# Bit, byte και μονάδες μέτρησης

> Από το KB στο TB, και πόσο «ζυγίζει» ένα τραγούδι ή μια ταινία.

Πληροφορική, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/informatics/data-units

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς τι είναι το bit και γιατί ο υπολογιστής γράφει τα πάντα με 0 και 1.
- Να μετατρέπεις ανάμεσα σε bit, byte, KB, MB, GB και TB, με 1 KB = 1024 B.
- Να εκτιμάς πόσο χώρο πιάνει ένα κείμενο, μια φωτογραφία, ένα τραγούδι ή μια ταινία.
- Να εξηγείς γιατί ένας δίσκος «500 GB» φαίνεται μικρότερος στον υπολογιστή.

## Δύο καταστάσεις αρκούν

Μέσα στον υπολογιστή δεν υπάρχουν γράμματα, χρώματα ή νότες. Υπάρχουν
δισεκατομμύρια μικροσκοπικοί διακόπτες, και ο καθένας μπορεί να είναι σε **μία από
δύο** καταστάσεις: περνά ρεύμα ή δεν περνά. Τις γράφουμε **1** και **0**.

Αυτό το ένα ψηφίο, 0 ή 1, είναι η μικρότερη ποσότητα πληροφορίας και λέγεται
**bit** (από το binary digit, «δυαδικό ψηφίο»).

Με ένα bit ξεχωρίζεις μόνο δύο πράγματα: ναι ή όχι, ανοιχτό ή κλειστό. Με
περισσότερα bit, οι συνδυασμοί πολλαπλασιάζονται:

| Πλήθος bit | Συνδυασμοί | Παράδειγμα                |
| ---------- | ---------- | ------------------------- |
| 1          | 2          | 0, 1                      |
| 2          | 4          | 00, 01, 10, 11            |
| 3          | 8          | 000, 001, … , 111         |
| 8          | 256        | από 00000000 έως 11111111 |

Κάθε bit που προσθέτεις **διπλασιάζει** τους συνδυασμούς: με $n$ bit έχεις
$2^n$. Με $8$ bit φτάνεις τους $2^8 = 256$, αρκετούς για να δώσεις έναν δικό
του κωδικό σε κάθε γράμμα, ψηφίο και σημείο στίξης του πληκτρολογίου.

## Το byte

Γι' αυτό τα bit ομαδοποιούνται ανά οκτώ. Μια ομάδα **8 bit** λέγεται **byte**.

**1 byte = 8 bit**

Ένας λατινικός χαρακτήρας, π.χ. το γράμμα «A», πιάνει **1 byte**. Το «A»
αποθηκεύεται ως 01000001. Τα ελληνικά γράμματα, στη σημερινή κωδικοποίηση
UTF-8, πιάνουν **2 byte** το καθένα.

Τα σύμβολα γράφονται με προσοχή: **b** μικρό για το bit, **B** κεφαλαίο για το
byte.

Το «A» έχει τον κωδικό 65, γι' αυτό γράφεται 01000001 ($64 + 1$). Το μικρό «a»
έχει τον κωδικό 97. Άναψε τα σωστά bit του byte για να τον φτιάξεις:

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ένα byte για το «a»*

## Τα πολλαπλάσια: γιατί 1024 και όχι 1000;

Στο μετρικό σύστημα, «κιλό» σημαίνει χίλια: 1 km = 1000 m. Στους υπολογιστές τα
πράγματα μετριούνται σε δυνάμεις του 2, και η δύναμη του 2 που βρίσκεται πιο
κοντά στο 1000 είναι το $2^{10} = 1024$.

Έτσι, **στο σχολείο και σε αυτή την ενότητα**, κάθε μονάδα είναι **1024 φορές** η
προηγούμενη:

| Μονάδα   | Σύμβολο | Ισούται με |
| -------- | ------- | ---------- |
| Byte     | B       | 8 bit      |
| Kilobyte | KB      | 1024 B     |
| Megabyte | MB      | 1024 KB    |
| Gigabyte | GB      | 1024 MB    |
| Terabyte | TB      | 1024 GB    |

Για να πας σε **μεγαλύτερη** μονάδα, **διαιρείς** με το 1024. Για να πας σε
**μικρότερη**, **πολλαπλασιάζεις** με το 1024. Όπως με τα μέτρα και τα
χιλιόμετρα, μόνο που ο αριθμός είναι 1024 αντί για 1000.

