# Διαβάζω την ετικέτα

> Συστατικά, διατροφικός πίνακας, ημερομηνίες και αλλεργιογόνα.

Οικιακή Οικονομία, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/home-economics/food-labels

## Τι θα μάθεις

- Να βρίσκεις σε μια ετικέτα τα υποχρεωτικά στοιχεία: όνομα, συστατικά, αλλεργιογόνα, ποσότητα, ημερομηνία, διατροφικό πίνακα.
- Να συμπεραίνεις από τη σειρά των συστατικών ποιο υπάρχει σε μεγαλύτερη ποσότητα.
- Να ξεχωρίζεις το «Ανάλωση έως» από το «Ανάλωση κατά προτίμηση πριν από» και να αποφασίζεις τι κάνεις με ένα τρόφιμο.
- Να συγκρίνεις δύο προϊόντα ανά 100 g και να μετατρέπεις τη ζάχαρη μιας μερίδας σε κύβους.

## Η πίσω πλευρά του κουτιού

Στο μπροστινό μέρος μιας συσκευασίας δημητριακών βλέπεις χαμογελαστά παιδιά, φρούτα, στάχυα, και φράσεις όπως «με δημητριακά ολικής άλεσης» ή «πηγή βιταμινών». Αυτό είναι **διαφήμιση**. Η αλήθεια για το τι έχει μέσα βρίσκεται στην **πίσω πλευρά**, γραμμένη μικρά: η **ετικέτα**.

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση το τι γράφει υποχρεωτικά μια ετικέτα τροφίμου το ορίζει κοινός κανονισμός για όλες τις χώρες, ο **Κανονισμός (ΕΕ) 1169/2011**. Έτσι, ό,τι μάθεις εδώ ισχύει και για ένα προϊόν από την Ιταλία ή τη Γερμανία.

## Τι γράφει υποχρεωτικά

Σε ένα συσκευασμένο τρόφιμο πρέπει να βρεις:

1. την **ονομασία** του τροφίμου (τι είναι, όχι μόνο η μάρκα),
2. τον **κατάλογο συστατικών**,
3. τα **αλλεργιογόνα**, τονισμένα μέσα στον κατάλογο,
4. την **καθαρή ποσότητα** (π.χ. 500 g, 1 L),
5. την **ημερομηνία** ανάλωσης,
6. τις **συνθήκες διατήρησης** (π.χ. «διατηρείται στο ψυγείο, 0–4 °C»),
7. το όνομα και τη διεύθυνση της **επιχείρησης**,
8. τη **χώρα προέλευσης**, όπου απαιτείται,
9. τη **διατροφική δήλωση** (τον διατροφικό πίνακα),
10. οδηγίες χρήσης, αν χωρίς αυτές δεν ξέρεις πώς να το χρησιμοποιήσεις.

## Ο κατάλογος συστατικών

Τα συστατικά γράφονται με **φθίνουσα σειρά βάρους**: πρώτο αυτό που μπήκε σε μεγαλύτερη ποσότητα, τελευταίο αυτό που μπήκε σε μικρότερη.

Πάρε μια κρέμα φουντουκιού με ετικέτα:

> Ζάχαρη, φυτικά έλαια, **φουντούκια** (13%), κακάο άπαχο, **γάλα** σε σκόνη άπαχο, γαλακτωματοποιητής: λεκιθίνες (**σόγια**), άρωμα.

Τι μαθαίνουμε:

- Το πρώτο συστατικό είναι η **ζάχαρη**. Το προϊόν έχει περισσότερη ζάχαρη από οτιδήποτε άλλο.
- Τα φουντούκια, που πρωταγωνιστούν στην εικόνα, είναι μόλις $13\%$. Όταν ένα συστατικό αναφέρεται στο όνομα ή στην εικόνα, η ετικέτα πρέπει να γράφει και το **ποσοστό** του.
- Τα **φουντούκια**, το **γάλα** και η **σόγια** είναι τονισμένα: είναι αλλεργιογόνα.

> **Πρόσεχε**
>
> Η ζάχαρη κρύβεται με πολλά ονόματα: **γλυκόζη, φρουκτόζη, σιρόπι γλυκόζης, σιρόπι γλυκόζης-φρουκτόζης, δεξτρόζη, μαλτόζη, μέλι, μελάσα**. Αν δεις τρία από αυτά σκόρπια στη λίστα, η ζάχαρη μπορεί συνολικά να είναι το μεγαλύτερο συστατικό, ακόμη κι αν καμία δεν είναι πρώτη.

