# Ασφάλεια στο σπίτι

> Τα συνηθισμένα ατυχήματα, πώς προλαβαίνονται, και οι πρώτες βοήθειες.

Οικιακή Οικονομία, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/home-economics/home-safety

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις τους συνηθισμένους κινδύνους σε κάθε δωμάτιο του σπιτιού και πώς προλαβαίνονται.
- Να ξέρεις τις ασφαλείς πρώτες ενέργειες για έγκαυμα, κόψιμο, ηλεκτροπληξία και δηλητηρίαση.
- Να ξέρεις πότε και πού τηλεφωνείς: 112, 166, 199 και Κέντρο Δηλητηριάσεων.
- Να ξεχωρίζεις τις διαδεδομένες «συμβουλές» που κάνουν κακό, όπως το βούτυρο στο έγκαυμα.

## Το πιο «ασφαλές» μέρος

Μας φαίνεται παράξενο, αλλά πολλά ατυχήματα, ιδίως σε μικρά παιδιά και ηλικιωμένους, δεν γίνονται στον δρόμο. Γίνονται **μέσα στο σπίτι**: μια πτώση από τη σκάλα, ένα χέρι πάνω στο μάτι της κουζίνας, ένα μπουκάλι χλωρίνη σε ράφι που φτάνει ένα τρίχρονο.

Τα περισσότερα έχουν κάτι κοινό: **θα μπορούσαν να είχαν προληφθεί** με μια μικρή αλλαγή στη διάταξη ή στις συνήθειες. Γι' αυτό η ενότητα έχει δύο μέρη. Πρώτα η **πρόληψη**, που είναι και το πιο σημαντικό. Μετά οι **πρώτες βοήθειες**: τι κάνεις τα πρώτα λεπτά, μέχρι να έρθει κάποιος που ξέρει περισσότερα.

## Οι συνηθισμένοι κίνδυνοι

| Ατύχημα           | Πού συμβαίνει συχνά                               | Ποιους αφορά πιο πολύ      |
| ----------------- | ------------------------------------------------- | -------------------------- |
| Πτώσεις           | σκάλες, μπάνιο, βρεγμένο πάτωμα, μπαλκόνι         | μικρά παιδιά, ηλικιωμένους |
| Εγκαύματα         | κουζίνα, μπάνιο (καυτό νερό), σίδερο              | μικρά παιδιά               |
| Κοψίματα          | κουζίνα, σπασμένο γυαλί                           | όλους                      |
| Δηλητηριάσεις     | ντουλάπια με καθαριστικά, φάρμακα                 | παιδιά κάτω των 5 ετών     |
| Ηλεκτροπληξία     | πρίζες, χαλασμένα καλώδια, συσκευές κοντά σε νερό | όλους                      |
| Πνιγμός / ασφυξία | μικρά αντικείμενα, σακούλες, μπανιέρα             | βρέφη και νήπια            |

## Πρόληψη, δωμάτιο με δωμάτιο

**Κουζίνα**

- Οι **λαβές των κατσαρολών γυρισμένες προς τα μέσα**, για να μην τις πιάσει ένα παιδί ή ένα μανίκι.
- Τα μαχαίρια σε θήκη ή συρτάρι, ποτέ μέσα σε νεροχύτη γεμάτο αφρό, όπου δεν φαίνονται.
- Δεν αφήνεις φαγητό στη φωτιά χωρίς επίβλεψη, ειδικά λάδι που τηγανίζει.
- Χυμένο νερό ή λάδι στο πάτωμα σκουπίζεται αμέσως.

**Μπάνιο**

- Αντιολισθητικό πατάκι στη μπανιέρα ή στο ντους.
- Ηλεκτρικές συσκευές (πιστολάκι, ισιωτική) **μακριά από το νερό**, και ποτέ με βρεγμένα χέρια.
- Φάρμακα σε ντουλάπι ψηλά ή κλειδωμένο.

**Σαλόνι και υπνοδωμάτια**

- Καλώδια όχι κάτω από χαλιά και όχι σε σημεία που σκοντάφτεις.
- Όχι πολλά φις σε ένα πολύπριζο: ζεσταίνεται.
- Καλύμματα στις πρίζες, αν στο σπίτι μένει ή έρχεται μικρό παιδί.

**Μπαλκόνι και σκάλες**

- Τίποτα κοντά στα κάγκελα που μπορεί να γίνει «σκαλί» για ένα παιδί (καρέκλα, γλάστρα, κιβώτιο).
- Φως στις σκάλες και κουπαστή που κρατιέσαι.

