# Διαδίκτυο και παγκόσμιος ιστός

> Δεν είναι το ίδιο πράγμα: το δίκτυο, οι ιστοσελίδες και το URL.

Πληροφορική, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/informatics/internet-web

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς τη διαφορά ανάμεσα στο διαδίκτυο και στον παγκόσμιο ιστό.
- Να περιγράφεις τον ρόλο της διεύθυνσης IP, του DNS και του παρόχου.
- Να αναλύεις ένα URL στα μέρη του: πρωτόκολλο, όνομα τομέα, διαδρομή.
- Να περιγράφεις τι γίνεται από τη στιγμή που γράφεις μια διεύθυνση ως την εμφάνιση της σελίδας.

## Δύο λέξεις που δεν είναι συνώνυμες

«Μπαίνω στο ίντερνετ», λέμε, και εννοούμε ότι ανοίγουμε ιστοσελίδες. Όμως όταν
στέλνεις μήνυμα από μια εφαρμογή συνομιλίας, παίζεις ένα διαδικτυακό παιχνίδι ή
κάνεις βιντεοκλήση, πάλι χρησιμοποιείς το διαδίκτυο, χωρίς να ανοίξεις καμία
ιστοσελίδα.

Το **διαδίκτυο** και ο **παγκόσμιος ιστός** είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Το
πρώτο είναι ο **δρόμος**. Το δεύτερο είναι **ένα από τα οχήματα** που κυκλοφορούν
πάνω του.

## Το διαδίκτυο: ένα δίκτυο από δίκτυα

Ένα **δίκτυο υπολογιστών** είναι υπολογιστές συνδεδεμένοι μεταξύ τους, ώστε να
ανταλλάσσουν δεδομένα. Οι συσκευές του σπιτιού σου, συνδεδεμένες στο ίδιο Wi-Fi,
είναι ένα μικρό **τοπικό δίκτυο**.

Το **διαδίκτυο** (internet) συνδέει **εκατομμύρια τέτοια δίκτυα** σε όλο τον
κόσμο: σπίτια, σχολεία, εταιρείες, πανεπιστήμια. Είναι **υλικό**: καλώδια
οπτικών ινών (πολλά από αυτά στον βυθό της θάλασσας), κεραίες κινητής
τηλεφωνίας, δορυφόροι και **δρομολογητές** (routers), που προωθούν τα δεδομένα
προς τον προορισμό τους.

*Δείγματα από υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών. Τα δεδομένα ταξιδεύουν μόνο μέσα στις λεπτές ίνες στο κέντρο· όλα τα υπόλοιπα είναι για προστασία. Τα πιο χοντρά, με ατσάλινα σύρματα, μπαίνουν κοντά στις ακτές, όπου τα απειλούν άγκυρες και δίχτυα, και τα πιο λεπτά στα βαθιά νερά.*

Για να φτάσει ένα μήνυμα από έναν υπολογιστή σε έναν άλλο:

- Κάθε συσκευή στο διαδίκτυο έχει μια **διεύθυνση IP**, κάτι σαν ταχυδρομική διεύθυνση, π.χ. `93.184.215.14`.
- Τα δεδομένα σπάνε σε μικρά **πακέτα**. Κάθε πακέτο γράφει πάνω του τη διεύθυνση του παραλήπτη, ταξιδεύει μόνο του, ίσως από διαφορετικό δρόμο, και στο τέλος τα πακέτα ξαναενώνονται.
- Όλα αυτά γίνονται με κοινούς κανόνες επικοινωνίας, τα **πρωτόκολλα**. Τα βασικά του διαδικτύου λέγονται **TCP/IP**.

Στο διαδίκτυο συνδέεσαι μέσω ενός **παρόχου** (ISP, Internet Service Provider):
της εταιρείας που δίνει, με συνδρομή, τη σύνδεση στο σπίτι ή στο κινητό.

## Ο παγκόσμιος ιστός: σελίδες με συνδέσμους

Ο **παγκόσμιος ιστός** (World Wide Web, WWW) είναι μια **υπηρεσία** που τρέχει
πάνω στο διαδίκτυο. Τον επινόησε ο **Τιμ Μπέρνερς-Λι** στο CERN, στη Γενεύη,
το 1989, και η πρώτη ιστοσελίδα δημοσιεύτηκε το 1991.

