απαντά **αληθές** ή **ψευδές**, όπως το ΝΑΙ και
το ΟΧΙ του ρόμβου. Τέτοια τουβλάκια βρίσκεις σε δύο κατηγορίες:

| Κατηγορία      | Συνθήκες                                                                                                   |
| -------------- | ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| **Αισθητήρες** | «αγγίζει \[δείκτη ποντικιού];», «αγγίζει \[Μήλο];», «αγγίζει χρώμα \[ ];», «πατήθηκε πλήκτρο \[διάστημα];» |
| **Τελεστές**   | `⟨ ⟩ > ⟨ ⟩`, `⟨ ⟩ < ⟨ ⟩`, `⟨ ⟩ = ⟨ ⟩`, «και», «ή», «όχι»                                                   |

Στους Αισθητήρες υπάρχει και το ζευγάρι **«ρώτησε \[ ] και περίμενε»** και
**«απάντηση»**: το αντικείμενο κάνει μια ερώτηση, περιμένει να γράψεις κάτι, και
ό,τι έγραψες μπαίνει στο στρογγυλό τουβλάκι «απάντηση».

> **Κλειδί**
>
> Το **«εάν ⟨ ⟩ τότε»** είναι ο ρόμβος του διαγράμματος ροής σε μορφή τουβλακιού.
> Ελέγχει τη συνθήκη **τη στιγμή που φτάνει σε αυτό** η εκτέλεση, **μία φορά**.
>
> Αν θέλεις ο έλεγχος να γίνεται **συνεχώς**, όσο τρέχει το παιχνίδι, βάζεις το
> «εάν» **μέσα σε ένα «για πάντα»**.

## Έλεγχος από το πληκτρολόγιο

Θέλουμε η γάτα να κινείται δεξιά-αριστερά με τα βελάκια:

```text
όταν γίνει κλικ στην πράσινη σημαία
πήγαινε σε θέση x: 0 y: -120
για πάντα
    εάν ⟨πατήθηκε πλήκτρο δεξί βέλος;⟩ τότε
        άλλαξε x κατά 10
    εάν ⟨πατήθηκε πλήκτρο αριστερό βέλος;⟩ τότε
        άλλαξε x κατά -10
```

Το «για πάντα» ξαναρωτά τα πλήκτρα δεκάδες φορές το δευτερόλεπτο. Κάθε φορά που
βρίσκει το δεξί βέλος πατημένο, μετακινεί τη γάτα 10 βήματα.

Ας ακολουθήσουμε έξι γύρους του «για πάντα». Πριν πατήσεις, πες ποιο θα είναι
το x στον επόμενο γύρο. Πρόσεξε ιδιαίτερα τον τελευταίο, όπου πατάς και τα δύο
βελάκια μαζί.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η γάτα και τα βελάκια, γύρο γύρο*

> **Πρόσεχε**
>
> Αν γράψεις τα δύο «εάν» **χωρίς** το «για πάντα», το σενάριο ελέγχει τα πλήκτρα
> **μία μόνο φορά**, τη στιγμή που πατάς τη σημαία, και τελειώνει. Αφού εκείνη τη
> στιγμή δεν πατάς βελάκι, δεν γίνεται τίποτα, και ό,τι πατήσεις μετά δεν το
> «ακούει» κανείς. Είναι το πιο συνηθισμένο λάθος στα πρώτα παιχνίδια.

## Μεταβλητές: το σκορ

Μια **μεταβλητή** είναι ένα κουτί στη μνήμη με **όνομα**, που κρατά **μία τιμή**
η οποία μπορεί να αλλάζει. Στο Scratch τη φτιάχνεις από την κατηγορία
**Μεταβλητές**, με το κουμπί **«Δημιουργία Μεταβλητής»**, και της δίνεις όνομα,
π.χ. **σκορ**. Αν τσεκάρεις το κουτάκι δίπλα της, η τιμή της φαίνεται στη σκηνή.

| Τουβλάκι              | Τι κάνει                                    | Στον ψευδοκώδικα |
| --------------------- | ------------------------------------------- | ---------------- |
| «όρισε σκορ σε 0»     | βάζει στο κουτί την τιμή 0, ό,τι κι αν είχε | σκορ ← 0         |
| «άλλαξε σκορ κατά 1»  | προσθέτει 1 σε ό,τι έχει ήδη                | σκορ ← σκορ + 1  |
| «άλλαξε ζωές κατά -1» | αφαιρεί 1                                   | ζωές ← ζωές − 1  |

Το στρογγυλό τουβλάκι **«σκορ»** δίνει την τιμή της μεταβλητής, για να τη
χρησιμοποιήσεις σε μια συνθήκη, π.χ. «εάν ⟨σκορ = 10⟩ τότε πες Κέρδισες!».

