# Ασφάλεια στον δρόμο

> Πεζός, ποδήλατο, κράνος, ζώνη: οι κανόνες της κυκλοφοριακής αγωγής που σώζουν ζωές.

Οικιακή Οικονομία, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/home-economics/road-safety

## Τι θα μάθεις

- Να ξέρεις τις κυριότερες αιτίες των τροχαίων ατυχημάτων και πώς προλαβαίνονται.
- Να εφαρμόζεις τους κανόνες του πεζού, του ποδηλάτη και του επιβάτη, και να εξηγείς γιατί η ζώνη και το κράνος σώζουν ζωές.
- Να διαβάζεις τα σήματα της κυκλοφορίας από το σχήμα και το χρώμα τους.
- Να εξηγείς γιατί η απόσταση που χρειάζεται ένα αυτοκίνητο για να σταματήσει μεγαλώνει πολύ με την ταχύτητα.

## Ο δρόμος είναι κοινός χώρος

Κάθε μέρα βγαίνεις στον δρόμο: πεζός ως το σχολείο, με ποδήλατο, με το λεωφορείο
ή στο πίσω κάθισμα ενός αυτοκινήτου. Ο δρόμος είναι ο πιο **κοινός χώρος** που
υπάρχει, και για να λειτουργεί χρειάζεται κανόνες που τους ξέρουν όλοι. Στην
Ελλάδα οι κανόνες αυτοί είναι γραμμένοι στον **Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ)**.

Η **κυκλοφοριακή αγωγή** είναι να ξέρεις αυτούς τους κανόνες και, πιο πολύ, να
τους **εφαρμόζεις** χωρίς να το σκέφτεσαι. Δεν είναι μάθημα μόνο για οδηγούς. Σύμφωνα
με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, τα τροχαία είναι η **πρώτη αιτία θανάτου**
στον κόσμο για παιδιά και νέους από $5$ έως $29$ ετών.

## Γιατί γίνονται τα ατυχήματα

Σχεδόν κανένα τροχαίο δεν είναι «κακή τύχη». Οι μελέτες βρίσκουν ξανά και ξανά τις
ίδιες αιτίες:

| Αιτία                    | Τι συμβαίνει                                                                                          |
| ------------------------ | ----------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| **Ταχύτητα**             | λιγότερος χρόνος για να αντιδράσεις, πολύ μεγαλύτερη απόσταση για να σταματήσεις, βιαιότερη σύγκρουση |
| **Αλκοόλ**               | αργές αντιδράσεις, λάθος εκτίμηση της απόστασης, ψεύτικη αυτοπεποίθηση                                |
| **Κινητό και απροσεξία** | ο οδηγός ή ο πεζός κοιτάζει αλλού για λίγα δευτερόλεπτα, όσο χρειάζεται για ένα ατύχημα               |
| **Κούραση**              | ο οδηγός «κλείνει τα μάτια» για μια στιγμή χωρίς να το καταλάβει                                      |
| **Χωρίς ζώνη ή κράνος**  | το ατύχημα γίνεται έτσι κι αλλιώς, αλλά ο τραυματισμός είναι πολύ βαρύτερος                           |
| **Παράβαση του ΚΟΚ**     | κόκκινο φανάρι, προσπέραση σε στροφή, πεζός που περνά ανάμεσα σε αυτοκίνητα                           |
| **Κακός δρόμος**         | λακκούβες, κακή σήμανση, διαβάσεις χωρίς φανάρι, πεζοδρόμια που λείπουν                               |

> **Κλειδί**
>
> Τα περισσότερα τροχαία έχουν **ανθρώπινη αιτία**, και γι' αυτό τα περισσότερα
> **προλαβαίνονται**. Δύο κανόνες τα κάνουν να συμβαίνουν σπανιότερα: **προσοχή και
> χαμηλή ταχύτητα**. Και δύο κάνουν το ατύχημα που θα συμβεί λιγότερο βαρύ: **ζώνη
> και κράνος**.

## Πεζός

Οι πεζοί, και πιο πολύ τα παιδιά και οι ηλικιωμένοι, είναι οι πιο **ευάλωτοι** στον
δρόμο: δεν έχουν τίποτα να τους προστατεύσει.

