# Ο οικογενειακός προϋπολογισμός

> Έσοδα, έξοδα, αποταμίευση — και το δικό σου χαρτζιλίκι.

Οικιακή Οικονομία, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/home-economics/budget

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις έσοδα και έξοδα, και στα έξοδα τα σταθερά από τα μεταβλητά.
- Να φτιάχνεις έναν απλό μηνιαίο προϋπολογισμό και να ελέγχεις αν είναι ισοσκελισμένος.
- Να εφαρμόζεις τον κανόνα «πρώτα αποταμίευση» στο δικό σου χαρτζιλίκι.
- Να υπολογίζεις σε πόσες εβδομάδες φτάνεις έναν στόχο αποταμίευσης.

## Πού πήγαν τα λεφτά;

Η Ιωάννα παίρνει 15 € χαρτζιλίκι κάθε Δευτέρα. Την Παρασκευή το πορτοφόλι της είναι άδειο και δεν θυμάται πού πήγαν. Μια τυρόπιτα εδώ, ένα αναψυκτικό εκεί, ένα μπρελόκ που της άρεσε, ένα μπουκάλι νερό… Κανένα από αυτά δεν ήταν μεγάλο έξοδο. Όλα μαζί ήταν όλο το χαρτζιλίκι.

Το ίδιο πρόβλημα έχει και ένα ολόκληρο νοικοκυριό, απλώς με μεγαλύτερα νούμερα. Η λύση είναι ίδια και για τους δύο: ένα σχέδιο που λέγεται **προϋπολογισμός**.

## Τι είναι ο προϋπολογισμός

**Προϋπολογισμός** είναι ένα σχέδιο για το πώς θα μοιραστούν τα χρήματα που περιμένεις να έρθουν, **πριν** τα ξοδέψεις. Έχει δύο πλευρές:

- **Έσοδα:** όσα χρήματα μπαίνουν. Σε ένα νοικοκυριό: μισθοί, συντάξεις, επιδόματα, ενοίκια που εισπράττει. Για σένα: χαρτζιλίκι, δώρα, ίσως λίγα χρήματα για μια βοήθεια σε κάποιον.
- **Έξοδα:** όσα χρήματα βγαίνουν.

Τα έξοδα χωρίζονται σε δύο είδη:

| Σταθερά έξοδα                         | Μεταβλητά έξοδα                                    |
| ------------------------------------- | -------------------------------------------------- |
| ίδιο ποσό κάθε μήνα, δύσκολα αλλάζουν | αλλάζουν από μήνα σε μήνα, τα ελέγχεις περισσότερο |
| ενοίκιο ή δόση δανείου για το σπίτι   | σούπερ μάρκετ                                      |
| πάγιο κινητού και ίντερνετ            | ρεύμα και νερό (αλλάζουν με την κατανάλωση)        |
| ασφάλιστρα, δίδακτρα φροντιστηρίου    | καύσιμα, εισιτήρια                                 |
| κοινόχρηστα (περίπου σταθερά)         | ρούχα, έξοδοι, δώρα                                |

Υπάρχουν και τα **έκτακτα** έξοδα, που δεν τα περιμένεις: ο ηλεκτρικός θερμοσίφωνας που χάλασε, ένας οδοντίατρος. Γι' αυτά υπάρχει το **αποθεματικό έκτακτης ανάγκης**, ένα ποσό που μαζεύεται σιγά-σιγά και δεν αγγίζεται για τίποτε άλλο.

Όταν τα έσοδα είναι ίσα ή περισσότερα από τα έξοδα, ο προϋπολογισμός είναι **ισοσκελισμένος** ή έχει **πλεόνασμα**. Όταν τα έξοδα ξεπερνούν τα έσοδα, έχει **έλλειμμα** — και η διαφορά κάπου πρέπει να βρεθεί: από αποταμιεύσεις, από δανεικά, ή κόβοντας έξοδα.

## Η αποταμίευση

**Αποταμίευση** είναι το μέρος των εσόδων που δεν ξοδεύεις, αλλά κρατάς για αργότερα. Χρησιμεύει για τρία πράγματα:

1. για **έκτακτα** (το αποθεματικό),
2. για **στόχους** που κοστίζουν περισσότερο από όσα μπαίνουν μέσα σε μια εβδομάδα ή έναν μήνα (ένα ποδήλατο, μια εκδρομή),
3. για να έχεις **επιλογές**: αν τα χρήματα δεν φτάνουν έναν μήνα, δεν χρειάζεται να δανειστείς.

