# Ψηφιακή εικόνα

> Ψηφιογραφικές και διανυσματικές εικόνες, ανάλυση και χρώμα RGB.

Πληροφορική, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/informatics/digital-images

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς τι είναι το εικονοστοιχείο (pixel) και η ανάλυση μιας εικόνας.
- Να περιγράφεις πώς γράφεται ένα χρώμα με το μοντέλο RGB.
- Να υπολογίζεις το μέγεθος μιας ασυμπίεστης εικόνας.
- Να ξεχωρίζεις τις ψηφιογραφικές από τις διανυσματικές εικόνες και να διαλέγεις κατάλληλη μορφή αρχείου.

## Κοίτα από πολύ κοντά

Πάρε έναν μεγεθυντικό φακό και κοίτα την οθόνη του κινητού σου, ή απλώς
μεγέθυνε πολύ μια φωτογραφία. Κάποια στιγμή η εικόνα σταματά να είναι εικόνα
και γίνεται **πλέγμα από μικρά χρωματιστά τετράγωνα**.

Κάθε τετραγωνάκι λέγεται **εικονοστοιχείο** ή **pixel** (από το picture
element). Είναι το μικρότερο κομμάτι μιας ψηφιακής εικόνας, και έχει **ένα
μόνο χρώμα**. Από μακριά, το μάτι μας ενώνει τα εκατομμύρια pixel σε μια
ομαλή εικόνα.

## Ανάλυση

Η **ανάλυση** (resolution) μιας εικόνας είναι **πόσα pixel έχει οριζόντια επί
πόσα κατακόρυφα**. Μια εικόνα 1920 × 1080 έχει 1920 στήλες και 1080 γραμμές
από pixel, δηλαδή συνολικά:

$1920 \times 1080 = 2\,073\,600 \text{ pixel}$

Ένα εκατομμύριο pixel λέγεται **megapixel** (MP). Η εικόνα αυτή έχει περίπου
2 MP. Μια κάμερα κινητού των 12 MP βγάζει φωτογραφίες περίπου 4000 × 3000.

Όσο περισσότερα pixel, τόσο περισσότερες **λεπτομέρειες** μπορεί να δείξει η
εικόνα, και τόσο **περισσότερο χώρο** πιάνει.

> **Πρόσεχε**
>
> Αν μεγαλώσεις μια μικρή εικόνα, **δεν** προστίθενται λεπτομέρειες. Ο υπολογιστής
> απλώς κάνει κάθε pixel μεγαλύτερο, ή «μαντεύει» τα ενδιάμεσα χρώματα. Το
> αποτέλεσμα είναι θολό ή «κουτάκια». Αυτό λέγεται **εικονοστοιχειοποίηση**
> (pixelation).

## Πώς γράφεται ένα χρώμα: το μοντέλο RGB

Κάθε pixel της οθόνης σου είναι στην πραγματικότητα τρία μικροσκοπικά φωτάκια:
ένα **κόκκινο** (Red), ένα **πράσινο** (Green) και ένα **μπλε** (Blue). Αλλάζοντας
πόσο δυνατά ανάβει το καθένα, φτιάχνεις κάθε χρώμα. Αυτό είναι το μοντέλο
**RGB**.

Η ένταση κάθε φωτός γράφεται με έναν αριθμό από **0** (σβηστό) ως **255** (στο
τέρμα). Γιατί 255; Γιατί κάθε ένταση κρατιέται σε **1 byte**, και με 8 bit
έχουμε 256 τιμές, από 0 έως 255.

| Χρώμα    | R   | G   | B   |
| -------- | --- | --- | --- |
| μαύρο    | 0   | 0   | 0   |
| λευκό    | 255 | 255 | 255 |
| κόκκινο  | 255 | 0   | 0   |
| πράσινο  | 0   | 255 | 0   |
| μπλε     | 0   | 0   | 255 |
| κίτρινο  | 255 | 255 | 0   |
| ματζέντα | 255 | 0   | 255 |
| κυανό    | 0   | 255 | 255 |
| γκρι     | 128 | 128 | 128 |

Πρόσεξε το κίτρινο: **κόκκινο φως + πράσινο φως = κίτρινο**. Με τις μπογιές
δεν γίνεται αυτό, γιατί οι μπογιές **απορροφούν** φως. Τα φώτα όμως
**προσθέτουν** φως, γι' αυτό το RGB λέγεται **προσθετικό** μοντέλο. Και όταν
ανάβουν και τα τρία στο τέρμα, βγαίνει **λευκό**.