- Περπατάς **στο πεζοδρόμιο**. Αν δεν υπάρχει, περπατάς στην άκρη του δρόμου, στην
  **αριστερή** πλευρά, ώστε να βλέπεις τα αυτοκίνητα που έρχονται προς εσένα.
- Περνάς απέναντι **στη διάβαση** ή στο φανάρι, με **πράσινο** για τους πεζούς.
  Πριν κατέβεις, κοιτάς **αριστερά, δεξιά και ξανά αριστερά**, ακόμα κι όταν
  ανάβει πράσινο.
- Δεν περνάς ανάμεσα σε **παρκαρισμένα αυτοκίνητα** ούτε μπροστά από ένα λεωφορείο
  που έχει σταματήσει: οι οδηγοί δεν σε βλέπουν, κι εσύ δεν τους βλέπεις.
- Όσο περνάς, **όχι κινητό, όχι ακουστικά**. Ακούς τον δρόμο.
- Το βράδυ φοράς **ανοιχτόχρωμα** ρούχα ή κάτι **ανακλαστικό**, και έχεις μαζί σου
  φακό αν ο δρόμος είναι σκοτεινός. Ένας οδηγός βλέπει έναν πεζό με σκούρα ρούχα
  πολύ αργότερα απ' όσο νομίζει ο πεζός.

> **Πρόσεχε**
>
> **«Με είδε, άρα θα σταματήσει.»** Το ότι εσύ βλέπεις το αυτοκίνητο δεν σημαίνει ότι
> ο οδηγός βλέπει εσένα. Περιμένεις να **σταματήσει** το αυτοκίνητο, ιδανικά να
> κοιτάξεις τον οδηγό στα μάτια, και μετά περνάς. Το πράσινο φανάρι σού δίνει
> **προτεραιότητα**, όχι προστασία.

## Ποδήλατο και πατίνι

Το ποδήλατο είναι **όχημα** και στον δρόμο ακολουθεί τον ΚΟΚ, όπως ένα αυτοκίνητο.

- Φοράς **κράνος**, δεμένο σφιχτά κάτω από το σαγόνι. Οι πιο βαριές συνέπειες στις
  πτώσεις από ποδήλατο είναι τα χτυπήματα στο κεφάλι.
- Κινείσαι **δεξιά**, ένας ένας, στη φορά της κυκλοφορίας, ποτέ ανάποδα.
- Πριν στρίψεις, **δείχνεις με το χέρι**: απλωμένο αριστερό χέρι για αριστερά,
  απλωμένο δεξί για δεξιά.
- Το βράδυ: **λευκό φως μπροστά, κόκκινο πίσω**, και αντανακλαστικά.
- Ελέγχεις τακτικά τα **φρένα** και τα λάστιχα.

Το **ηλεκτρικό πατίνι** είναι κι αυτό όχημα, με τους δικούς του κανόνες στον νόμο:
ελάχιστη ηλικία, **κράνος** υποχρεωτικό, **ένα άτομο** σε κάθε πατίνι, και **όχι στο
πεζοδρόμιο**, που είναι των πεζών.

## Επιβάτης

- **Ζώνη σε κάθε θέση**, μπροστά και πίσω, ακόμα και για μια μικρή διαδρομή. Τα
  μικρά παιδιά ταξιδεύουν στο **πίσω κάθισμα**, σε ειδικό παιδικό κάθισμα ή σε
  υποβοηθητικό, ώσπου να ψηλώσουν αρκετά για να τα κρατά σωστά η ζώνη.
- Στη **μηχανή**, και ο οδηγός και ο συνεπιβάτης φορούν **κράνος**.
- Στο **λεωφορείο** κρατιέσαι από τις **χειρολαβές** και δεν βγάζεις το χέρι ή το
  κεφάλι από το παράθυρο. Όταν κατεβείς, περιμένεις να φύγει το λεωφορείο πριν
  περάσεις απέναντι.
- Δεν αποσπάς την προσοχή του οδηγού και δεν του ζητάς να κοιτάξει το κινητό.

*Δοκιμή σύγκρουσης με ανδρείκελο. Μηχανικοί σε όλο τον κόσμο τρακάρουν επίτηδες αυτοκίνητα για να μετρήσουν τι παθαίνει ο άνθρωπος μέσα, και έτσι σχεδιάστηκαν η ζώνη και οι αερόσακοι. Ο αερόσακος όμως προστατεύει μόνο όποιον φορά ζώνη: χωρίς αυτήν, το σώμα πέφτει πάνω του πριν φουσκώσει ολόκληρος.*

> **Θυμήσου**
>
> Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υπολογίζει ότι:
>
> - η **ζώνη** μειώνει περίπου **στο μισό** τον κίνδυνο θανάτου για τον οδηγό και τον
>   συνοδηγό σε ένα τροχαίο,
> - το σωστά δεμένο **κράνος** μειώνει τον κίνδυνο θανάτου στη μηχανή κατά περίπου
>   $40\%$ και τον κίνδυνο σοβαρού χτυπήματος στο κεφάλι κατά περίπου $70\%$.
>
> Ούτε η ζώνη ούτε το κράνος εμποδίζουν το ατύχημα. Αλλάζουν το **τι παθαίνεις**.