### Ο κανόνας «πρώτα αποταμίευση»

Οι περισσότεροι αποταμιεύουν ό,τι **περισσέψει** στο τέλος. Συνήθως δεν περισσεύει τίποτα, όπως στην Ιωάννα. Ο κανόνας που δουλεύει είναι ο ανάποδος: τη μέρα που παίρνεις τα χρήματα, βάζεις **πρώτα** στην άκρη το ποσό της αποταμίευσης, και ξοδεύεις από ό,τι μένει.

> **Κλειδί**
>
> Ο προϋπολογισμός απαντά **πριν** ξοδέψεις στο «πού θα πάνε τα χρήματα;», αντί να ψάχνεις μετά «πού πήγαν;». Βάλε **πρώτα** στην άκρη την αποταμίευση, πλήρωσε τα σταθερά, και μοίρασε τα υπόλοιπα στα μεταβλητά. Αν ο λογαριασμός δεν βγαίνει, αλλάζεις τα μεταβλητά — όχι την αποταμίευση.

## Το δικό σου χαρτζιλίκι

Ένας προϋπολογισμός χαρτζιλικιού δεν χρειάζεται λογιστικό φύλλο. Αρκούν τέσσερα βήματα:

1. **Γράψε τα έσοδα** της εβδομάδας ή του μήνα.
2. **Κράτα για λίγες μέρες σημειώσεις** για κάθε έξοδο, ακόμη και το 0,80 €. Στο κινητό, σε ένα τετράδιο — όπου σε βολεύει.
3. **Χώρισε σε κατηγορίες** (π.χ. κυλικείο, έξοδοι με φίλους, κινητό/εφαρμογές, δώρα) και δες πού πάνε τα περισσότερα.
4. **Αποφάσισε** πόσα θα πηγαίνουν σε κάθε κατηγορία από εδώ και πέρα, **ξεκινώντας** από την αποταμίευση.

Αν θέλεις να το κάνεις σε υπολογιστή, ένα λογιστικό φύλλο (π.χ. LibreOffice Calc ή Excel) κάνει τις προσθέσεις μόνο του.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η εβδομάδα της Ιωάννας, σε ευρώ*

> **Πρόσεχε**
>
> Τα μικρά, συχνά έξοδα είναι τα πιο ύπουλα. Ένα αναψυκτικό του 1,50 € κάθε σχολική μέρα δεν μοιάζει με τίποτα. Σε έναν μήνα με $20$ σχολικές μέρες είναι $20 \cdot 1{,}5 = 30$, δηλαδή **30 €** — δύο εβδομάδες χαρτζιλίκι. Ένα παγούρι από το σπίτι κοστίζει μία φορά.

## Όταν τα χρήματα δεν φαίνονται

Με μετρητά, βλέπεις το πορτοφόλι να αδειάζει. Με κάρτα, κινητό ή «πόντους» μέσα σε ένα παιχνίδι, το ξόδεμα δεν φαίνεται και γίνεται πιο εύκολο. Τρεις συνήθειες βοηθούν:

- Δες τις **κινήσεις** της κάρτας ή του λογαριασμού μία φορά την εβδομάδα, μαζί με έναν γονιό.
- Μετάτρεψε τα «πετράδια» ή τα «νομίσματα» ενός παιχνιδιού σε **ευρώ** πριν πατήσεις «Αγορά».
- Όρισε από πριν ένα **όριο** για τις ψηφιακές αγορές του μήνα, σαν να ήταν ακόμη μία κατηγορία του προϋπολογισμού.

> **Θυμήσου**
>
> - **Έσοδα** μπαίνουν, **έξοδα** βγαίνουν. Έσοδα − έξοδα = αυτό που περισσεύει (ή λείπει).
> - **Σταθερά** έξοδα: ίδια κάθε μήνα. **Μεταβλητά**: αλλάζουν, και εκεί έχεις τον περισσότερο έλεγχο.
> - **Πρώτα αποταμίευση**, μετά όλα τα άλλα.
> - Για έναν στόχο: **εβδομάδες = ποσό που λείπει ÷ αποταμίευση ανά εβδομάδα**, στρογγυλεμένο προς τα πάνω (ποσό που λείπει = κόστος στόχου − όσα έχεις ήδη).

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ο μηνιαίος προϋπολογισμός μιας τριμελούς οικογένειας: έσοδα 1.850 €. Ενοίκιο 450 €, ρεύμα 90 €, νερό 20 €, κινητά και ίντερνετ 60 €, σούπερ μάρκετ 520 €, καύσιμα και εισιτήρια 150 €, φροντιστήριο 120 €, διάφορα 250 €. Βγαίνει; Πόσα μένουν για αποταμίευση;

1. Χωρίζουμε τα έξοδα.