## Ένα μικρό παιχνίδι: πιάσε το μήλο

Ένα μήλο πέφτει από ψηλά. Αν το πιάσει η γάτα, παίρνεις πόντο και το μήλο
ξαναπέφτει από άλλο σημείο. Το σενάριο του **μήλου**:

```text
όταν γίνει κλικ στην πράσινη σημαία
όρισε σκορ σε 0
πήγαινε σε θέση x: (επίλεξε τυχαίο -200 έως 200) y: 170
για πάντα
    άλλαξε y κατά -5
    εάν ⟨αγγίζει Γάτα;⟩ τότε
        άλλαξε σκορ κατά 1
        πήγαινε σε θέση x: (επίλεξε τυχαίο -200 έως 200) y: 170
    εάν ⟨(θέση y) < -170⟩ τότε
        πήγαινε σε θέση x: (επίλεξε τυχαίο -200 έως 200) y: 170
```

Εδώ δουλεύουν μαζί και οι τρεις δομές: **ακολουθία** στην αρχή, **επανάληψη**
με το «για πάντα», και **επιλογή** με τα δύο «εάν». Το δεύτερο «εάν» ξαναστέλνει
το μήλο πάνω όταν φτάσει στο κάτω μέρος χωρίς να πιαστεί.

> **Θυμήσου**
>
> - **«εάν ⟨ ⟩ τότε»**: κάνε κάτι μόνο αν ισχύει η συνθήκη. **«εάν ⟨ ⟩ τότε … αλλιώς»**: διάλεξε ανάμεσα σε δύο.
> - Οι συνθήκες είναι **εξαγωνικά** τουβλάκια από τους **Αισθητήρες** και τους **Τελεστές**.
> - Για έλεγχο **συνεχώς**, το «εάν» μπαίνει **μέσα σε «για πάντα»**.
> - Μεταβλητή: **«όρισε … σε»** για αρχική τιμή, **«άλλαξε … κατά»** για αύξηση ή μείωση. Ένα παιχνίδι ξεκινά πάντα με «όρισε σκορ σε 0».

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Φτιάξε ένα κουίζ: η γάτα ρωτά «Πόσο κάνει 7 × 8;». Αν απαντήσεις σωστά λέει «Σωστό!» και κερδίζεις πόντο, αλλιώς λέει τη σωστή απάντηση.

1. Χρειαζόμαστε μια μεταβλητή **σκορ**, που ξεκινά από 0, ένα **«ρώτησε … και
   περίμενε»** για την ερώτηση, και ένα **«εάν … τότε … αλλιώς»**, γιατί υπάρχουν
   **δύο** περιπτώσεις.
2. Η συνθήκη συγκρίνει την απάντηση με το 56, με τον τελεστή «=»:
   ⟨απάντηση = 56⟩.
3. Το σενάριο:
   ```text
   όταν γίνει κλικ στην πράσινη σημαία
   όρισε σκορ σε 0
   ρώτησε Πόσο κάνει 7 × 8; και περίμενε
   εάν ⟨(απάντηση) = 56⟩ τότε
       πες Σωστό! για 2 δευτερόλεπτα
       άλλαξε σκορ κατά 1
   αλλιώς
       πες Όχι, είναι 56. για 2 δευτερόλεπτα
   ```
4. **Δοκιμή με 56:** η συνθήκη είναι αληθής· η γάτα λέει «Σωστό!» και το σκορ
   γίνεται 1. **Δοκιμή με 54:** ψευδής· εκτελείται μόνο το «αλλιώς» και το σκορ
   μένει 0. Ποτέ δεν εκτελούνται και οι δύο κλάδοι μαζί.