*Ο υπολογιστής του CERN που χρησιμοποίησε ο Μπέρνερς-Λι ως τον πρώτο διακομιστή ιστού. Δες το χαρτάκι στον κύβο: «Αυτό το μηχάνημα είναι διακομιστής. ΜΗΝ ΤΟ ΣΒΗΣΕΙΣ!!». Αν έσβηνε, οι σελίδες που φύλαγε δεν θα έφταναν σε κανέναν φυλλομετρητή. Αριστερά, στο χαρτί, η πρόταση του 1989 με την οποία ξεκίνησαν όλα.*

Ο ιστός αποτελείται από:

- **ιστοσελίδες**, γραμμένες στη γλώσσα **HTML**, με κείμενο, εικόνες και βίντεο,
- **υπερσυνδέσμους** (links): πατάς μια λέξη και μεταφέρεσαι σε άλλη σελίδα, ίσως σε άλλη χώρα,
- **διακομιστές ιστού** (web servers): υπολογιστές που φυλάνε τις σελίδες και τις στέλνουν σε όποιον τις ζητήσει,
- **φυλλομετρητές** (browsers), π.χ. Firefox, Chrome, Edge ή Safari: εφαρμογές που ζητούν τις σελίδες και τις εμφανίζουν,
- το πρωτόκολλο **HTTP**, και την ασφαλή του εκδοχή **HTTPS**, με το οποίο ο φυλλομετρητής μιλά με τον διακομιστή.

Άλλες υπηρεσίες του διαδικτύου, που **δεν** είναι ιστός, είναι το ηλεκτρονικό
ταχυδρομείο (email), οι βιντεοκλήσεις, τα διαδικτυακά παιχνίδια και η
μεταφορά αρχείων.

> **Κλειδί**
>
> Το **διαδίκτυο** είναι η **υποδομή**: τα δίκτυα, τα καλώδια, οι δρομολογητές,
> οι διευθύνσεις IP.
>
> Ο **παγκόσμιος ιστός** είναι **μία υπηρεσία** πάνω σε αυτή την υποδομή: οι
> ιστοσελίδες και οι υπερσύνδεσμοι που βλέπεις με τον φυλλομετρητή. Το email, τα
> παιχνίδια και οι βιντεοκλήσεις είναι άλλες υπηρεσίες του ίδιου διαδικτύου.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Υποδομή, ιστός ή άλλη υπηρεσία;*

## Η διεύθυνση μιας σελίδας: το URL

Κάθε ιστοσελίδα έχει μια μοναδική διεύθυνση, το **URL** (Uniform Resource
Locator). Ας δούμε ένα:

```text
https://el.wikipedia.org/wiki/Διαδίκτυο
```

| Μέρος                | Εδώ                | Τι λέει                                                                          |
| -------------------- | ------------------ | -------------------------------------------------------------------------------- |
| πρωτόκολλο           | `https://`         | πώς θα μιλήσουν φυλλομετρητής και διακομιστής· το **s** σημαίνει κρυπτογραφημένα |
| όνομα τομέα (domain) | `el.wikipedia.org` | σε ποιον διακομιστή βρίσκεται η σελίδα                                           |
| διαδρομή (path)      | `/wiki/Διαδίκτυο`  | ποια σελίδα, μέσα σε αυτόν τον διακομιστή                                        |

Το **όνομα τομέα** διαβάζεται **από τα δεξιά προς τα αριστερά**:

- `.org` είναι ο **τομέας ανωτάτου επιπέδου**. Μπορεί να δείχνει είδος (`.com`, `.org`, `.edu`) ή χώρα (`.gr` για την Ελλάδα, `.eu` για την Ευρωπαϊκή Ένωση).
- `wikipedia` είναι το **όνομα** που έχει κατοχυρώσει ο ιδιοκτήτης.
- `el` είναι ένας **υποτομέας**: εδώ, η ελληνική έκδοση.

Η διαδρομή μοιάζει με τις διαδρομές φακέλων που είδαμε στη διαχείριση αρχείων,
με την κάθετο `/`.

## Από τα ονόματα στους αριθμούς: DNS

Οι υπολογιστές βρίσκουν ο ένας τον άλλον με **διευθύνσεις IP**, όχι με ονόματα.
Κανείς όμως δεν θυμάται αριθμούς όπως το `185.15.59.224`. Γι' αυτό υπάρχει το
**DNS** (Domain Name System): ένας τεράστιος, μοιρασμένος «τηλεφωνικός κατάλογος»
που μεταφράζει τα ονόματα τομέα σε διευθύνσεις IP.

