# Πανελλήνιοι δεσμοί, γράμματα και τέχνη

> Μαντεία, αγώνες, λυρική ποίηση, οι Ίωνες φιλόσοφοι, κούροι, ναοί και αγγεία: ό,τι ένωνε τις διάσπαρτες πόλεις της αρχαϊκής εποχής.

Ιστορία, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/history/archaic-culture

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς τι ένωνε τους Έλληνες της αρχαϊκής εποχής, ενώ δεν είχαν κοινό κράτος.
- Να περιγράφεις τους Ολυμπιακούς Αγώνες, το μαντείο των Δελφών και τις αμφικτιονίες.
- Να ξεχωρίζεις το έπος από τη διδακτική και τη λυρική ποίηση, και να εξηγείς τι καινούργιο έφεραν οι Ίωνες φιλόσοφοι.
- Να αναγνωρίζεις τον δωρικό και τον ιωνικό ρυθμό, τους κούρους και τις κόρες, και τη μελανόμορφη και την ερυθρόμορφη κεραμική.

## Πολλές πόλεις, ένας λαός

Την αρχαϊκή εποχή (περίπου **800–479 π.Χ.**) οι Έλληνες ζούσαν σε εκατοντάδες
ανεξάρτητες πόλεις-κράτη, από τη Μασσαλία ως τον Εύξεινο Πόντο. Δεν είχαν
κοινό κράτος, κοινό στρατό ή κοινή πρωτεύουσα, και συχνά πολεμούσαν μεταξύ
τους. Κι όμως ήξεραν ότι ήταν **ένας λαός**, και τον έλεγαν πια με ένα όνομα:
**Έλληνες**.

### Παράδειγμα 1: Το 479 π.Χ. οι Αθηναίοι εξηγούν στους Σπαρτιάτες γιατί δεν θα προδώσουν τους Έλληνες στους Πέρσες. Τι θεωρούν κοινό;

1. **Η πηγή.** Ο Ηρόδοτος (8.144) βάζει τους Αθηναίους να λένε, σε ελεύθερη απόδοση:
   δεν θα το κάνουμε, γιατί υπάρχει **«τὸ Ἑλληνικόν»**, οι Έλληνες είναι **ίδιου
   αίματος** και **ίδιας γλώσσας**, έχουν **κοινά ιερά** των θεών και **κοινές
   θυσίες**, και **ίδιες συνήθειες**.
2. **Ποιος μιλά, πότε.** Ο λόγος γράφτηκε από τον Ηρόδοτο λίγες δεκαετίες μετά, και
   μάλλον δεν είναι τα ακριβή λόγια κανενός. Δείχνει όμως πώς έβλεπαν οι Έλληνες
   του 5ου αιώνα τον εαυτό τους.
3. **Τι ακούμε.** Τέσσερα πράγματα: **καταγωγή, γλώσσα, θρησκεία, τρόπος ζωής**.
   Κανένα από αυτά δεν είναι κράτος ή νόμος. Είναι ό,τι μοιράζεται ένας λαός που
   δεν έχει ενωθεί πολιτικά.
4. **Συμπέρασμα.** Η «ελληνικότητα» ζούσε σε τόπους και γιορτές που άνηκαν σε
   όλους: στα **ιερά**, στους **αγώνες**, στα **μαντεία**. Αυτά είναι οι
   **πανελλήνιοι δεσμοί**, και αυτά βλέπουμε τώρα.

## Οι αγώνες

Οι πιο μεγάλες συναντήσεις των Ελλήνων ήταν οι **αγώνες** στα μεγάλα ιερά. Τέσσερις
ήταν οι πανελλήνιοι:

| Αγώνες      | Πού                 | Προς τιμήν    | Στεφάνι            |
| ----------- | ------------------- | ------------- | ------------------ |
| **Ολύμπια** | Ολυμπία             | του Δία       | αγριελιά (κότινος) |
| **Πύθια**   | Δελφοί              | του Απόλλωνα  | δάφνη              |
| **Ίσθμια**  | Ισθμός της Κορίνθου | του Ποσειδώνα | πεύκο              |
| **Νέμεα**   | Νεμέα               | του Δία       | σέλινο             |