## Τα 14 αλλεργιογόνα

Για κάποιους ανθρώπους, ακόμη και λίγη ποσότητα από ορισμένα τρόφιμα μπορεί να προκαλέσει σοβαρή αλλεργική αντίδραση. Γι' αυτό η ΕΕ έχει ορίσει **14 αλλεργιογόνα** που πρέπει να **ξεχωρίζουν** μέσα στον κατάλογο συστατικών — με έντονα γράμματα, κεφαλαία ή άλλο χρώμα:

1. σιτηρά που περιέχουν **γλουτένη** (σιτάρι, κριθάρι, σίκαλη, βρώμη)
2. **καρκινοειδή** (γαρίδες, καβούρια, αστακός)
3. **αυγά**
4. **ψάρια**
5. **αράπικα φιστίκια**
6. **σόγια**
7. **γάλα** (και η λακτόζη)
8. **καρποί με κέλυφος** (αμύγδαλα, φουντούκια, καρύδια, φιστίκια Αιγίνης, κάσιους…)
9. **σέλινο**
10. **μουστάρδα**
11. **σουσάμι**
12. **διοξείδιο του θείου και θειώδη** (συντηρητικά, π.χ. σε αποξηραμένα φρούτα και κρασί)
13. **λούπινο**
14. **μαλάκια** (χταπόδι, καλαμάρι, μύδια)

Η φράση «**Μπορεί να περιέχει ίχνη** από…» σημαίνει ότι το προϊόν φτιάχτηκε σε χώρο όπου υπάρχει και το αλλεργιογόνο. Δεν είναι συστατικό, αλλά για κάποιον με σοβαρή αλλεργία είναι λόγος να μην το φάει.

*Ο κατάλογος συστατικών ενός σοκολατένιου γλυκού που πουλιέται σε πολλές χώρες της ΕΕ, γραμμένος σε όλες τις γλώσσες τους. Σε κάθε γλώσσα το πρώτο συστατικό είναι η ζάχαρη. Και σε κάθε γλώσσα είναι υπογραμμισμένα τα ίδια αλλεργιογόνα: ο ορός γάλακτος, η σόγια, το φουντούκι. Αυτό κάνει ο κοινός κανονισμός: η ετικέτα λέει τα ίδια σε όποια χώρα κι αν βρίσκεσαι.*

Τα αλλεργιογόνα πρέπει να δηλώνονται και στα **μη συσκευασμένα** τρόφιμα: στον φούρνο, στο ζαχαροπλαστείο, στο εστιατόριο. Αν έχεις αλλεργία, **ρωτάς πάντα**.

## Η ημερομηνία: δύο διαφορετικά μηνύματα

| Αναγραφή                              | Τι σημαίνει        | Σε τι τη βλέπεις                                                  | Μετά την ημερομηνία                                                                                          |
| ------------------------------------- | ------------------ | ----------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------ |
| **«Ανάλωση έως»**                     | όριο **ασφάλειας** | ευπαθή τρόφιμα: φρέσκο κρέας, κιμάς, φρέσκο ψάρι, έτοιμες σαλάτες | **δεν τρώγεται**, ακόμη κι αν φαίνεται και μυρίζει καλά                                                      |
| **«Ανάλωση κατά προτίμηση πριν από»** | όριο **ποιότητας** | ζυμαρικά, ρύζι, κονσέρβες, μπισκότα, σοκολάτα                     | συνήθως τρώγεται, αν η συσκευασία είναι άθικτη και φυλάχτηκε σωστά· μπορεί να έχει χάσει γεύση ή τραγανότητα |

Οι δύο αναγραφές διαφέρουν γιατί στα ευπαθή τρόφιμα τα επικίνδυνα μικρόβια μπορεί να πολλαπλασιαστούν **χωρίς** να αλλάξουν τη μυρωδιά ή την όψη. Στα ξερά και στα κονσερβοποιημένα, με τον καιρό αλλάζει κυρίως η ποιότητα.

Και μια σημαντική λεπτομέρεια: όταν ανοίξεις τη συσκευασία, συχνά ισχύει άλλη οδηγία, π.χ. «**μετά το άνοιγμα καταναλώστε εντός 3 ημερών**».