**Αποθήκη και καθαριστικά**

- Τα καθαριστικά μένουν **στη συσκευασία τους**. Ποτέ σε μπουκάλι νερού ή αναψυκτικού: έτσι γίνονται πολλές δηλητηριάσεις.
- Ψηλά ή κλειδωμένα, μακριά από τρόφιμα.

> **Πρόσεχε**
>
> **Ποτέ μην ανακατεύεις καθαριστικά.** Η χλωρίνη μαζί με αμμωνία ή με οξέα (π.χ. ορισμένα καθαριστικά αλάτων ή ξύδι) βγάζει **τοξικά αέρια**. Ένα προϊόν τη φορά, με ανοιχτό παράθυρο, και διαβάζεις την ετικέτα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ασφαλές ή επικίνδυνο;*

## Οι αριθμοί που πρέπει να ξέρεις

| Αριθμός         | Για τι                                                                                    |
| --------------- | ----------------------------------------------------------------------------------------- |
| **112**         | Ευρωπαϊκός αριθμός έκτακτης ανάγκης. Λειτουργεί δωρεάν από κάθε κινητό και σε όλη την ΕΕ. |
| **166**         | ΕΚΑΒ (ασθενοφόρο)                                                                         |
| **199**         | Πυροσβεστική                                                                              |
| **210 7793777** | Κέντρο Δηλητηριάσεων, για οποιαδήποτε υποψία δηλητηρίασης                                 |

Όταν τηλεφωνείς: λες **ποιος είσαι, πού βρίσκεσαι** (διεύθυνση, όροφος), **τι έγινε**, και **δεν κλείνεις πρώτος**. Απαντάς στις ερωτήσεις και κάνεις ό,τι σου πουν.

## Πρώτες βοήθειες: τα πρώτα λεπτά

Στην ηλικία σου, ο ρόλος σου είναι τρία πράγματα: **να μείνεις ψύχραιμος, να μην κινδυνέψεις κι εσύ, και να φωνάξεις βοήθεια** — έναν ενήλικα ή το 112/166. Οι οδηγίες που ακολουθούν είναι μόνο οι πρώτες, απλές ενέργειες.

### Έγκαυμα

1. Βάζεις το σημείο κάτω από **δροσερό τρεχούμενο νερό για τουλάχιστον 20 λεπτά**. Όχι παγωμένο.
2. Βγάζεις απαλά δαχτυλίδια ή ρολόι κοντά στο έγκαυμα, πριν πρηστεί. Ό,τι έχει κολλήσει στο δέρμα **δεν** το τραβάς.
3. Σκεπάζεις χαλαρά με καθαρό, μη χνουδωτό υλικό, π.χ. μεμβράνη τροφίμων.
4. Αν το έγκαυμα είναι μεγάλο, στο πρόσωπο, στα χέρια ή σε μικρό παιδί, ή αν το δέρμα είναι άσπρο ή απανθρακωμένο: **166 ή 112**.

> **Πρόσεχε**
>
> Στο έγκαυμα **ποτέ**: βούτυρο, λάδι, οδοντόκρεμα, γιαούρτι ή πάγο. Κρατούν τη ζέστη μέσα ή βλάπτουν περισσότερο το δέρμα, και μπορεί να φέρουν μόλυνση. Και **μη σπας τις φουσκάλες**: προστατεύουν το δέρμα από κάτω.

### Κόψιμο

- Πλένεις τα χέρια σου, αν προλαβαίνεις, ή φοράς γάντια.
- Μικρό κόψιμο: ξεπλένεις με καθαρό νερό και σκεπάζεις με αυτοκόλλητο επίδεσμο.
- Αν τρέχει αίμα: **πιέζεις σταθερά με καθαρό πανί ή γάζα** για αρκετά λεπτά, χωρίς να σηκώνεις συνέχεια για να κοιτάξεις. Αν δεν σταματά ή το κόψιμο είναι βαθύ, 166.

### Ηλεκτροπληξία

- **Μην αγγίξεις το άτομο** όσο είναι σε επαφή με το ρεύμα: θα περάσει και σε σένα.
- Πρώτα **κόβεις το ρεύμα** από τον γενικό διακόπτη (τον «πίνακα») ή βγάζεις το φις, αν είναι ασφαλές.
- Μετά καλείς **166 ή 112**, ακόμη κι αν ο άνθρωπος φαίνεται καλά.