Οι **Ολυμπιακοί** ήταν οι πιο λαμπροί. Οι αρχαίοι υπολόγιζαν τους πρώτους στο
**776 π.Χ.** και τους τελούσαν **κάθε τέσσερα χρόνια**. Πριν από τους αγώνες,
κήρυκες γύριζαν τις πόλεις και ανήγγελλαν **εκεχειρία**: όσοι ταξίδευαν προς την
Ολυμπία δεν έπρεπε να πειραχτούν, ακόμα κι αν οι πόλεις τους πολεμούσαν. Έπαιρναν
μέρος μόνο **ελεύθεροι Έλληνες** άντρες, και οι **Ελλανοδίκες** έβλεπαν να
τηρούνται οι κανόνες. Ο νικητής έπαιρνε μόνο ένα κλαδί αγριελιάς, αλλά γύριζε
στην πόλη του σαν ήρωας.

*Η κρυπτή, η θολωτή είσοδος από την οποία έμπαιναν οι αθλητές στο στάδιο της Ολυμπίας. Οι θεατές κάθονταν στις χορταριασμένες πλαγιές· λίθινες κερκίδες δεν υπήρξαν ποτέ.*

Οι Ολυμπιάδες έγιναν και **ημερολόγιο**. Οι ιστορικοί της ελληνιστικής εποχής,
πρώτος ο **Τίμαιος**, χρονολογούσαν τα γεγονότα «στο τάδε έτος της τάδε
Ολυμπιάδας», ένα σύστημα κοινό για όλες τις πόλεις, που η καθεμιά είχε δικό της
ημερολόγιο.

### Παράδειγμα 2: Η μάχη του Μαραθώνα έγινε το 490 π.Χ. Σε ποια Ολυμπιάδα, και σε ποιο έτος της;

1. Η 1η Ολυμπιάδα ξεκινά το 776 π.Χ. Μετράς πόσα χρόνια πέρασαν από τότε ως το 490
   π.Χ.: $776 - 490 = 286$.
2. Κάθε Ολυμπιάδα κρατά $4$ χρόνια: $286 = 4 \cdot 71 + 2$. Έχουν περάσει λοιπόν
   $71$ ολόκληρες Ολυμπιάδες και άλλα $2$ χρόνια.
3. Μετά από $71$ ολόκληρες είμαστε στην **72η Ολυμπιάδα**. Τα $2$ χρόνια που
   περίσσεψαν σημαίνουν ότι έχουν περάσει το 1ο και το 2ο έτος της: είμαστε στο **3ο
   έτος**.
4. **Έλεγχος:** το 1ο έτος της 72ης Ολυμπιάδας είναι $776 - 4 \cdot 71 = 492$ π.Χ.,
   το 2ο το 491, το 3ο το **490 π.Χ.** Ο Μαραθώνας έγινε το 3ο έτος της 72ης
   Ολυμπιάδας.

## Τα μαντεία και οι αμφικτιονίες

Οι άνθρωποι ήθελαν πάντα να ξέρουν τι θα φέρει το μέλλον. Οι Έλληνες ρωτούσαν
τους θεούς στα **μαντεία**. Το αρχαιότερο, κατά την παράδοση, ήταν του Δία στη
**Δωδώνη** της Ηπείρου, όπου οι ιερείς «άκουγαν» τον θεό στο θρόισμα μιας
βελανιδιάς. Το πιο φημισμένο ήταν του **Απόλλωνα** στους **Δελφούς**.

Στους Δελφούς ο θεός μιλούσε με το στόμα της ιέρειας **Πυθίας**, και οι ιερείς
έδιναν στα λόγια της μορφή **χρησμού**. Οι χρησμοί ήταν συχνά **διφορούμενοι**,
γι' αυτό ο Απόλλωνας λεγόταν και **Λοξίας**. Ο πιο γνωστός, κατά τον Ηρόδοτο:
ο **Κροίσος**, βασιλιάς της Λυδίας, ρώτησε αν πρέπει να πολεμήσει τους Πέρσες, και
πήρε την απάντηση ότι, αν περάσει τον ποταμό Άλυ, **θα καταστρέψει ένα μεγάλο
κράτος**. Πέρασε, νικήθηκε, και το μεγάλο κράτος που κατέστρεψε ήταν το δικό
του.