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποια ημερομηνία θα έγραφε;*

## Ο διατροφικός πίνακας

Η διατροφική δήλωση δίνει πάντα τις τιμές **ανά 100 g** (ή ανά 100 ml για υγρά), και μερικές φορές **ανά μερίδα**. Υποχρεωτικά γράφει:

| Ανά 100 g                 | Τι σημαίνει                       |
| ------------------------- | --------------------------------- |
| Ενέργεια (kJ / kcal)      | πόσο «καύσιμο» δίνει              |
| Λιπαρά                    | όλο το λίπος                      |
| — εκ των οποίων κορεσμένα | το λίπος που θέλουμε λιγότερο     |
| Υδατάνθρακες              | όλοι οι υδατάνθρακες              |
| — εκ των οποίων σάκχαρα   | η ζάχαρη, προστιθέμενη και φυσική |
| Πρωτεΐνες                 |                                   |
| Αλάτι                     |                                   |

Συχνά γράφει και **φυτικές ίνες**, που είναι προαιρετικές.

Το «ανά 100 g» είναι το εργαλείο σύγκρισης: βάζει δύο προϊόντα στην ίδια ζυγαριά, όποιο κι αν είναι το μέγεθος της συσκευασίας τους. Το «ανά μερίδα» σε βοηθά να δεις τι τρως πραγματικά — αρκεί η μερίδα της συσκευασίας να είναι όσο τρως εσύ. Συχνά είναι μικρότερη.

> **Κλειδί**
>
> Διαβάζεις μια ετικέτα με **τρεις ερωτήσεις**:
>
> 1. **Τι έχει μέσα;** Κοίτα τα πρώτα συστατικά και τα τονισμένα αλλεργιογόνα.
> 2. **Ως πότε;** «Ανάλωση έως» = ασφάλεια, «κατά προτίμηση πριν από» = ποιότητα.
> 3. **Πόσο από το καθένα;** Σύγκρινε ανά 100 g, και έλεγξε αν η «μερίδα» είναι η δική σου.
>
> Το μπροστινό μέρος πουλάει. Το πίσω ενημερώνει.

> **Θυμήσου**
>
> - Συστατικά: με **φθίνουσα σειρά βάρους**. Το πρώτο είναι το περισσότερο.
> - **14 αλλεργιογόνα** τονίζονται μέσα στα συστατικά. Το «μπορεί να περιέχει ίχνη» μετράει για όσους έχουν αλλεργία.
> - **Ανάλωση έως:** μετά δεν τρώγεται. **Κατά προτίμηση πριν από:** μετά συνήθως τρώγεται, με λίγο χαμηλότερη ποιότητα.
> - Σύγκριση πάντα **ανά 100 g**. Ένας κύβος ζάχαρης είναι περίπου 4 g.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Δημητριακά πρωινού: ο πίνακας γράφει σάκχαρα 24 g ανά 100 g, και η μερίδα της συσκευασίας είναι 30 g. Ο Πέτρος βάζει στο μπολ του περίπου 60 g. Πόση ζάχαρη τρώει, και πόσοι κύβοι είναι αυτό;

1. Σάκχαρα στη μερίδα της συσκευασίας: $24 \times 30 : 100 = 7{,}2$ g.
2. Ο Πέτρος τρώει διπλή μερίδα: $7{,}2 \times 2 = 14{,}4$ g σάκχαρα.
3. Ένας κύβος ζάχαρης είναι περίπου 4 g: $14{,}4 : 4 \approx 3{,}6$, δηλαδή σχεδόν **τέσσερις κύβους**.
4. Πρόσεξε το σημείο που «ξεγελάει»: αν κοίταζε μόνο τη στήλη «ανά μερίδα», θα έβλεπε 7,2 g και θα νόμιζε ότι αυτό τρώει. Η μερίδα της ετικέτας δεν είναι απαραίτητα η δική σου.

### Παράδειγμα 2: Δύο δημητριακά στο ράφι. Α: σάκχαρα 28 g, φυτικές ίνες 3 g, αλάτι 0,9 g ανά 100 g, συσκευασία 375 g. Β: σάκχαρα 9 g, φυτικές ίνες 10 g, αλάτι 0,4 g ανά 100 g, συσκευασία 500 g. Ποιο είναι καλύτερη επιλογή για καθημερινό πρωινό;

1. Σύγκρινε **ανά 100 g**, όχι ανά συσκευασία. Τα διαφορετικά μεγέθη συσκευασίας δεν παίζουν ρόλο εδώ.
2. Σάκχαρα: το Α έχει πάνω από **τριπλάσια** ($28 : 9 \approx 3{,}1$).
3. Φυτικές ίνες: το Β έχει πάνω από **τριπλάσιες** ($10 : 3 \approx 3{,}3$), άρα χορταίνει περισσότερο. Αλάτι: το Β έχει λιγότερο από το μισό.
4. **Απόφαση:** το Β, για καθημερινό πρωινό. Το Α δεν είναι «απαγορευμένο» — ταιριάζει περισσότερο στην κορυφή της πυραμίδας, για πού και πού.