## Τα σήματα μιλούν με σχήματα

Δεν χρειάζεται να διαβάσεις ένα σήμα για να καταλάβεις τι είδους μήνυμα σού δίνει.
Το λένε το **σχήμα** και το **χρώμα** του:

| Σχήμα και χρώμα                   | Τι λέει          | Παράδειγμα                             |
| --------------------------------- | ---------------- | -------------------------------------- |
| **Κύκλος με κόκκινο περίγραμμα**  | απαγόρευση       | όριο ταχύτητας, απαγορεύεται η είσοδος |
| **Τρίγωνο με κόκκινο περίγραμμα** | κίνδυνος μπροστά | επικίνδυνη στροφή, σχολείο, πεζοί      |
| **Μπλε κύκλος**                   | υποχρέωση        | υποχρεωτική κατεύθυνση, ποδηλατόδρομος |
| **Μπλε τετράγωνο ή ορθογώνιο**    | πληροφορία       | διάβαση πεζών, χώρος στάθμευσης        |
| **Κόκκινο οκτάγωνο**              | σταματάς εντελώς | STOP                                   |

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τι λέει το σήμα;*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένα αυτοκίνητο πηγαίνει με 50 km/h έξω από ένα σχολείο. Ένα παιδί πετάγεται στον δρόμο 20 m μπροστά του. Θα προλάβει να σταματήσει; Κι αν πήγαινε με 30 km/h;

1. Ο οδηγός δεν φρενάρει αμέσως: χρειάζεται περίπου **ένα δευτερόλεπτο** για να δει,
   να καταλάβει και να πατήσει το φρένο. Σε αυτό το δευτερόλεπτο το αυτοκίνητο
   συνεχίζει με την ίδια ταχύτητα. Με $50$ km/h, δηλαδή περίπου $14$ m το
   δευτερόλεπτο, έχει ήδη διανύσει περίπου $14$ m.
2. Μετά αρχίζει το φρενάρισμα. Σε στεγνό δρόμο, με $50$ km/h, θέλει άλλα περίπου $14$
   m για να σταματήσει. Σύνολο: περίπου $28$ m. Το παιδί ήταν στα $20$ m: το αυτοκίνητο
   **δεν προλαβαίνει** και το χτυπά ενώ ακόμα τρέχει.
3. Με $30$ km/h, στο δευτερόλεπτο της αντίδρασης διανύει περίπου $8$ m, και φρενάρει σε
   περίπου $5$ m. Σύνολο: περίπου $13$ m. Σταματά **πριν** από το παιδί.
4. Η ταχύτητα δεν άλλαξε πολύ, από $50$ σε $30$ km/h, αλλά η διαφορά είναι ανάμεσα σε
   ένα ατύχημα και σε μια τρομάρα. Γι' αυτό έξω από τα σχολεία το όριο είναι συχνά
   $30$ km/h. Και γι' αυτό ο πεζός δεν πετάγεται ποτέ ξαφνικά στον δρόμο.

### Παράδειγμα 2: Κατεβαίνεις από το σχολικό λεωφορείο και το σπίτι σου είναι απέναντι. Δεν υπάρχει διάβαση κοντά. Πώς περνάς;

1. **Δεν περνάς μπροστά από το λεωφορείο.** Όσο είναι σταματημένο, κρύβει κι εσένα από
   τους οδηγούς που έρχονται, και εκείνους από σένα.
2. Περιμένεις στο πεζοδρόμιο μέχρι να **φύγει** το λεωφορείο, ώστε να βλέπεις
   ολόκληρο τον δρόμο και να σε βλέπουν.
3. Πας σε σημείο με **καλή ορατότητα** και προς τις δύο κατευθύνσεις, όχι σε στροφή και
   όχι ανάμεσα σε παρκαρισμένα αυτοκίνητα. Βγάζεις τα ακουστικά.
4. Κοιτάς αριστερά, δεξιά, ξανά αριστερά, και περνάς **κάθετα**, από τον πιο σύντομο
   δρόμο, με γρήγορο βήμα αλλά χωρίς να τρέχεις.