*Ο ναός του Απόλλωνα στους Δελφούς, κάτω από τις Φαιδριάδες του Παρνασσού. Πόλεις και βασιλιάδες από όλο τον γνωστό κόσμο έστελναν εδώ αντιπροσώπους και πλούσια αφιερώματα.*

Ο ρόλος των Δελφών ξεπερνούσε τη μαντεία. Είδες ότι σχεδόν κάθε αποικία ζητούσε
πρώτα τη γνώμη τους. Γύρω από τα μεγάλα ιερά οι γειτονικές πόλεις σχημάτιζαν
ενώσεις για να τα προστατεύουν και να τα διοικούν, τις **αμφικτιονίες**. Η πιο
γνωστή ήταν η **Δελφική Αμφικτιονία**: οι αντιπρόσωποι των μελών συνεδρίαζαν δύο
φορές τον χρόνο, και ένας κανόνας τους απαγόρευε σε μια πόλη-μέλος να κόψει το
νερό σε μια άλλη, ακόμα και στον πόλεμο.

> **Κλειδί**
>
> Οι Έλληνες δεν ενώθηκαν σε ένα κράτος, αλλά είχαν **κοινούς τόπους**: τα ιερά της
> **Ολυμπίας** και των **Δελφών**, τους **αγώνες** με την εκεχειρία τους, τα
> **μαντεία** που ρωτούσαν όλοι, τις **αμφικτιονίες** που έβαζαν κανόνες ανάμεσα σε
> πόλεις. Εκεί συναντιόνταν, και εκεί ένιωθαν **Έλληνες**.

## Τα γράμματα

Ο **Όμηρος** τραγουδούσε τους ήρωες του παρελθόντος. Την αρχαϊκή εποχή η ποίηση
αλλάζει θέμα.

Ο **Ησίοδος**, ένας αγρότης από την Άσκρη της Βοιωτίας, γράφει **διδακτική ποίηση**.
Στη *Θεογονία* λέει πώς γεννήθηκε ο κόσμος και πώς επικράτησαν οι θεοί του
Ολύμπου. Στα *Έργα και Ημέραι* συμβουλεύει πότε να οργώνεις και πότε να σπέρνεις,
και ότι η τίμια δουλειά και η δικαιοσύνη αξίζουν περισσότερο από τον πόλεμο.

Μετά έρχεται η **λυρική ποίηση**, που πήρε το όνομά της από τη **λύρα**: ποιήματα
που τραγουδιούνταν με μουσική, από τον ίδιο τον ποιητή ή από χορό. Ο λυρικός
ποιητής μιλά συχνά για **τον εαυτό του**: για έρωτα, φιλία, φόβο, για τη
χαρά και τη λύπη της ζωής. Μερικά ονόματα: ο **Αρχίλοχος** από την Πάρο, η
**Σαπφώ** και ο **Αλκαίος** από τη Λέσβο, ο **Αλκμάν** στη Σπάρτη, ο **Σιμωνίδης**
από την Κέα, και λίγο αργότερα ο **Πίνδαρος** από τη Θήβα, που έγραφε ύμνους για
τους νικητές των αγώνων.

Από τη Σαπφώ σώζονται κυρίως κομμάτια. Ένα από αυτά, στην απόδοση του Αργύρη
Εφταλιώτη:

> Το φεγγαράκι εμίσεψε,\
> μεσάνυχτα σημαίνει,\
> οι ώρες φεύγουν και περνούν\
> κι εγώ κοιμάμαι μόνη…

Τέσσερις στίχοι, και κανένας ήρωας: ένας άνθρωπος, μια νύχτα, μια μοναξιά.

Την ίδια εποχή, στις πλούσιες ιωνικές πόλεις της Μικράς Ασίας, κάποιοι άρχισαν να
ρωτούν **από τι είναι φτιαγμένος ο κόσμος** και να ψάχνουν την απάντηση με τη
**λογική** και την παρατήρηση, όχι με τους μύθους. Είναι οι πρώτοι **φιλόσοφοι**:

- ο **Θαλής** ο Μιλήσιος, που είπε ότι όλα προέρχονται από το νερό· η παράδοση
  λέει ότι προέβλεψε την έκλειψη ηλίου του 585 π.Χ.,
- ο μαθητής του **Αναξίμανδρος**, που σχεδίασε έναν από τους πρώτους χάρτες της
  γης,
- ο **Ηράκλειτος** από την Έφεσο, που έλεγε ότι τα πάντα αλλάζουν: δεν μπαίνεις
  δύο φορές στο ίδιο ποτάμι,
- ο **Πυθαγόρας** από τη Σάμο, που αναζήτησε την τάξη του κόσμου στους
  **αριθμούς**.