*Ένας ηλεκτρικός πίνακας. Μάθε από τώρα, μαζί με έναν ενήλικα, πού είναι ο πίνακας στο σπίτι σου και ποιος είναι ο γενικός διακόπτης, για να μη χάσεις χρόνο ψάχνοντας τη στιγμή που χρειάζεται. Οι φαρδύτεροι διακόπτες με τον μπλε μοχλό είναι διακόπτες διαφυγής: πέφτουν μόνοι τους όταν το ρεύμα ξεφεύγει από το κύκλωμα, π.χ. μέσα από ένα σώμα.*

### Δηλητηρίαση

- Αν κάποιος ήπιε καθαριστικό ή πήρε φάρμακα που δεν έπρεπε: **210 7793777** (Κέντρο Δηλητηριάσεων) ή **166**.
- **Μην προκαλέσεις εμετό** και μην του δώσεις γάλα ή άλλο «αντίδοτο» μόνος σου. Ορισμένες ουσίες κάνουν μεγαλύτερη ζημιά όταν ξαναπεράσουν από τον οισοφάγο.
- **Κράτα τη συσκευασία**: θα σε ρωτήσουν τι ακριβώς ήταν, πόσο και πότε.

### Φωτιά σε τηγάνι με λάδι

- **Ποτέ νερό.** Το νερό βράζει απότομα κάτω από το καυτό λάδι και το εκτινάσσει: η φλόγα πετάγεται προς τα πάνω.
- Αν μπορείς με ασφάλεια: **κλείνεις το μάτι** και **σκεπάζεις** με καπάκι ή υγρή (όχι στάζουσα) πετσέτα, για να μη φτάνει αέρας. Δεν μετακινείς το τηγάνι.
- Αν η φωτιά μεγαλώνει: βγαίνεις, κλείνεις την πόρτα πίσω σου και καλείς **199 ή 112**.

> **Κλειδί**
>
> Η ασφάλεια στο σπίτι είναι πρώτα **πρόληψη**: οι περισσότεροι κίνδυνοι φαίνονται από πριν και διορθώνονται με μια μικρή αλλαγή.
>
> Αν συμβεί κάτι, ο κανόνας είναι: **ψυχραιμία, προστατεύεις πρώτα τον εαυτό σου, καλείς βοήθεια**. Οι πρώτες βοήθειες είναι λίγες και απλές — και τα «σπιτικά γιατροσόφια» συχνά κάνουν περισσότερο κακό.

> **Θυμήσου**
>
> - **112** έκτακτη ανάγκη, **166** ΕΚΑΒ, **199** Πυροσβεστική, **210 7793777** Κέντρο Δηλητηριάσεων.
> - Έγκαυμα: **δροσερό τρεχούμενο νερό, τουλάχιστον 20 λεπτά**. Ποτέ βούτυρο, οδοντόκρεμα ή πάγο.
> - Δηλητηρίαση: **όχι εμετό**, κρατάς τη συσκευασία, τηλεφωνείς.
> - Ηλεκτροπληξία: **πρώτα κόβεις το ρεύμα**, μετά πλησιάζεις.
> - Λάδι που καίγεται: **ποτέ νερό**. Κλείνεις το μάτι και σκεπάζεις.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Προσέχεις για λίγο τον τρίχρονο γιο των γειτόνων. Τον βρίσκεις να κρατάει ανοιχτό ένα μπουκάλι υγρό πιάτων, με αφρό στο στόμα. Οι γονείς του είναι στο διπλανό διαμέρισμα. Τι κάνεις, με ποια σειρά;

1. **Ψυχραιμία.** Του παίρνεις ήρεμα το μπουκάλι και του σκουπίζεις το στόμα. Δεν του φωνάζεις: ένα τρομαγμένο παιδί κλαίει και δύσκολα σε αφήνει να δεις.
2. **Δεν** προσπαθείς να τον κάνεις να κάνει εμετό και δεν του δίνεις γάλα από μόνος σου.
3. Φωνάζεις τους γονείς του ή τηλεφωνείς αμέσως στο **Κέντρο Δηλητηριάσεων, 210 7793777**. Αν το παιδί δυσκολεύεται να αναπνεύσει, είναι νωθρό ή κάνει εμετό, καλείς **166 ή 112**.
4. Έχεις **τη συσκευασία στο χέρι**, για να διαβάσεις το όνομα του προϊόντος και να πεις περίπου πόσο έλειπε. Μετά, το μπουκάλι πάει σε ψηλό ντουλάπι — αυτή είναι η πρόληψη για την επόμενη φορά.