### Παράδειγμα 3: Ο φίλος σου, που μόλις πήρε δίπλωμα για μηχανάκι, σου λέει να σε πάει σπίτι. Έχει μόνο ένα κράνος, το δικό του: «Είναι πέντε λεπτά δρόμος». Τι κάνεις;

1. **Δεν ανεβαίνεις χωρίς κράνος.** Ο συνεπιβάτης χρειάζεται κράνος όσο και ο οδηγός,
   και ο νόμος το ζητά και για τους δύο. Οι περισσότερες πτώσεις γίνονται σε μικρές,
   γνωστές διαδρομές, κοντά στο σπίτι.
2. Το λες ήρεμα, χωρίς να τον κάνεις να νιώσει άσχημα: «Ευχαριστώ, αλλά χωρίς κράνος
   δεν ανεβαίνω».
3. Βρίσκεις άλλο τρόπο: περπατάς, παίρνεις το λεωφορείο, ή τηλεφωνείς σε έναν ενήλικα
   της οικογένειάς σου. Πέντε λεπτά δρόμος με μηχανάκι είναι λίγο παραπάνω με τα πόδια.

> **Θυμήσου**
>
> - **Πεζός**: πεζοδρόμιο, διάβαση, πράσινο, αριστερά–δεξιά–αριστερά, όχι κινητό, όχι
>   μπροστά από σταματημένο λεωφορείο.
> - **Ποδήλατο**: κράνος, δεξιά, σήματα με το χέρι, φώτα και αντανακλαστικά.
> - **Επιβάτης**: ζώνη σε κάθε θέση, παιδιά πίσω, κράνος στη μηχανή και για τους δύο.
> - **Σήματα**: κόκκινος κύκλος απαγορεύει, κόκκινο τρίγωνο προειδοποιεί, μπλε κύκλος
>   υποχρεώνει, μπλε τετράγωνο πληροφορεί.
> - Η απόσταση για να σταματήσει ένα αυτοκίνητο **μεγαλώνει πολύ** με την ταχύτητα.
> - Σε τροχαίο: **112**, **166** για ασθενοφόρο, **100** για την Αστυνομία.