Από αυτούς ξεκινούν η φιλοσοφία, η αστρονομία, η γεωγραφία και τα μαθηματικά ως
επιστήμες.

## Η τέχνη: ναοί από πέτρα, αγάλματα σε φυσικό μέγεθος

Την αρχαϊκή εποχή οι Έλληνες αρχίζουν να χτίζουν **ναούς από πέτρα** και μάρμαρο,
αντί για ξύλο και πλίνθους. Ο ναός είναι το **σπίτι του θεού**: μέσα, στον
**σηκό**, στέκεται το άγαλμά του. Μπροστά υπάρχει ένας ανοιχτός προθάλαμος, ο
**πρόναος**, συχνά κι ένας πίσω, ο **οπισθόδομος**, και στους μεγάλους ναούς μια
κιονοστοιχία γύρω γύρω, το **πτερό**. Οι τελετές γίνονταν έξω, στον βωμό μπροστά
στον ναό.

Οι ναοί χτίζονται σε δύο **ρυθμούς**, που ξεχωρίζουν κυρίως από τους κίονες: τον
**δωρικό**, της Πελοποννήσου και της Δύσης, και τον **ιωνικό**, του Αιγαίου και της
Μικράς Ασίας.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Δωρικός ή ιωνικός;*

Την ίδια εποχή γεννιέται η **μεγάλη γλυπτική**: μαρμάρινα αγάλματα σε φυσικό ή
μεγαλύτερο μέγεθος, πρώτα στη Νάξο, που είχε άφθονο μάρμαρο. Οι Έλληνες είχαν δει
τα μεγάλα αγάλματα της **Αιγύπτου** και πήραν από εκεί την ιδέα και τη στάση.

- Ο **κούρος** είναι ένας νέος άντρας, όρθιος και γυμνός, με τα χέρια κολλημένα
  στο σώμα και το **αριστερό πόδι λίγο μπροστά**.
- Η **κόρη** είναι μια νέα κοπέλα, όρθια, ντυμένη με πλούσια ρούχα και κοσμήματα.
- Και τα δύο έχουν συχνά το λεγόμενο **αρχαϊκό μειδίαμα**, ένα ελαφρύ χαμόγελο.

Πολλά ήταν **επιτύμβια**: στέκονταν πάνω σε τάφους, στη θέση του νεκρού που δεν
θα μεγάλωνε πια.

*Η κόρη Φρασίκλεια, περίπου 550–540 π.Χ., στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Στη βάση της είναι γραμμένο, σε ελεύθερη απόδοση: «Μνήμα της Φρασίκλειας. Κόρη θα με λένε για πάντα, γιατί οι θεοί μού έδωσαν αυτό το όνομα αντί για γάμο. Με έφτιαξε ο Αριστίων ο Πάριος.» Τα χρώματα του φορέματος σώζονται σε μεγάλο μέρος.*

Στην **κεραμική**, η γεωμετρική διακόσμηση δίνει τη θέση της σε φυτά, ζώα και
κυρίως σε **σκηνές από τον μύθο** και την καθημερινή ζωή. Δύο τεχνικές:

| Τεχνική         | Πότε, πού                                    | Πώς                                                                                     |
| --------------- | -------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------------- |
| **Μελανόμορφη** | 7ος αιώνας π.Χ. στην Κόρινθο, 6ος στην Αθήνα | **μαύρες μορφές** πάνω στον κοκκινωπό πηλό· οι λεπτομέρειες χαράζονται                  |
| **Ερυθρόμορφη** | από περίπου 530 π.Χ., στην Αθήνα             | το ανάποδο: **κόκκινες μορφές** σε μαύρο φόντο· οι λεπτομέρειες ζωγραφίζονται με πινέλο |

*Ο Αχιλλέας και ο Αίαντας παίζουν ένα επιτραπέζιο παιχνίδι, σε μελανόμορφο αμφορέα του Εξηκία, περίπου 540–530 π.Χ., στα Μουσεία του Βατικανού. Δες πόσο λεπτές είναι οι χαραγμένες γραμμές στους μανδύες τους.*

Η ερυθρόμορφη κέρδισε γιατί το πινέλο δίνει πιο ελεύθερη γραμμή από τη χάραξη:
μύες, πτυχές, πρόσωπα που γυρίζουν. Και τα αγγεία με τις σκηνές τους είναι για εμάς
μια από τις πιο πλούσιες πηγές για το πώς ζούσαν οι αρχαίοι Έλληνες.