### Παράδειγμα 3: Σήμερα είναι 12 Οκτωβρίου. Στο σπίτι βρίσκεις: κιμά με «Ανάλωση έως 11/10», ένα πακέτο μακαρόνια κλειστό με «Ανάλωση κατά προτίμηση πριν από 09/2026», και ένα ανοιγμένο βάζο σάλτσας με «Μετά το άνοιγμα, στο ψυγείο, εντός 5 ημερών» που το άνοιξες στις 2 Οκτωβρίου. Τι κάνεις με το καθένα;

1. **Κιμάς:** «Ανάλωση έως» σημαίνει όριο ασφάλειας, και πέρασε χθες. **Πετιέται**, όσο καλά κι αν μυρίζει.
2. **Μακαρόνια:** «κατά προτίμηση πριν», ξερό προϊόν, κλειστή συσκευασία. Πέρασε η ημερομηνία ποιότητας, αλλά αν δεν έχουν έντομα ή υγρασία **τρώγονται** κανονικά.
3. **Σάλτσα:** ανοίχτηκε στις 2/10 και η οδηγία δίνει 5 μέρες, δηλαδή ως τις 7/10. Είναι 12/10: πέρασαν δέκα μέρες. **Πετιέται**, ό,τι κι αν γράφει η ημερομηνία του κλειστού βάζου.
4. **Κανόνας:** η ημερομηνία του καπακιού ισχύει μόνο **όσο** είναι κλειστό. Μετά το άνοιγμα μετράει η οδηγία «μετά το άνοιγμα». Ένα κομμάτι χαρτοταινία με την ημερομηνία ανοίγματος πάνω στο βάζο λύνει το πρόβλημα.