   **Σταθερά:** ενοίκιο 450, κινητά/ίντερνετ 60, φροντιστήριο 120. Σύνολο:
   $$
   450 + 60 + 120 = 630
   $$
2. **Μεταβλητά:** ρεύμα 90, νερό 20, σούπερ μάρκετ 520, καύσιμα 150, διάφορα 250. Σύνολο:
   $$
   90 + 20 + 520 + 150 + 250 = 1030
   $$
3. Όλα τα έξοδα: $630 + 1030 = 1660$, δηλαδή 1.660 €.

   Περισσεύουν: $1850 - 1660 = 190$, δηλαδή **190 €**. Ο προϋπολογισμός έχει πλεόνασμα.
4. Η οικογένεια θέλει να αποταμιεύει **10%** του εισοδήματος, δηλαδή $0{,}10 \cdot 1850 = 185$ €. Τα 190 € φτάνουν — αλλά οριακά. Αν έρθει ένας ακριβός λογαριασμός ρεύματος τον χειμώνα, το πλεόνασμα χάνεται.
5. **Απόφαση:** με τον κανόνα «πρώτα αποταμίευση», τα 185 € μεταφέρονται στην αρχή του μήνα σε ξεχωριστό λογαριασμό. Αν χρειαστεί περιθώριο, το κόβουν από τα **μεταβλητά** (π.χ. τα «διάφορα» ή λιγότερη σπατάλη στο σούπερ μάρκετ), όχι από την αποταμίευση.

### Παράδειγμα 2: Ο Άρης θέλει ακουστικά που κοστίζουν 68 €. Έχει ήδη μαζέψει 12 €. Παίρνει 20 € χαρτζιλίκι την εβδομάδα και αποφασίζει να βάζει στην άκρη 6 €. Σε πόσες εβδομάδες θα τα αγοράσει;

1. Πόσα λείπουν: $68 - 12 = 56$, δηλαδή 56 €.
2. Εβδομάδες με 6 € την εβδομάδα:
   $$
   56 : 6 \approx 9{,}33
   $$
3. Μετά από $9$ εβδομάδες έχει μαζέψει $9 \cdot 6 = 54$, δηλαδή του λείπουν ακόμα 2 €. Χρειάζεται **10 εβδομάδες** — στρογγυλεύουμε πάντα **προς τα πάνω**.
4. **Και αν θέλει να τα πάρει πιο γρήγορα;** Με 8 € την εβδομάδα: $56 : 8 = 7$, δηλαδή **7 εβδομάδες**. Κερδίζει τρεις εβδομάδες, αλλά του μένουν 12 € για ξόδεμα αντί για 14. Η απόφαση είναι δική του· ο λογαριασμός τού δείχνει τι ανταλλάσσει.

### Παράδειγμα 3: Η Ιωάννα κατέγραψε μια εβδομάδα: κυλικείο 7 €, έξοδος με φίλες 5 €, αγορά μέσα σε εφαρμογή 2 €, διάφορα 3 €. Παίρνει 15 €. Τι πάει στραβά και πώς το διορθώνει;

1. Έξοδα: $7 + 5 + 2 + 3 = 17$, δηλαδή 17 €. Έσοδα 15 €. **Έλλειμμα 2 €**, που τα δανείστηκε από τον αδερφό της.
2. Το μεγαλύτερο κομμάτι είναι το **κυλικείο**: σχεδόν το μισό χαρτζιλίκι. Είναι μεταβλητό έξοδο, άρα εκεί υπάρχει περιθώριο.
3. Νέο σχέδιο, με αποταμίευση πρώτα: αποταμίευση 3 €, κυλικείο 4 € (κολατσιό από το σπίτι δύο μέρες), έξοδος 5 €, εφαρμογές 0 €, διάφορα 3 €. Σύνολο $3 + 4 + 5 + 0 + 3 = 15$.
4. **Αποτέλεσμα:** ο προϋπολογισμός ισοσκελίζεται, επιστρέφει τα 2 € την επόμενη εβδομάδα από τα «διάφορα», και σε έναν μήνα θα έχει 12 € στην άκρη.