> **Πρόσεχε**
>
> - **«Τα αρχαία αγάλματα ήταν λευκά.»** Ήταν **ζωγραφισμένα**, σε έντονα χρώματα. Ο
>   χρόνος έσβησε τα περισσότερα· η Φρασίκλεια είναι από τις λίγες που τα κράτησαν.
> - **«Ο κούρος περπατά.»** Το πόδι μπροστά δεν είναι βήμα: το βάρος μοιράζεται
>   ακόμα εξίσου στα δύο πόδια, και το σώμα μένει άκαμπτο. Την πραγματική κίνηση
>   θα τη φέρει η κλασική εποχή.
> - **«Οι Ολυμπιακοί σταματούσαν όλους τους πολέμους.»** Η εκεχειρία προστάτευε
>   τους αθλητές και τους επισκέπτες στον δρόμο προς την Ολυμπία και το ίδιο το
>   ιερό. Οι πόλεμοι αλλού συνεχίζονταν.

> **Θυμήσου**
>
> - Χωρίς κοινό κράτος, οι Έλληνες ενώνονταν με **γλώσσα, θρησκεία, ιερά, αγώνες,
>   μαντεία**: τους **πανελλήνιους δεσμούς**.
> - **Ολύμπια** (από το 776 π.Χ., κάθε 4 χρόνια, εκεχειρία, κότινος), **Πύθια**,
>   **Ίσθμια**, **Νέμεα**· οι Ολυμπιάδες χρησίμευσαν και ως ημερολόγιο.
> - **Δελφοί**: ο Απόλλωνας μιλά με την **Πυθία**, οι χρησμοί είναι διφορούμενοι·
>   **Δωδώνη**, το αρχαιότερο μαντείο· **Δελφική Αμφικτιονία**.
> - **Ησίοδος** (διδακτική ποίηση)· **λυρική ποίηση** (Αρχίλοχος, Σαπφώ, Αλκαίος,
>   Πίνδαρος)· Ίωνες **φιλόσοφοι** (Θαλής, Αναξίμανδρος, Ηράκλειτος, Πυθαγόρας).
> - **Λίθινοι ναοί**, **δωρικός** και **ιωνικός** ρυθμός· **κούροι** και **κόρες**·
>   **μελανόμορφα** και **ερυθρόμορφα** αγγεία.