### Παράδειγμα 2: Αδειάζοντας την κατσαρόλα με τα μακαρόνια, ζεματίζεις τη ράχη του χεριού σου. Η φίλη σου λέει «βάλε γρήγορα οδοντόκρεμα». Τι κάνεις;

1. Ευχαριστείς, αλλά **όχι οδοντόκρεμα**. Κρατά τη θερμότητα στο δέρμα, ερεθίζει την πληγή και μπορεί να φέρει μόλυνση.
2. Βάζεις το χέρι κάτω από **δροσερό τρεχούμενο νερό για τουλάχιστον 20 λεπτά**. Είναι πολύ ώρα — βάλε χρονόμετρο στο κινητό.
3. Βγάζεις το δαχτυλίδι ή το ρολόι από εκείνο το χέρι πριν πρηστεί. Αν βγουν φουσκάλες, **δεν τις σπας**.
4. Σκεπάζεις χαλαρά με καθαρή μεμβράνη τροφίμων και το λες σε έναν ενήλικα. Αν το έγκαυμα είναι μεγαλύτερο από την παλάμη σου ή πονάει πολύ, χρειάζεται γιατρό.

### Παράδειγμα 3: Βοηθάς μια ηλικιωμένη γειτόνισσα, που την επισκέπτονται συχνά τα εγγόνια της, με έναν γρήγορο «έλεγχο ασφαλείας» στην κουζίνα της: βρίσκεις λαβές προς τα έξω, χαλάκι χωρίς αντιολισθητική βάση μπροστά στον νεροχύτη και χλωρίνη στο ντουλάπι κάτω από τον νεροχύτη, χωρίς κλειδαριά. Τι προτείνεις;

1. Φτιάχνεις λίστα: **κίνδυνος → ποιον αφορά → διόρθωση**.
2. Λαβές προς τα έξω → εγκαύματα, αν έρχονται εγγόνια → τις γυρίζει προς τα μέσα κάθε φορά που μαγειρεύει.
3. Χαλάκι που γλιστράει → **πτώση**, που για έναν ηλικιωμένο είναι το πιο σοβαρό ατύχημα στο σπίτι → αντιολισθητική βάση ή καθόλου χαλάκι.
4. Χλωρίνη χαμηλά → δηλητηρίαση μικρού παιδιού → σε ψηλό ντουλάπι ή κλειδαριά ασφαλείας στο ντουλάπι. Τρεις μικρές αλλαγές, χωρίς κόστος σχεδόν.