## Ερωτήσεις

1. Τι είναι ο **προϋπολογισμός**;
   - Ένα σχέδιο για τα χρήματα, πριν ξοδευτούν
   - Η λίστα με όσα ξοδέψαμε τον προηγούμενο μήνα
   - Τα χρήματα που έχουμε στην τράπεζα
   - Ένας τρόπος να ξοδεύεις όσο το δυνατόν λιγότερα
2. Ποιο από τα παρακάτω είναι **σταθερό** έξοδο για ένα νοικοκυριό;
   - Το μηνιαίο ενοίκιο
   - Τα ψώνια στο σούπερ μάρκετ
   - Ο λογαριασμός του ρεύματος
   - Ένα δώρο γενεθλίων
3. Τι λέει ο κανόνας «πρώτα αποταμίευση»;
   - Βάζεις πρώτα στην άκρη την αποταμίευση και ξοδεύεις ό,τι μένει
   - Αποταμιεύεις μόνο ό,τι περισσέψει στο τέλος της εβδομάδας
   - Αποταμιεύεις όλο το χαρτζιλίκι και δεν ξοδεύεις τίποτα απ' αυτό
   - Πληρώνεις πρώτα όσα χρωστάς σε φίλους και μετά αποταμιεύεις
4. Ένα νοικοκυριό έχει έσοδα 1.600 € και έξοδα 1.720 € τον μήνα. Τι έχει;
   - Έλλειμμα 120 €
   - Πλεόνασμα 120 €
   - Ισοσκελισμένο προϋπολογισμό
   - Έλλειμμα 1.720 €
5. Ο προϋπολογισμός μιας οικογένειας έχει έλλειμμα. Πού βρίσκεται συνήθως το μεγαλύτερο περιθώριο να μειωθούν τα έξοδα γρήγορα;
   - Στα μεταβλητά έξοδα, όπως έξοδοι, ψώνια και ρεύμα
   - Στο ενοίκιο
   - Στην αποταμίευση για έκτακτα
   - Πουθενά· το έλλειμμα καλύπτεται πάντα με δανεικά
6. Θέλεις να μαζέψεις 50 € βάζοντας στην άκρη 7 € την εβδομάδα. Σε πόσες εβδομάδες θα τα έχεις;
   - 8 εβδομάδες
   - 7 εβδομάδες
   - 7,14 εβδομάδες
   - 43 εβδομάδες
7. Σε τι χρησιμεύει το **αποθεματικό έκτακτης ανάγκης**;
   - Σε απρόοπτα, όπως μια βλάβη ή ένας γιατρός
   - Στις διακοπές του καλοκαιριού
   - Σε ό,τι δεν χωράει στον προϋπολογισμό κάθε μήνα
   - Σε αγορές σε προσφορά που δεν θες να χάσεις
8. Ένα κρουασάν των 1,20 € κάθε σχολική μέρα. Περίπου πόσο κοστίζει σε έναν μήνα με 20 σχολικές μέρες;
   - 24 €
   - 12 €
   - 1,20 €
   - 36 €
9. Ποιο από τα παρακάτω είναι **έσοδο** για ένα νοικοκυριό;
   - Η σύνταξη της γιαγιάς που μένει μαζί τους
   - Ο λογαριασμός του νερού
   - Μια έκπτωση 10 € σε ένα ψυγείο
   - Τα χρήματα που δανείστηκε η οικογένεια από την τράπεζα
10. Η Δανάη παίρνει 60 € τον μήνα. Σχέδιο: αποταμίευση 12 €, κινητό 10 €, κυλικείο 20 €, έξοδοι 15 €. Πόσα της μένουν για διάφορα;
   - 3 €
   - 15 €
   - 0 €
   - 13 €

## Ασκήσεις

1. Πώς λέμε ότι είναι ένας προϋπολογισμός όπου τα έσοδα είναι περισσότερα από τα έξοδα;
2. Γιατί ο κανόνας «πρώτα αποταμίευση» δουλεύει καλύτερα από το να αποταμιεύεις ό,τι περισσέψει στο τέλος;
3. Ο πίνακας δείχνει τον μηνιαίο προϋπολογισμό μιας οικογένειας με έσοδα $1.700$ €. Τα ποσά είναι παράδειγμα.

   Τα έξοδα ενός μήνα, σε ευρώ.

   | Έξοδο | Ποσό |
   | --- | --- |
   | Ενοίκιο | $400$ € |
   | Σούπερ μάρκετ | $480$ € |
   | Ρεύμα | $110$ € |
   | Κινητά και ίντερνετ | $55$ € |
   | Καύσιμα και εισιτήρια | $140$ € |
   | Φροντιστήριο | $100$ € |
   | Διάφορα | $300$ € |

   α) Πόσα είναι μαζί τα σταθερά έξοδα;
   β) Πόσα περισσεύουν στο τέλος του μήνα;
   γ) Κατά πόσο πρέπει να μειωθούν τα «διάφορα», για να αποταμιεύουν $200$ €;
4. Έχεις μαζέψει $35$ € για μια συναυλία σε δύο μήνες. Ξαφνικά χαλάει το ποδήλατο με το οποίο πας σχολείο, και η επισκευή κοστίζει $40$ €. Τι θα έκανες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/home-economics/budget