> **Κλειδί**
>
> **1 byte = 8 bit** και **1 KB = 1024 B**. Από εκεί και πάνω, κάθε μονάδα είναι
> **1024 φορές** η προηγούμενη: B → KB → MB → GB → TB.
>
> Προς μεγαλύτερη μονάδα διαιρείς με το 1024· προς μικρότερη πολλαπλασιάζεις.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η ίδια ποσότητα σε τρεις μονάδες*

> **Θυμήσου**
>
> **Δύο συμβάσεις για το ίδιο σύμβολο.** Οι κατασκευαστές δίσκων και στικ μνήμης
> μετρούν με **1000**: για αυτούς 1 KB = 1000 B και 1 GB = 1 000 000 000 B. Γι' αυτό
> ένας δίσκος που πουλιέται ως «500 GB» εμφανίζεται στα Windows γύρω στα 465 GB.
> Κανένα κομμάτι του δεν λείπει· απλώς τα Windows διαιρούν με 1024. (Το macOS
> και το iOS μετρούν κι αυτά με 1000, οπότε εκεί ο ίδιος δίσκος φαίνεται 500 GB.)
>
> Για να μην μπερδεύονται, υπάρχουν και ξεχωριστά σύμβολα για τη σύμβαση του
> 1024: **KiB** (kibibyte), **MiB**, **GiB**. Στις ασκήσεις μας, όταν γράφουμε KB,
> MB, GB εννοούμε πάντα **1024**.

## Πόσο «ζυγίζει» ένα αρχείο;

Οι αριθμοί που ακολουθούν είναι **τυπικές τιμές**. Το ακριβές μέγεθος εξαρτάται
από την ποιότητα και από τη συμπίεση του αρχείου.

| Τι                               | Περίπου         |
| -------------------------------- | --------------- |
| Ένα γράμμα του κειμένου          | 1 έως 2 B       |
| Μια σελίδα απλό κείμενο          | 2 έως 4 KB      |
| Ένα έγγραφο με εικόνες           | μερικά MB       |
| Μια φωτογραφία από κινητό        | 3 έως 5 MB      |
| Ένα τραγούδι MP3 τεσσάρων λεπτών | περίπου 4 MB    |
| Μια ταινία δύο ωρών σε HD        | 2 έως 4 GB      |
| Ο δίσκος ενός σημερινού φορητού  | 256 GB έως 1 TB |

Για να έχεις αίσθηση των αποστάσεων: σε 1 GB χωράνε περίπου 250 τραγούδια, και
σε 1 TB περίπου 250 000.

> **Πρόσεχε**
>
> Η ταχύτητα του διαδικτύου δίνεται σε **Mbps**: mega**bit** ανά δευτερόλεπτο, με
> **b** μικρό. Ένα αρχείο μετριέται σε **MB**, mega**byte**. Αφού 1 byte = 8 bit,
> μια σύνδεση 100 Mbps κατεβάζει περίπου 100 ÷ 8, δηλαδή γύρω στα **12 MB** το
> δευτερόλεπτο, όχι 100.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Έχεις στικάκι 16 GB, άδειο. Κάθε φωτογραφία σου είναι 4 MB. Πόσες φωτογραφίες χωράνε;

1. Οι δύο ποσότητες είναι σε διαφορετικές μονάδες. Φέρνουμε τη χωρητικότητα σε MB.
   Από GB σε MB πηγαίνουμε σε μικρότερη μονάδα, οπότε πολλαπλασιάζουμε με 1024:

   $16 \times 1024 = 16\,384 \text{ MB}$
2. Κάθε φωτογραφία πιάνει 4 MB. Διαιρούμε:

   $16\,384 \div 4 = 4096$
3. Χωράνε **4096 φωτογραφίες**. Στην πράξη λίγο λιγότερες: το ίδιο το στικάκι
   κρατά λίγο χώρο για την οργάνωση των αρχείων του, και ο κατασκευαστής
   μέτρησε τα 16 GB με 1000 (δες το «Θυμήσου» πιο πάνω).

### Παράδειγμα 2: Αγοράζεις εξωτερικό δίσκο «500 GB». Τον συνδέεις και ο υπολογιστής γράφει περίπου 465 GB. Σε κλέψανε;

1. Ο κατασκευαστής μετρά με **1000**. Για αυτόν:
   $$
   \begin{aligned}
   500 \text{ GB} &= 500 \times 1000 \times 1000 \times 1000 \\
   &= 500\,000\,000\,000 \text{ B}
   \end{aligned}
   $$
2. Ο υπολογιστής, αν έχει Windows, μετρά με **1024**. Για να βρει GB, διαιρεί τα ίδια byte τρεις
   φορές με το 1024 (B → KB → MB → GB):

   $1024 \times 1024 \times 1024 = 1\,073\,741\,824$
3. $500\,000\,000\,000 \div 1\,073\,741\,824 \approx 465{,}7$

   Ο υπολογιστής δείχνει περίπου **465 GB**.
4. **Όχι, δεν σε κλέψανε.** Τα byte είναι ακριβώς τα ίδια. Άλλαξε μόνο η μονάδα με
   την οποία τα μετράμε, όπως ένα μήκος γράφεται αλλιώς σε μέτρα και αλλιώς σε
   πόδια.