Στα προγράμματα και στις ιστοσελίδες θα δεις τα ίδια χρώματα γραμμένα και σε
**δεκαεξαδική** μορφή: το κίτρινο είναι `#FFFF00`, όπου FF σημαίνει 255 και 00
σημαίνει 0.

Φτιάξε τώρα εσύ το κίτρινο και το λευκό: άναψε μόνο το κόκκινο και το
πράσινο, και μετά και τα τρία στο τέρμα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ανάμειξε φως*

Αφού κάθε pixel χρειάζεται 3 byte (ένα για κάθε χρώμα), έχει 24 bit. Τα
διαφορετικά χρώματα που μπορεί να πάρει είναι:

$256 \times 256 \times 256 = 16\,777\,216$

περίπου 16,7 εκατομμύρια: τόσα, που δύο διπλανές αποχρώσεις συνήθως δεν
ξεχωρίζουν με το μάτι.

> **Κλειδί**
>
> Μια ψηφιακή φωτογραφία είναι ένα **πλέγμα από pixel**. Κάθε pixel έχει ένα
> χρώμα, γραμμένο ως τρεις αριθμούς **R, G, B** από 0 έως 255, δηλαδή **3 byte**.
>
> Γι' αυτό μια ασυμπίεστη εικόνα πιάνει:
>
> **πλάτος × ύψος × 3 byte**

## Συμπίεση και μορφές αρχείων

Αν κάθε φωτογραφία κινητού κρατιόταν ασυμπίεστη, θα έπιανε δεκάδες MB. Γι' αυτό
οι εικόνες αποθηκεύονται **συμπιεσμένες**, με δύο τρόπους:

- **Συμπίεση χωρίς απώλειες**: το αρχείο μικραίνει, αλλά κάθε pixel μένει ακριβώς ίδιο. Όταν το ανοίξεις, παίρνεις πίσω την αρχική εικόνα.
- **Συμπίεση με απώλειες**: το πρόγραμμα πετάει λεπτομέρειες που το μάτι δύσκολα προσέχει. Το αρχείο γίνεται **πολύ** μικρότερο, αλλά ό,τι πετάχτηκε δεν γυρίζει πίσω.

| Μορφή       | Συμπίεση                        | Κατάλληλη για                                 |
| ----------- | ------------------------------- | --------------------------------------------- |
| JPEG (.jpg) | με απώλειες                     | φωτογραφίες                                   |
| PNG (.png)  | χωρίς απώλειες, με διαφάνεια    | στιγμιότυπα οθόνης, σχέδια, κείμενο σε εικόνα |
| GIF (.gif)  | χωρίς απώλειες, έως 256 χρώματα | μικρά κινούμενα σχέδια                        |
| SVG (.svg)  | διανυσματική                    | λογότυπα, εικονίδια, διαγράμματα              |

> **Πρόσεχε**
>
> Κάθε φορά που **ξαναποθηκεύεις** ένα JPEG, η συμπίεση με απώλειες γίνεται ξανά,
> και η εικόνα χάνει λίγη ακόμη ποιότητα. Αν επεξεργάζεσαι μια φωτογραφία πολλές
> φορές, κράτα ένα αντίγραφο του αρχικού.

## Ψηφιογραφικές και διανυσματικές εικόνες

Όλα όσα είδαμε ως τώρα αφορούν τις **ψηφιογραφικές** εικόνες (raster ή
bitmap): πλέγματα από pixel. Υπάρχει και ένας εντελώς διαφορετικός τρόπος.