### Παράδειγμα 2: Στο παιχνίδι με το μήλο, κάποιος έγραψε το σενάριο χωρίς το «πήγαινε σε θέση» μέσα στο πρώτο «εάν». Όταν η γάτα πιάνει το μήλο, το σκορ ανεβαίνει από 0 σε 7 με μία επαφή. Γιατί;

1. Ας εκτελέσουμε το «για πάντα» γύρο γύρο, από τη στιγμή που το μήλο ακουμπά τη
   γάτα. Σε κάθε γύρο το μήλο κατεβαίνει 5 βήματα.
2. Ας πούμε ότι το μήλο ακουμπά τη γάτα σε ένα κομμάτι της πτώσης του μήκους
   περίπου 35 βημάτων: από το y = −100 ως το y = −130. (Το πόσο ακριβώς εξαρτάται
   από το μέγεθος των δύο αντικειμένων· με τη γάτα στο κανονικό της μέγεθος, που
   έχει ύψος γύρω στα 100 βήματα, οι γύροι θα ήταν ακόμη περισσότεροι.) Ο πίνακας
   τιμών:
   | Γύρος | θέση y μήλου | αγγίζει Γάτα; | σκορ |
   | ----- | ------------ | ------------- | ---- |
   | 1     | −100         | ΝΑΙ           | 1    |
   | 2     | −105         | ΝΑΙ           | 2    |
   | 3     | −110         | ΝΑΙ           | 3    |
   | 4     | −115         | ΝΑΙ           | 4    |
   | 5     | −120         | ΝΑΙ           | 5    |
   | 6     | −125         | ΝΑΙ           | 6    |
   | 7     | −130         | ΝΑΙ           | 7    |
   | 8     | −135         | ΟΧΙ           | 7    |
   Το μήλο χρειάζεται επτά γύρους για να περάσει μέσα από τη γάτα, και σε καθέναν
   η συνθήκη είναι αληθής. Ο υπολογιστής δεν ξέρει ότι «είναι το ίδιο άγγιγμα»·
   ελέγχει ξανά σε κάθε γύρο.
3. Το «εάν» μέσα στο «για πάντα» ελέγχει τη συνθήκη **σε κάθε γύρο**. Όσο το μήλο
   ακουμπά τη γάτα, κάθε γύρος προσθέτει έναν πόντο.
4. **Διόρθωση:** αμέσως μετά το «άλλαξε σκορ κατά 1», το μήλο πρέπει να
   **φύγει** από τη γάτα, με το «πήγαινε σε θέση x: (τυχαίο) y: 170». Έτσι, στον
   επόμενο γύρο δεν την αγγίζει πια, και κάθε πιάσιμο μετρά **μία** φορά. Ένας
   άλλος τρόπος είναι το «εξαφανίσου» ή ένα «περίμενε ώσπου ⟨όχι ⟨αγγίζει Γάτα;⟩⟩».