### Παράδειγμα 3: Μια εργασία έχει 5120 λατινικούς χαρακτήρες απλού κειμένου. Πόσα KB πιάνει; Και πόσα bit;

1. Κάθε λατινικός χαρακτήρας πιάνει 1 byte, οπότε το κείμενο πιάνει **5120 B**.
2. Από B σε KB πηγαίνουμε σε μεγαλύτερη μονάδα, οπότε διαιρούμε με 1024:

   $5120 \div 1024 = 5 \text{ KB}$
3. Από byte σε bit πηγαίνουμε σε μικρότερη μονάδα, οπότε πολλαπλασιάζουμε με 8:

   $5120 \times 8 = 40\,960 \text{ bit}$
4. Το ίδιο κείμενο: **5 KB**, ή **5120 B**, ή **40 960 bit**. Αν ήταν γραμμένο με
   ελληνικούς χαρακτήρες σε UTF-8, θα έπιανε περίπου το διπλό.

## Ερωτήσεις

1. Τι είναι ένα **bit**;
   - Ένα δυαδικό ψηφίο, 0 ή 1
   - Ένας χαρακτήρας του πληκτρολογίου
   - Μια ομάδα από 8 ψηφία
   - Η μονάδα ταχύτητας του επεξεργαστή
2. Πόσα bit έχει ένα **byte**;
   - 8
   - 1024
   - 10
   - 2
3. Πόσους διαφορετικούς συνδυασμούς σχηματίζουν **4 bit**;
   - 16
   - 8
   - 4
   - 256
4. Στη σύμβαση που χρησιμοποιούμε στο σχολείο, με πόσα byte ισούται **1 KB**;
   - 1024
   - 1000
   - 8
   - 100
5. Ποια σειρά πηγαίνει από τη **μικρότερη** προς τη **μεγαλύτερη** μονάδα;
   - bit, byte, KB, MB, GB, TB
   - byte, bit, KB, MB, GB, TB
   - bit, byte, KB, GB, MB, TB
   - bit, byte, MB, KB, GB, TB
6. Ένα αρχείο βίντεο είναι **2 GB**. Πόσα MB είναι;
   - 2048 MB
   - 2000 MB
   - 0,002 MB
   - 16 MB
7. Ένας άδειος εξωτερικός δίσκος πουλιέται ως «1 TB», αλλά μόλις τον συνδέσεις, τα Windows τον δείχνουν γύρω στα 931 GB. Ποια είναι η εξήγηση;
   - Ο κατασκευαστής μετρά με 1000 και ο υπολογιστής με 1024
   - Ο δίσκος είναι ελαττωματικός και κάποια κομμάτια του δεν λειτουργούν
   - Τα 69 GB τα πιάνει ήδη το λειτουργικό σύστημα
   - Ο κατασκευαστής μετρά σε bit και ο υπολογιστής σε byte
8. Ποιο από τα παρακάτω είναι το πιο **ρεαλιστικό** μέγεθος για ένα τραγούδι MP3 τεσσάρων λεπτών;
   - Περίπου 4 MB
   - Περίπου 4 KB
   - Περίπου 4 GB
   - Περίπου 4 TB
9. Η σύνδεση του σπιτιού σου είναι **80 Mbps**. Πόσα MB κατεβάζει περίπου σε ένα δευτερόλεπτο;
   - Περίπου 10 MB
   - Περίπου 80 MB
   - Περίπου 640 MB
   - Περίπου 0,08 MB
10. Μια φωτογραφία είναι **3072 KB**. Πόσα MB είναι;
   - 3 MB
   - 3 145 728 MB
   - 3,072 MB
   - 384 MB

## Ασκήσεις

1. Πόσα bit είναι τα 6 byte;
2. Ένα αρχείο είναι 5 MB. Πόσα KB είναι;
3. Ένα κινητό έχει ελεύθερα 2 GB. Κάθε βίντεο που τραβάς είναι 256 MB. Πόσα βίντεο χωράνε;
4. Θέλεις να κρατήσεις 500 τραγούδια των 4 MB και 2000 φωτογραφίες των 3 MB. Σου φτάνει ένα άδειο στικάκι που ο υπολογιστής δείχνει 7,5 GB;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/informatics/data-units