Μια **διανυσματική** εικόνα (vector) δεν έχει pixel. Κρατά **οδηγίες
σχεδίασης**: «κύκλος με κέντρο εδώ και ακτίνα τόση, γεμάτος κόκκινο», «γραμμή
από εδώ ως εκεί, πάχους 2». Όταν την ανοίγεις, ο υπολογιστής **ξανασχεδιάζει**
τα σχήματα στο μέγεθος που χρειάζεσαι.

|               | Ψηφιογραφική                                | Διανυσματική                                |
| ------------- | ------------------------------------------- | ------------------------------------------- |
| Τι κρατά      | το χρώμα κάθε pixel                         | σχήματα και οδηγίες σχεδίασης               |
| Στη μεγέθυνση | θολώνει ή βγάζει «κουτάκια»                 | μένει πάντα καθαρή                          |
| Καλή για      | φωτογραφίες, ζωγραφιές με πολλές αποχρώσεις | λογότυπα, εικονίδια, γραμματοσειρές, χάρτες |
| Μορφές        | .jpg, .png, .gif                            | .svg (και .odg, .ai, .eps)                  |
| Προγράμματα   | π.χ. GIMP, Paint                            | π.χ. Inkscape, LibreOffice Draw             |

Οι **γραμματοσειρές** του υπολογιστή σου είναι επίσης διανυσματικές. Γι' αυτό τα
γράμματα μένουν καθαρά σε όποιο μέγεθος κι αν τα βάλεις.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποια μορφή αρχείου;*

> **Θυμήσου**
>
> - **Pixel**: το μικρότερο κομμάτι της εικόνας, με ένα χρώμα. **Ανάλυση**: πλάτος × ύψος σε pixel.
> - **RGB**: κόκκινο, πράσινο, μπλε, από 0 έως 255 το καθένα, 3 byte ανά pixel.
> - Ασυμπίεστη εικόνα: **πλάτος × ύψος × 3** byte.
> - **JPEG** για φωτογραφίες (με απώλειες), **PNG** για στιγμιότυπα και σχέδια (χωρίς απώλειες), **SVG** για λογότυπα (διανυσματικό).

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Πόσο χώρο πιάνει μια ασυμπίεστη εικόνα 1920 × 1080 με χρώμα RGB; Δώσε το αποτέλεσμα σε MB.

1. Τα pixel είναι:

   $1920 \times 1080 = 2\,073\,600$
2. Κάθε pixel πιάνει 3 byte (R, G, B):

   $2\,073\,600 \times 3 = 6\,220\,800 \text{ B}$
3. Από byte σε MB διαιρούμε δύο φορές με το 1024 (B → KB → MB):

   $6\,220\,800 \div 1024 = 6075 \text{ KB}$

   $6075 \div 1024 \approx 5{,}93 \text{ MB}$
4. Περίπου **5,9 MB**. Ως JPEG, η ίδια εικόνα θα έπιανε συνήθως λιγότερο από 1 MB.
   Αυτό κάνει η συμπίεση.

### Παράδειγμα 2: Σε ένα πρόγραμμα ζωγραφικής, ένα pixel έχει χρώμα (255, 128, 0). Τι χρώμα είναι; Και τι γίνεται αν το αλλάξεις σε (255, 128, 255);

1. Κόκκινο **στο τέρμα** (255), πράσινο **στη μέση** (128), μπλε **σβηστό** (0).
2. Κόκκινο + πράσινο δίνει κίτρινο. Εδώ όμως το πράσινο είναι μισό, οπότε το χρώμα
   είναι ανάμεσα στο κόκκινο και στο κίτρινο: **πορτοκαλί**.
3. Στο (255, 128, 255) ανάβει και το μπλε στο τέρμα. Κόκκινο + μπλε δίνει ματζέντα,
   και το μισό πράσινο το ανοίγει προς το λευκό.
4. Το αποτέλεσμα είναι ένα **ανοιχτό ροζ-μωβ**. Γενικά: όσο πιο κοντά στο 255 είναι
   και τα τρία, τόσο πιο ανοιχτό το χρώμα· όσο πιο κοντά στο 0, τόσο πιο σκούρο.