> **Πρόσεχε**
>
> Ο **φυλλομετρητής** και η **μηχανή αναζήτησης** δεν είναι το ίδιο πράγμα. Ο
> φυλλομετρητής είναι η **εφαρμογή** που ανοίγει σελίδες. Η μηχανή αναζήτησης
> είναι **μια ιστοσελίδα** μέσα στον ιστό, που σου βρίσκει άλλες σελίδες. Αν
> γράψεις ένα URL ολόκληρο στη γραμμή διευθύνσεων, πηγαίνεις απευθείας εκεί, χωρίς
> αναζήτηση.

> **Θυμήσου**
>
> - **Διαδίκτυο**: δίκτυο από δίκτυα, με διευθύνσεις **IP**, πακέτα και πρωτόκολλα **TCP/IP**.
> - **Ιστός**: ιστοσελίδες **HTML** με **υπερσυνδέσμους**, σε **διακομιστές**, που τις βλέπεις με **φυλλομετρητή** μέσω **HTTP/HTTPS**.
> - **URL** = πρωτόκολλο + όνομα τομέα + διαδρομή.
> - **DNS**: μεταφράζει το όνομα τομέα σε διεύθυνση IP.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ανάλυσε το URL https\://www\.minedu.gov.gr/anakoinoseis/index.html στα μέρη του.

1. **Πρωτόκολλο:** `https://`. Η σελίδα φτάνει με HTTPS, κρυπτογραφημένα.
2. **Όνομα τομέα:** `www.minedu.gov.gr`. Διαβάζουμε από δεξιά: `.gr` είναι η
   Ελλάδα, `gov` δείχνει κρατική υπηρεσία, `minedu` είναι το υπουργείο Παιδείας,
   και `www` ο υποτομέας του ιστού.
3. **Διαδρομή:** `/anakoinoseis/index.html`. Μέσα στον διακομιστή, στον «φάκελο»
   `anakoinoseis`, η σελίδα `index.html`. Η επέκταση `.html` δείχνει ότι είναι
   ιστοσελίδα.
4. Αν αλλάξεις μόνο τη διαδρομή, μένεις στον **ίδιο διακομιστή** και ζητάς άλλη
   σελίδα. Αν αλλάξεις το όνομα τομέα, πηγαίνεις σε **άλλον διακομιστή**, ίσως
   άλλου ιδιοκτήτη. Αυτό θα μας χρειαστεί πολύ στην επόμενη ενότητα, για την
   ασφάλεια.

### Παράδειγμα 2: Γράφεις el.wikipedia.org στον φυλλομετρητή και πατάς Enter. Τι γίνεται ως ότου δεις τη σελίδα;

1. **DNS.** Ο υπολογιστής σου ρωτά έναν διακομιστή DNS: «Ποια είναι η διεύθυνση IP
   του `el.wikipedia.org`;» και παίρνει πίσω έναν αριθμό.
2. **Αίτημα.** Ο φυλλομετρητής στέλνει στη διεύθυνση αυτή ένα αίτημα **HTTPS**:
   «Στείλε μου την αρχική σελίδα». Το αίτημα σπάει σε πακέτα, που περνούν από τον
   δρομολογητή σου, από τον πάροχό σου και από πολλούς ακόμη δρομολογητές.
3. **Απάντηση.** Ο **διακομιστής** της Wikipedia στέλνει πίσω τη σελίδα σε
   **HTML**. Ο φυλλομετρητής βλέπει μέσα της ότι χρειάζεται και εικόνες, και τις
   ζητά κι αυτές.
4. **Εμφάνιση.** Ο φυλλομετρητής διαβάζει το HTML και **σχεδιάζει** τη σελίδα στην
   οθόνη. Όλο αυτό διαρκεί συνήθως κάτω από ένα δευτερόλεπτο, ακόμη κι αν ο
   διακομιστής είναι σε άλλη ήπειρο.