## Ερωτήσεις

1. Ο κατάλογος συστατικών ενός μπισκότου ξεκινά: «Αλεύρι σίτου, ζάχαρη, φυτικά έλαια, βούτυρο…». Τι συμπεραίνεις;
   - Το αλεύρι είναι το συστατικό σε μεγαλύτερη ποσότητα
   - Τα συστατικά είναι σε αλφαβητική σειρά
   - Το βούτυρο είναι το πιο σημαντικό, γιατί γράφεται στο τέλος
   - Όλα τα συστατικά υπάρχουν σε ίση ποσότητα
2. Ένα φρέσκο κοτόπουλο γράφει «Ανάλωση έως» χθεσινή ημερομηνία, αλλά μυρίζει και φαίνεται μια χαρά. Τι κάνεις;
   - Δεν το τρως, γιατί η ημερομηνία είναι όριο ασφάλειας
   - Το τρως, αφού μυρίζει καλά
   - Το τρως, αν το μαγειρέψεις πολύ περισσότερη ώρα απ' ό,τι συνήθως
   - Το βάζεις στην κατάψυξη και το τρως αργότερα
3. Ένα κλειστό πακέτο ρύζι πέρασε την ημερομηνία «Ανάλωση κατά προτίμηση πριν από» πριν από δύο εβδομάδες. Τι ισχύει;
   - Συνήθως τρώγεται, αν είναι άθικτο και φυλάχτηκε σωστά
   - Πρέπει να πεταχτεί αμέσως, είναι επικίνδυνο
   - Είναι ασφαλές για πάντα, η ημερομηνία δεν σημαίνει τίποτα
   - Τρώγεται μόνο αν μπει στο ψυγείο
4. Γιατί κάποιες λέξεις στον κατάλογο συστατικών γράφονται με **έντονα γράμματα**;
   - Είναι αλλεργιογόνα, και ο νόμος ζητά να ξεχωρίζουν
   - Είναι τα πιο υγιεινά συστατικά του προϊόντος
   - Είναι τα συστατικά που βρίσκονται σε μεγαλύτερη ποσότητα
   - Είναι ελληνικής προέλευσης
5. Μια σοκολάτα γράφει «Μπορεί να περιέχει ίχνη αράπικων φιστικιών». Ποιος πρέπει να την αποφύγει;
   - Όποιος έχει αλλεργία στα αράπικα φιστίκια
   - Κανείς, αφού τα φιστίκια δεν είναι στα συστατικά
   - Όλοι, γιατί η σοκολάτα είναι επικίνδυνη
   - Μόνο όσοι έχουν αλλεργία στη σοκολάτα
6. Θέλεις να συγκρίνεις τη ζάχαρη σε δύο χυμούς, έναν του 1 L και έναν των 250 ml. Ποια στήλη του πίνακα κοιτάς;
   - Τη στήλη «ανά 100 ml»
   - Τη ζάχαρη σε όλη τη συσκευασία
   - Τη στήλη «ανά μερίδα»
   - Τις θερμίδες, γιατί δείχνουν και τη ζάχαρη
7. Ποιο από τα παρακάτω **δεν** είναι άλλο όνομα για ζάχαρη στην ετικέτα;
   - Λεκιθίνη
   - Σιρόπι γλυκόζης-φρουκτόζης
   - Δεξτρόζη
   - Μαλτόζη
8. Ένα αναψυκτικό έχει 10,6 g σάκχαρα ανά 100 ml. Πόσοι κύβοι ζάχαρης (περίπου 4 g ο καθένας) είναι ένα κουτάκι των 330 ml;
   - Περίπου 9 κύβοι
   - Περίπου 3 κύβοι
   - Περίπου 35 κύβοι
   - Περίπου 1 κύβος
9. Το μπροστινό μέρος ενός κουτιού γράφει «Με φρούτα!» και δείχνει φράουλες. Πού βρίσκεις πόσα φρούτα έχει πραγματικά;
   - Στο ποσοστό δίπλα στο συστατικό, στον κατάλογο συστατικών
   - Στην εικόνα: όσες φράουλες δείχνει, τόσες έχει μέσα το κουτί
   - Στην ενέργεια του διατροφικού πίνακα
   - Πουθενά, ο παραγωγός δεν είναι υποχρεωμένος να το πει
10. Ένα βάζο πέστο γράφει στο καπάκι ημερομηνία σε έναν χρόνο και «μετά το άνοιγμα, στο ψυγείο, εντός 5 ημερών». Το άνοιξες πριν από δύο εβδομάδες. Τι ισχύει;
   - Πρέπει να πεταχτεί, γιατί πέρασαν οι 5 μέρες από το άνοιγμα
   - Τρώγεται, αφού η ημερομηνία είναι σε έναν χρόνο
   - Τρώγεται, αφού ήταν στο ψυγείο
   - Τρώγεται αν το ζεστάνεις

## Ασκήσεις

1. Πόσα αλλεργιογόνα πρέπει να ξεχωρίζουν στις ετικέτες τροφίμων στην Ευρωπαϊκή Ένωση;
2. Γιατί ο κιμάς γράφει «Ανάλωση έως», ενώ τα μακαρόνια γράφουν «Ανάλωση κατά προτίμηση πριν από»;
3. Δύο γιαούρτια στο ράφι: ένα απλό στραγγιστό των $170$ g και ένα με φράουλα των $150$ g.

   Διατροφικός πίνακας δύο γιαουρτιών, παράδειγμα για την άσκηση: γραμμάρια ανά 100 g.

   | Ανά 100 g | Στραγγιστό απλό | Με φράουλα |
   | --- | --- | --- |
   | Υδατάνθρακες | $4$ g | $14$ g |
   | — εκ των οποίων σάκχαρα | $4$ g | $13$ g |
   | Πρωτεΐνες | $10$ g | $4$ g |
   | Λιπαρά | $2$ g | $3$ g |

   α) Πόσα γραμμάρια σάκχαρα έχει όλο το κεσεδάκι με φράουλα;
   β) Πόσοι κύβοι ζάχαρης είναι αυτό, με περίπου $4$ g τον κύβο;
   γ) Ποιο από τα δύο δίνει περισσότερη πρωτεΐνη ανά 100 g;
4. Σε ένα πάρτι, ένας φίλος με αλλεργία στα καρύδια θέλει να φάει ένα κομμάτι κέικ από ζαχαροπλαστείο, χωρίς ετικέτα. Σε ρωτάει αν «μάλλον είναι εντάξει». Τι θα έκανες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/home-economics/food-labels