## Ερωτήσεις

1. Ποια από αυτά είναι από τις συχνότερες αιτίες τροχαίων ατυχημάτων;
   - Η μεγάλη ταχύτητα, το αλκοόλ και το κινητό
   - Τα καινούργια αυτοκίνητα με πολλούς αερόσακους
   - Η κακή τύχη, που κανείς δεν μπορεί να την αλλάξει
   - Οι ποδηλατόδρομοι και οι διαβάσεις με φανάρι
2. Περπατάς σε επαρχιακό δρόμο χωρίς πεζοδρόμιο. Σε ποια πλευρά περπατάς;
   - Αριστερά, για να βλέπεις τα αυτοκίνητα που έρχονται
   - Δεξιά, στη φορά των αυτοκινήτων, όπως ένα όχημα
   - Στη μέση του δρόμου, για να σε βλέπουν όλοι καλά
   - Όποια πλευρά έχει περισσότερο ήλιο εκείνη την ώρα
3. Το φανάρι των πεζών γίνεται πράσινο. Τι κάνεις;
   - Κοιτάς ότι τα αυτοκίνητα έχουν σταματήσει και μετά περνάς
   - Περνάς αμέσως, γιατί το πράσινο σημαίνει ότι είσαι ασφαλής
   - Τρέχεις όσο πιο γρήγορα μπορείς, κοιτάζοντας κάτω
   - Περιμένεις να ξαναγίνει κόκκινο και περνάς τότε
4. Κατεβαίνεις από το λεωφορείο και θέλεις να περάσεις απέναντι. Γιατί δεν περνάς μπροστά του;
   - Γιατί σε κρύβει από τους οδηγούς που έρχονται
   - Γιατί ο οδηγός του λεωφορείου θα σε μαλώσει
   - Γιατί απαγορεύεται να αγγίζεις τα λεωφορεία
   - Γιατί το λεωφορείο θα κάνει πίσω για να φύγει
5. Περπατάς το βράδυ σε δρόμο με λίγο φως. Τι σε βοηθά περισσότερο να σε δουν οι οδηγοί;
   - Ανοιχτόχρωμα ρούχα ή κάτι ανακλαστικό
   - Σκούρα ρούχα, για να μη σε τυφλώνουν τα φώτα
   - Ακουστικά με δυνατή μουσική
   - Να περπατάς πιο γρήγορα από ό,τι συνήθως
6. Με το ποδήλατο θέλεις να στρίψεις αριστερά. Πώς το δείχνεις;
   - Απλώνεις το αριστερό χέρι
   - Απλώνεις το δεξί χέρι
   - Χτυπάς το κουδούνι δύο φορές
   - Δεν χρειάζεται να το δείξεις
7. Κάθεσαι στο πίσω κάθισμα του αυτοκινήτου για μια μικρή διαδρομή. Χρειάζεται ζώνη;
   - Ναι, σε κάθε θέση και σε κάθε διαδρομή
   - Όχι, η ζώνη χρειάζεται μόνο μπροστά
   - Μόνο αν το αυτοκίνητο μπει σε εθνική οδό
   - Όχι, αν το αυτοκίνητο έχει αερόσακους
8. Βλέπεις ένα τριγωνικό σήμα με κόκκινο περίγραμμα. Τι σου λέει;
   - Ότι μπροστά υπάρχει κάποιος κίνδυνος
   - Ότι κάτι απαγορεύεται
   - Ότι είναι υποχρεωτικό κάτι
   - Ότι κοντά υπάρχει πάρκινγκ
9. Ένα αυτοκίνητο με $50$ km/h θέλει περίπου $28$ m για να σταματήσει, ένα με $30$ km/h περίπου $13$ m. Τι δείχνει αυτό;
   - Η απόσταση για να σταματήσεις μεγαλώνει πολύ με την ταχύτητα
   - Τα αργά αυτοκίνητα έχουν πάντα καλύτερα φρένα από τα γρήγορα
   - Η απόσταση δεν έχει σχέση με την ταχύτητα, μόνο με τον οδηγό
   - Στα 50 km/h ο οδηγός αντιδρά πιο γρήγορα από ό,τι στα 30 km/h
10. Σου προτείνουν να ανέβεις συνεπιβάτης σε μηχανάκι χωρίς κράνος, για μια μικρή διαδρομή. Τι ισχύει;
   - Κράνος χρειάζεται και ο συνεπιβάτης, σε κάθε διαδρομή
   - Αρκεί να φορά κράνος ο οδηγός, που κρατά το τιμόνι
   - Σε μικρές διαδρομές μέσα στη γειτονιά δεν χρειάζεται κράνος
   - Αρκεί να πηγαίνει το μηχανάκι αργά, κάτω από 30 km/h

## Ασκήσεις

1. Τι είδους μήνυμα δίνει ένα σήμα σε σχήμα μπλε κύκλου;
2. Γιατί είναι επικίνδυνο να περνάς τον δρόμο κοιτάζοντας το κινητό ή με ακουστικά, ακόμα και στη διάβαση;
3. Ο πίνακας δείχνει πόσα μέτρα χρειάζεται ένα αυτοκίνητο για να σταματήσει, από τη στιγμή που ο οδηγός βλέπει τον κίνδυνο.

   Δικός μας υπολογισμός, στρογγυλεμένος: στεγνός δρόμος, καλά φρένα, χρόνος αντίδρασης 1 δευτερόλεπτο. Σε βρεγμένο δρόμο το φρενάρισμα θέλει πολύ περισσότερα μέτρα.

   | Ταχύτητα | Στο δευτερόλεπτο της αντίδρασης | Φρενάρισμα | Σύνολο |
   | --- | --- | --- | --- |
   | $30$ km/h | $8$ m | $5$ m | $13$ m |
   | $50$ km/h | $14$ m | $14$ m | $28$ m |
   | $70$ km/h | $19$ m | $27$ m | $46$ m |
   | $90$ km/h | $25$ m | $45$ m | $70$ m |

   α) Πόσα μέτρα συνολικά χρειάζεται το αυτοκίνητο με $70$ km/h;
   β) Από τα $30$ στα $90$ km/h η ταχύτητα τριπλασιάζεται. Πόσες φορές μεγαλώνει περίπου η απόσταση φρεναρίσματος;
   γ) Ένας οδηγός κοιτάζει το κινητό του για δύο δευτερόλεπτα με $50$ km/h. Πόσα μέτρα διανύει χωρίς να βλέπει τον δρόμο;
4. Γυρίζετε από ένα ταξίδι το βράδυ. Ο ενήλικας που οδηγεί χασμουριέται συνέχεια και λέει «άντε, μία ώρα έμεινε». Εσύ κάθεσαι πίσω. Τι θα έκανες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/home-economics/road-safety