## Ερωτήσεις

1. Τι είναι ένα **pixel** (εικονοστοιχείο);
   - Το μικρότερο κομμάτι μιας ψηφιακής εικόνας, με ένα μόνο χρώμα
   - Μια μονάδα μέτρησης του μεγέθους ενός αρχείου, όπως το byte
   - Μια μορφή αρχείου εικόνας, όπως το JPEG ή το PNG
   - Ένα σχήμα, π.χ. ένας κύκλος, μέσα σε μια διανυσματική εικόνα
2. Μια εικόνα έχει ανάλυση **800 × 600**. Πόσα pixel έχει συνολικά;
   - 480 000
   - 1400
   - 1 440 000
   - 48 000
3. Ποιο χρώμα δίνει το RGB **(255, 255, 0)**;
   - Κίτρινο
   - Σκούρο καφέ
   - Λευκό
   - Κυανό
4. Γιατί η τιμή κάθε χρώματος στο RGB πάει από **0 έως 255**;
   - Κρατιέται σε 1 byte, που έχει 256 δυνατές τιμές
   - Το ανθρώπινο μάτι ξεχωρίζει ακριβώς 255 αποχρώσεις
   - Η οθόνη έχει 255 φωτάκια σε κάθε pixel
   - Τόσα είναι τα χρώματα του ουράνιου τόξου σε ψηφιακή μορφή
5. Πόσα byte πιάνει μια **ασυμπίεστη** εικόνα RGB 100 × 100;
   - 30 000 B
   - 10 000 B
   - 80 000 B
   - 600 B
6. Μεγεθύνεις πολύ μια μικρή φωτογραφία .jpg και γεμίζει «κουτάκια». Γιατί;
   - Είναι ψηφιογραφική: κάθε pixel απλώς μεγαλώνει, χωρίς νέες λεπτομέρειες
   - Η οθόνη σου έχει χαμηλή ανάλυση και δεν δείχνει καθαρά τις φωτογραφίες
   - Το αρχείο χάλασε κατά τη μεγέθυνση και έχασε μέρος των pixel του
   - Η εικόνα είναι διανυσματική και ξανασχεδιάζεται σε κάθε μέγεθος
7. Τι κρατά μια **διανυσματική** εικόνα;
   - Σχήματα και οδηγίες σχεδίασης, όπως «κύκλος με αυτό το κέντρο και αυτή την ακτίνα»
   - Το χρώμα κάθε pixel, συμπιεσμένο ώστε το αρχείο να πιάνει λιγότερο χώρο
   - Μόνο ασπρόμαυρες γραμμές, χωρίς χρώματα και χωρίς γεμίσματα
   - Μια φωτογραφία σε πολύ υψηλή ανάλυση, με εκατομμύρια pixel
8. Τι σημαίνει ότι το **JPEG** κάνει συμπίεση **με απώλειες**;
   - Πετάει λεπτομέρειες που δύσκολα βλέπει το μάτι, και αυτές δεν ξαναγυρίζουν
   - Κάποιες φωτογραφίες χάνονται από τον δίσκο
   - Η εικόνα γίνεται ασπρόμαυρη
   - Μικραίνει το αρχείο, αλλά όταν ανοίξει ξαναβγαίνει ακριβώς η αρχική εικόνα
9. Μια κάμερα βγάζει φωτογραφίες **4000 × 3000**. Πόσα megapixel είναι;
   - 12 MP
   - 7 MP
   - 36 MP
   - 1,2 MP
10. Όλα τα φωτάκια ενός pixel ανάβουν στο τέρμα: **(255, 255, 255)**. Τι χρώμα βλέπεις;
   - Λευκό
   - Μαύρο
   - Σκούρο καφέ
   - Γκρι

## Ασκήσεις

1. Γράψε σε RGB το καθαρό μπλε χρώμα.
2. Πόσα pixel έχει μια εικόνα 640 × 480;
3. Πόσα KB πιάνει ασυμπίεστη μια εικόνα RGB 256 × 128;
4. Μια φωτογραφία 12 MP (4000 × 3000) αποθηκεύεται ως JPEG και πιάνει 4 MB. Περίπου πόσες φορές μικρότερη είναι από την ασυμπίεστη;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/informatics/digital-images