## Ερωτήσεις

1. Ποια πρόταση περιγράφει σωστά τη σχέση **διαδικτύου** και **παγκόσμιου ιστού**;
   - Ο ιστός είναι μία από τις υπηρεσίες που λειτουργούν πάνω στο διαδίκτυο
   - Είναι δύο ονόματα για το ίδιο πράγμα
   - Το διαδίκτυο είναι ένα κομμάτι του ιστού
   - Ο ιστός είναι τα καλώδια και το διαδίκτυο οι σελίδες
2. Τι είναι η **διεύθυνση IP**;
   - Ένας αριθμός που αναγνωρίζει μια συσκευή στο διαδίκτυο
   - Το όνομα μιας ιστοσελίδας, π.χ. wikipedia.org
   - Ο κωδικός του Wi-Fi του σπιτιού
   - Η διεύθυνση email του χρήστη
3. Ποια είναι η δουλειά του **DNS**;
   - Μεταφράζει τα ονόματα τομέα σε διευθύνσεις IP
   - Βρίσκει σελίδες με βάση λέξεις-κλειδιά
   - Κρυπτογραφεί τη σύνδεση
   - Εμφανίζει τη σελίδα στην οθόνη
4. Στο URL https://www.mouseio.example.com/ektheseis/index.html, ποιο είναι το **όνομα τομέα**;
   - www.mouseio.example.com
   - https://
   - /ektheseis/index.html
   - index.html
5. Τι σημαίνει το **s** στο https://;
   - Ότι η επικοινωνία με τον διακομιστή είναι κρυπτογραφημένη
   - Ότι η σελίδα ανήκει σε ελληνικό οργανισμό ή διακομιστή
   - Ότι η σελίδα είναι σίγουρα αξιόπιστη και ανήκει σε όποιον λέει
   - Ότι η σελίδα φορτώνει πιο γρήγορα από μια απλή σελίδα http
6. Ποιο από τα παρακάτω είναι **φυλλομετρητής**;
   - Η εφαρμογή Firefox
   - Η μηχανή αναζήτησης
   - Ο δρομολογητής του σπιτιού
   - Ο διακομιστής ιστού
7. Πώς ταξιδεύει μια μεγάλη φωτογραφία που στέλνεις μέσω διαδικτύου;
   - Σπάει σε μικρά πακέτα που ταξιδεύουν χωριστά και ξαναενώνονται στον προορισμό
   - Ταξιδεύει ολόκληρη, από ένα μόνο καλώδιο που ενώνει εσένα και τον παραλήπτη
   - Αποθηκεύεται στον δρομολογητή σου και ο παραλήπτης τη διαβάζει από εκεί
   - Μετατρέπεται σε ιστοσελίδα
8. Τι δείχνει συνήθως η κατάληξη **.gr** σε ένα όνομα τομέα;
   - Ότι ο τομέας είναι κατοχυρωμένος στην Ελλάδα
   - Ότι η σελίδα είναι γραμμένη μόνο στα ελληνικά
   - Ότι ο διακομιστής ανήκει στο κράτος
   - Ότι η σελίδα είναι ασφαλής
9. Ποιος είναι ο ρόλος του **παρόχου** (ISP);
   - Σε συνδέει με το διαδίκτυο
   - Φτιάχνει όλες τις ιστοσελίδες
   - Είναι ο φυλλομετρητής του κινητού
   - Επινόησε τον παγκόσμιο ιστό
10. Τι κάνει τον ιστό «ιστό», δηλαδή κάτι σαν αράχνη που ενώνει τα πάντα;
   - Οι υπερσύνδεσμοι που οδηγούν από μια σελίδα σε άλλες
   - Τα υποθαλάσσια καλώδια που ενώνουν τις ηπείρους μεταξύ τους
   - Οι μηχανές αναζήτησης που βρίσκουν σελίδες με λέξεις-κλειδιά
   - Οι διευθύνσεις IP που ξεχωρίζουν κάθε συσκευή στο δίκτυο

## Ασκήσεις

1. Ποιο πρωτόκολλο χρησιμοποιεί ο φυλλομετρητής για να ζητήσει μια σελίδα με κρυπτογράφηση;
2. Γράψε ξεχωριστά το πρωτόκολλο, το όνομα τομέα και τη διαδρομή του https://www.example.com/ta-nea/2026.html.
3. Βάλε στη σωστή σειρά: (α) ο φυλλομετρητής σχεδιάζει τη σελίδα, (β) το DNS δίνει τη διεύθυνση IP, (γ) ο διακομιστής στέλνει το HTML, (δ) ο φυλλομετρητής στέλνει αίτημα.
4. Ποιο από τα δύο URL οδηγεί σε διακομιστή του τομέα eopyy.gov.gr: (α) https://eopyy.gov.gr.elegxos-asfalisis.com/login ή (β) https://www.eopyy.gov.gr/login;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/informatics/internet-web