## Ερωτήσεις

1. Τι κάνει το τουβλάκι «εάν ⟨συνθήκη⟩ τότε»;
   - Εκτελεί τα τουβλάκια μέσα του μόνο αν η συνθήκη ισχύει
   - Επαναλαμβάνει τα τουβλάκια μέσα του όσο ισχύει η συνθήκη
   - Εκτελεί πάντα τα τουβλάκια μέσα του και μετά ελέγχει τη συνθήκη
   - Περιμένει ώσπου να ισχύσει η συνθήκη
2. Τι σχήμα έχουν τα τουβλάκια που μπαίνουν ως **συνθήκη** σε ένα «εάν»;
   - Εξαγωνικό, και απαντούν αληθές ή ψευδές
   - Στρογγυλό, και δίνουν έναν αριθμό
   - Σχήμα C, που αγκαλιάζει άλλα τουβλάκια
   - Καπέλο, με στρογγυλή κορυφή
3. Ένα σενάριο έχει «όταν γίνει κλικ στην πράσινη σημαία» και από κάτω μόνο ένα «εάν ⟨πατήθηκε πλήκτρο διάστημα;⟩ τότε πες Γεια!». Πατάς τη σημαία και μετά το διάστημα. Τι γίνεται;
   - Τίποτα, γιατί ο έλεγχος έγινε μία φορά, πριν πατήσεις το διάστημα
   - Η γάτα λέει «Γεια!» κάθε φορά που πατάς το διάστημα
   - Η γάτα λέει «Γεια!» μία φορά, όταν πατήσεις το διάστημα
   - Εμφανίζεται μήνυμα λάθους
4. Σε ένα «εάν ⟨ ⟩ τότε … αλλιώς …», πόσοι από τους δύο κλάδους εκτελούνται κάθε φορά;
   - Ακριβώς ένας
   - Και οι δύο, πρώτα το «τότε» και μετά το «αλλιώς»
   - Κανένας, αν η συνθήκη είναι ψευδής
   - Εξαρτάται από το πόσα τουβλάκια έχει ο καθένας
5. Το σκορ είναι 7. Εκτελούνται με τη σειρά «άλλαξε σκορ κατά 3» και μετά «όρισε σκορ σε 2». Πόσο είναι το σκορ στο τέλος;
   - 2
   - 12
   - 10
   - 5
6. Σε ένα παιχνίδι, το δεύτερο παιχνίδι ξεκινά με τους πόντους του πρώτου. Τι λείπει από την αρχή του σεναρίου;
   - «όρισε σκορ σε 0»
   - «άλλαξε σκορ κατά 0»
   - Ένα «για πάντα» γύρω από όλο το σενάριο
   - Μια δεύτερη μεταβλητή με το ίδιο όνομα
7. Μετά το «ρώτησε Πώς σε λένε; και περίμενε», ο χρήστης γράφει «Άννα». Πού βρίσκεται αυτό που έγραψε;
   - Στο τουβλάκι «απάντηση» των Αισθητήρων
   - Σε μια μεταβλητή «όνομα» που φτιάχνεται μόνη της
   - Πουθενά, εμφανίζεται μόνο στη σκηνή
   - Στο σκορ
8. Θέλεις η γάτα να λέει «Κέρδισες!» μόνο αν το σκορ είναι πάνω από 10 **και** οι ζωές πάνω από 0. Ποιον τελεστή χρειάζεσαι;
   - «και»
   - «ή»
   - «όχι»
   - «=»
9. Όταν η γάτα πιάνει το μήλο, το σκορ ανεβαίνει κατά πολλούς πόντους αντί για έναν. Ποια είναι η πιο λογική διόρθωση;
   - Αμέσως μετά το «άλλαξε σκορ κατά 1», το μήλο να πηγαίνει σε νέα θέση ψηλά
   - Να βγει το «εάν» έξω από το «για πάντα», ώστε να ελέγχει μία φορά
   - Να γίνει «άλλαξε σκορ κατά 0.1», ώστε κάθε επαφή να δίνει λιγότερα
   - Να μπει «όρισε σκορ σε 0» μέσα στο «για πάντα», πριν από τον έλεγχο
10. Γιατί στο παιχνίδι το μήλο ξαναπέφτει από «x: (επίλεξε τυχαίο -200 έως 200)» και όχι πάντα από x: 0;
   - Για να πέφτει κάθε φορά από άλλο σημείο και να μη μαντεύεται
   - Γιατί το Scratch δεν δέχεται x: 0 σε ένα «πήγαινε σε θέση»
   - Για να πέφτει πιο γρήγορα όσο ανεβαίνει το σκορ
   - Για να μετράει σωστά το σκορ σε κάθε πιάσιμο

## Ασκήσεις

1. Σε ποια κατηγορία του Scratch βρίσκεις το «αγγίζει [δείκτη ποντικιού];»;
2. Οι ζωές είναι 3. Εκτελούνται «άλλαξε ζωές κατά -1» δύο φορές και μετά «άλλαξε ζωές κατά 1». Πόσες ζωές μένουν;
3. Ένα «επανάλαβε 5» έχει μέσα «ρώτησε Πες έναν αριθμό και περίμενε» και «εάν ⟨απάντηση > 10⟩ τότε άλλαξε σκορ κατά 2». Το σκορ ξεκινά από 0 και δίνεις 4, 12, 10, 25, 11. Πόσο γίνεται το σκορ;
4. Σε ένα «για πάντα» υπάρχει «εάν ⟨σκορ = 10⟩ τότε πες Κέρδισες!», αλλά κάθε πιάσιμο δίνει 3 πόντους και το σκορ ξεκινά από 0. Θα εμφανιστεί ποτέ το μήνυμα; Ποια συνθήκη θα δούλευε;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/informatics/scratch-decisions