## Ερωτήσεις

1. Οι Έλληνες της αρχαϊκής εποχής δεν είχαν κοινό κράτος. Τι τους έκανε να νιώθουν ένας λαός;
   - Η κοινή γλώσσα, οι ίδιοι θεοί, τα κοινά ιερά και οι αγώνες
   - Ένας κοινός βασιλιάς που κυβερνούσε από την Ολυμπία
   - Ένας κοινός στρατός που προστάτευε όλες τις αποικίες
   - Οι κοινοί νόμοι που ψήφιζε η Δελφική Αμφικτιονία για όλους
2. Τι ήταν η εκεχειρία των Ολυμπιακών Αγώνων;
   - Όσοι πήγαιναν στην Ολυμπία δεν έπρεπε να πειραχτούν, ακόμα και σε πόλεμο
   - Μια ειρήνη που τελείωνε για πάντα κάθε πόλεμο ανάμεσα στους Έλληνες
   - Ο όρκος των αθλητών ότι δεν θα κλέψουν στο αγώνισμα
   - Η απαγόρευση να μπουν στο στάδιο ξένοι που δεν ήταν Έλληνες
3. Τι έπαιρνε ως έπαθλο ο νικητής στην Ολυμπία;
   - Ένα στεφάνι από αγριελιά
   - Ένα χρυσό μετάλλιο
   - Ένα στεφάνι από δάφνη
   - Ένα σακί ασημένια νομίσματα
4. Γιατί ο Απόλλωνας των Δελφών λεγόταν και «Λοξίας»;
   - Γιατί οι χρησμοί του ήταν συχνά διφορούμενοι
   - Γιατί ο ναός του ήταν χτισμένος σε λοξή πλαγιά
   - Γιατί η Πυθία κοιτούσε λοξά τους επισκέπτες
   - Γιατί ήταν θεός των τοξοτών και των βελών
5. Ο Κροίσος άκουσε ότι, αν περάσει τον Άλυ, θα καταστρέψει ένα μεγάλο κράτος. Τι έγινε;
   - Πέρασε, νικήθηκε, και κατέστρεψε το δικό του κράτος
   - Πέρασε, νίκησε τους Πέρσες, και κατέκτησε την Ασία
   - Φοβήθηκε τον χρησμό, και δεν πέρασε ποτέ τον ποταμό
   - Γύρισε στους Δελφούς, και ζήτησε να του επιστραφούν τα δώρα
6. Τι ήταν μια αμφικτιονία;
   - Ένωση γειτονικών πόλεων που φρόντιζε ένα κοινό ιερό
   - Αγώνας δρόμου ανάμεσα στους κήρυκες των πόλεων
   - Στρατιωτική συμμαχία των πόλεων κατά των Περσών
   - Ο τίτλος της ιέρειας που έδινε τους χρησμούς
7. Σε τι διαφέρει η ποίηση του Ησιόδου από τα ομηρικά έπη;
   - Διδάσκει: συμβουλεύει για τη δουλειά και τη δικαιοσύνη
   - Τραγουδά τα κατορθώματα των ηρώων στον Τρωικό Πόλεμο
   - Γράφτηκε σε πεζό λόγο για να διαβάζεται στα σχολεία
   - Μιλά μόνο για τον έρωτα και τα συναισθήματα του ποιητή
8. Τι καινούργιο έκαναν ο Θαλής και οι άλλοι Ίωνες φιλόσοφοι;
   - Εξήγησαν τον κόσμο με τη λογική και την παρατήρηση, όχι με μύθους
   - Έγραψαν τα πρώτα έπη για τη δημιουργία του κόσμου από τους θεούς
   - Ίδρυσαν το μαντείο των Δελφών για να ρωτούν τους θεούς
   - Επινόησαν το αλφάβητο για να καταγράψουν τις ιδέες τους
9. Ένας κίονας είναι ψηλός και λεπτός, πατά σε βάση και έχει έλικες στο κιονόκρανο. Ποιος ρυθμός είναι;
   - Ιωνικός
   - Δωρικός
   - Γεωμετρικός
   - Μελανόμορφος
10. Σε ένα αγγείο οι μορφές είναι κόκκινες πάνω σε γυαλιστερό μαύρο φόντο, με λεπτομέρειες ζωγραφισμένες με πινέλο. Τι αγγείο είναι;
   - Ερυθρόμορφο, από τα τέλη του 6ου αιώνα και μετά
   - Μελανόμορφο, από την Κόρινθο του 7ου αιώνα
   - Γεωμετρικό, από την Αθήνα του 8ου αιώνα
   - Μινωικό, από τα ανάκτορα της Κρήτης

## Ασκήσεις

1. Πώς λεγόταν η ιέρεια που έδινε τους χρησμούς του Απόλλωνα στους Δελφούς;
2. Πώς βοηθούσαν οι Ολυμπιακοί Αγώνες τους Έλληνες να νιώθουν ένας λαός;
3. Η ναυμαχία της Σαλαμίνας έγινε το 480 π.Χ. Σε ποια Ολυμπιάδα έγινε, και σε ποιο έτος της;
   *Γραμμή χρόνου της αρχαϊκής εποχής με τους πρώτους Ολυμπιακούς Αγώνες, το 776 π.Χ., και τη ναυμαχία της Σαλαμίνας, το 480 π.Χ.*
4. Ο Αρχίλοχος, ποιητής και μισθοφόρος από την Πάρο του 7ου αιώνα π.Χ., γράφει: «Την ασπίδα μου τη χαίρεται τώρα κάποιος Θράκας· την άφησα, χωρίς να το θέλω, δίπλα σε έναν θάμνο, άψογο όπλο. Εγώ όμως σώθηκα. Τι με νοιάζει εκείνη η ασπίδα; Στον διάολο! Θα αγοράσω άλλη, όχι χειρότερη.» — Αρχίλοχος, απόσπασμα 5, ελεύθερη απόδοση. Σε τι διαφέρει αυτή η ματιά από των ηρώων του Ομήρου;
5. Πόλεις και βασιλιάδες ρωτούσαν το μαντείο των Δελφών πριν από πολέμους και αποικίες, παρότι οι χρησμοί ήταν συχνά διφορούμενοι. Γιατί, κατά τη γνώμη σου, οι Δελφοί κράτησαν το κύρος τους για αιώνες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/history/archaic-culture