## Ερωτήσεις

1. Τι κάνεις **πρώτα** σε ένα μικρό έγκαυμα από καυτό νερό;
   - Δροσερό τρεχούμενο νερό για τουλάχιστον 20 λεπτά
   - Βάζεις βούτυρο ή λάδι για να μαλακώσει
   - Ακουμπάς πάγο πάνω στο έγκαυμα
   - Νερό για δέκα δευτερόλεπτα και μετά οδοντόκρεμα
2. Μετά από ένα έγκαυμα βγήκαν φουσκάλες. Τι κάνεις με αυτές;
   - Τις αφήνεις άθικτες και τις σκεπάζεις χαλαρά
   - Τις σπας με καθαρή βελόνα για να βγει το υγρό
   - Αφαιρείς το δέρμα της φουσκάλας για να αναπνεύσει η πληγή
   - Τις τρίβεις με οινόπνευμα
3. Ποιο τηλέφωνο είναι του Κέντρου Δηλητηριάσεων;
   - 210 7793777
   - 199
   - 100
   - 1056
4. Ένα παιδί ήπιε καθαριστικό. Γιατί **δεν** προσπαθούμε να του προκαλέσουμε εμετό;
   - Γιατί η ουσία μπορεί να κάψει ξανά τον οισοφάγο στην επιστροφή
   - Γιατί το καθαριστικό δεν είναι ποτέ επικίνδυνο
   - Γιατί είναι καλύτερα να του δώσεις αμέσως ξύδι
   - Γιατί θα λερωθεί το σπίτι
5. Κάποιος έχει πιάσει χαλασμένο καλώδιο και δεν μπορεί να το αφήσει. Ποιο είναι το **πρώτο** σου βήμα;
   - Κόβεις το ρεύμα από τον γενικό διακόπτη
   - Τον τραβάς από το χέρι για να τον απομακρύνεις
   - Του ρίχνεις νερό για να δροσιστεί
   - Περιμένεις να το αφήσει μόνος του
6. Πιάνει φωτιά το λάδι στο τηγάνι. Τι **δεν** κάνεις ποτέ;
   - Ρίχνεις νερό
   - Κλείνεις το μάτι της κουζίνας
   - Σκεπάζεις με καπάκι
   - Βγαίνεις και καλείς 199 αν η φωτιά μεγαλώνει
7. Γιατί δεν ανακατεύουμε χλωρίνη με άλλα καθαριστικά, όπως αμμωνία;
   - Γιατί βγαίνουν τοξικά αέρια
   - Γιατί χάνουν το άρωμά τους
   - Γιατί το μείγμα δεν καθαρίζει καθόλου
   - Γιατί το μείγμα λεκιάζει τα πλακάκια
8. Ένα κόψιμο στο δάχτυλο αιμορραγεί αρκετά. Τι βοηθά περισσότερο;
   - Σταθερή πίεση με καθαρό πανί για μερικά λεπτά
   - Σηκώνεις το πανί κάθε λίγα δευτερόλεπτα για να δεις αν σταμάτησε
   - Βάζεις αλάτι στην πληγή
   - Κουνάς το χέρι για να κυκλοφορήσει το αίμα
9. Ποια αλλαγή προλαβαίνει μια πτώση μικρού παιδιού από μπαλκόνι;
   - Καμία καρέκλα ή γλάστρα κοντά στα κάγκελα
   - Περισσότερες γλάστρες μπροστά στα κάγκελα, για «φράχτη»
   - Να κλείνεις την μπαλκονόπορτα μόνο το βράδυ
   - Αντιολισθητικό πατάκι στο μπαλκόνι
10. Τηλεφωνείς στο 112. Τι είναι **το πιο σημαντικό** να πεις από την αρχή;
   - Πού ακριβώς βρίσκεσαι και τι έγινε
   - Πόσο χρονών είναι ο γιατρός που σε παρακολουθεί
   - Τίποτα· κλείνεις γρήγορα για να μη χάνεις χρόνο
   - Ποιος φταίει για το ατύχημα

## Ασκήσεις

1. Ποιον αριθμό καλείς για την Πυροσβεστική;
2. Γιατί ένα καθαριστικό δεν μπαίνει ποτέ σε άδειο μπουκάλι νερού ή αναψυκτικού, ακόμα κι αν είναι μόνο για λίγες μέρες;
3. Ο πίνακας δείχνει τα συνηθισμένα ατυχήματα στο σπίτι.

   Ο πίνακας της ενότητας: πού συμβαίνει συχνά κάθε ατύχημα και ποιους αφορά πιο πολύ.

   | Ατύχημα | Πού συμβαίνει συχνά | Ποιους αφορά πιο πολύ |
   | --- | --- | --- |
   | Πτώσεις | σκάλες, μπάνιο, βρεγμένο πάτωμα, μπαλκόνι | μικρά παιδιά, ηλικιωμένους |
   | Εγκαύματα | κουζίνα, μπάνιο (καυτό νερό), σίδερο | μικρά παιδιά |
   | Κοψίματα | κουζίνα, σπασμένο γυαλί | όλους |
   | Δηλητηριάσεις | ντουλάπια με καθαριστικά, φάρμακα | παιδιά κάτω των 5 ετών |
   | Ηλεκτροπληξία | πρίζες, χαλασμένα καλώδια, συσκευές κοντά σε νερό | όλους |
   | Πνιγμός / ασφυξία | μικρά αντικείμενα, σακούλες, μπανιέρα | βρέφη και νήπια |

   α) Ένας ηλικιωμένος γείτονας μένει μόνος του. Ποιο ατύχημα του πίνακα τον αφορά περισσότερο;
   β) Σε ποιο δωμάτιο του σπιτιού εμφανίζονται, σύμφωνα με τον πίνακα, και οι πτώσεις και τα εγκαύματα;
4. Τηγανίζεις πατάτες και το λάδι στο τηγάνι παίρνει φωτιά. Είσαι μόνος στο σπίτι. Τι θα έκανες, και με ποια σειρά;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/home-economics/home-safety
