# Γεωγραφικές συντεταγμένες

> Πλάτος, μήκος και το GPS: μια διεύθυνση για κάθε σημείο της Γης.

Γεωγραφία, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/geography/coordinates

## Τι θα μάθεις

- Να διαβάζεις και να γράφεις γεωγραφικές συντεταγμένες σε μοίρες και πρώτα λεπτά, και σε δεκαδική μορφή.
- Να βρίσκεις ένα σημείο στον χάρτη από τις συντεταγμένες του, και το αντίστροφο.
- Να υπολογίζεις αποστάσεις βορρά–νότου από τη διαφορά πλάτους, και να εξηγείς γιατί η μοίρα μήκους μικραίνει προς τους πόλους.
- Να περιγράφεις με απλά λόγια πώς το GPS βρίσκει τη θέση σου.

## Μια διεύθυνση που δεν χρειάζεται δρόμους

Η διεύθυνση του σπιτιού σου δουλεύει μόνο όπου υπάρχουν δρόμοι και αριθμοί.
Ένα ψαροκάικο ανοιχτά της Γαύδου, ένας ορειβάτης στον Όλυμπο ή ένα
αεροπλάνο πάνω από τον Ατλαντικό δεν έχουν «οδό». Χρειάζονται μια διεύθυνση
που ισχύει **παντού** στη Γη, και ίδια σε κάθε γλώσσα.

Αυτή είναι οι **γεωγραφικές συντεταγμένες**: δύο γωνίες, το **γεωγραφικό
πλάτος** και το **γεωγραφικό μήκος**.

## Δύο γωνίες από το κέντρο της Γης

Φαντάσου μια ευθεία από το κέντρο της Γης ως το σημείο που σε ενδιαφέρει.

- Το **γεωγραφικό πλάτος** είναι η γωνία που σχηματίζει αυτή η ευθεία με το
  επίπεδο του **Ισημερινού**. Πάει από $0^\circ$ στον Ισημερινό ως $90^\circ$
  στον Βόρειο (Β) ή στον Νότιο (Ν) Πόλο. Όλα τα σημεία με το ίδιο πλάτος
  σχηματίζουν έναν κύκλο: τον **παράλληλο**.
- Το **γεωγραφικό μήκος** είναι η γωνία ανάμεσα στον μεσημβρινό του σημείου
  και στον **πρώτο μεσημβρινό**, που περνάει από το Γκρίνουιτς του Λονδίνου.
  Πάει από $0^\circ$ ως $180^\circ$ ανατολικά (Α) ή δυτικά (Δ).

Ο πρώτος μεσημβρινός δεν έχει τίποτα το ιδιαίτερο στη φύση. Οι χώρες
**συμφώνησαν** το 1884 να μετράνε από το Γκρίνουιτς, γιατί οι περισσότεροι
ναυτικοί χάρτες της εποχής ήδη το έκαναν. Ο Ισημερινός, αντίθετα, δεν είναι
συμφωνία: είναι ο κύκλος που απέχει εξίσου από τους δύο πόλους, τα σημεία
όπου ο άξονας περιστροφής της Γης συναντά την επιφάνεια.

*Ο πρώτος μεσημβρινός στο Αστεροσκοπείο του Γκρίνουιτς, σημαδεμένος με μια μεταλλική λωρίδα. Ο επισκέπτης έχει το ένα πόδι στο ανατολικό ημισφαίριο και το άλλο στο δυτικό. Στις πλάκες είναι γραμμένο το γεωγραφικό μήκος μεγάλων πόλεων: δεξιά με E, για τις ανατολικές, όπως η Ρώμη και η Κωνσταντινούπολη· αριστερά με W, για τις δυτικές, όπως η Νέα Υόρκη.*

> **Κλειδί**
>
> Ένα σημείο ορίζεται με **δύο** αριθμούς, και πάντα με την ίδια σειρά:
> πρώτα **πλάτος**, μετά **μήκος**.
>
> Η Ακρόπολη βρίσκεται περίπου στις **37°58′ Β, 23°43′ Α**: $38$ περίπου μοίρες
> βόρεια του Ισημερινού, $24$ περίπου μοίρες ανατολικά του Γκρίνουιτς.
>
> Κάθε μοίρα χωρίζεται σε $60$ **πρώτα λεπτά** (′), και κάθε λεπτό σε $60$
> **δεύτερα λεπτά** (″) — όπως η ώρα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ο κόσμος σε δεκάδες μοιρών*

## Πόσο μακριά είναι μια μοίρα

Η περιφέρεια της Γης γύρω από τους πόλους είναι περίπου $40.000$ km. Αν τη
μοιράσεις σε $360$ μοίρες, κάθε μοίρα πλάτους είναι περίπου **$111$ km**, και
κάθε πρώτο λεπτό $111 : 60 \approx 1{,}85$ km.

> **Ναυτικό μίλι**
>
> Ένα πρώτο λεπτό πλάτους, στρογγυλεμένο στα $1.852$ m. Γι' αυτό οι ναυτικοί και
> οι πιλότοι μετράνε σε μίλια: η απόσταση διαβάζεται κατευθείαν από τον χάρτη.
> Ένας **κόμβος** είναι ένα ναυτικό μίλι την ώρα.

Με το μήκος δεν ισχύει το ίδιο. Οι μεσημβρινοί **συναντιούνται στους πόλους**,
οπότε όσο ανεβαίνεις, τόσο πλησιάζουν μεταξύ τους. Στον Ισημερινό μια μοίρα
μήκους είναι $111$ km, στην Ελλάδα από $83$ ως $91$ km περίπου (ανάλογα με το
πόσο βόρεια είσαι), και στον πόλο μηδέν.

> **Πρόσεχε**
>
> Στο κινητό οι συντεταγμένες γράφονται συχνά ως δεκαδικοί, **χωρίς** Β, Ν, Α, Δ:
> το νότιο πλάτος και το δυτικό μήκος παίρνουν **πρόσημο πλην**. Το Ρίο ντε
> Τζανέιρο είναι περίπου $-22{,}9$ και $-43{,}2$.
>
> Και η σειρά μετράει. Η Αθήνα είναι $37{,}97$ και $23{,}73$. Αν τα αντιστρέψεις,
> η εφαρμογή σε στέλνει στην Ερυθρά Θάλασσα, δίπλα στις ακτές της Σαουδικής Αραβίας.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένα σκάφος στέλνει σήμα κινδύνου από το στίγμα 36° Β, 25° Α. Πού περίπου βρίσκεται;

1. $36^\circ$ Β: βόρειο ημισφαίριο. Ο παράλληλος των $36^\circ$ περνάει λίγο νότια της Σαντορίνης, που είναι γύρω στις $36^\circ 25'$.
2. $25^\circ$ Α: ανατολικά του Γκρίνουιτς. Ο μεσημβρινός των $25^\circ$ περνάει σχεδόν από το Ηράκλειο ($25^\circ 08'$) και την Ίο.
3. Το σημείο είναι στη θάλασσα, στο **Κρητικό Πέλαγος**, ανάμεσα στην Κρήτη και στις Κυκλάδες.
4. Πόσο βόρεια της Κρήτης; Το Ηράκλειο είναι στις $35^\circ 20'$. Η διαφορά είναι $40'$, δηλαδή $40 \times 1{,}85 \approx 74$ km. Το λιμενικό ξέρει τώρα πού να ψάξει.

### Παράδειγμα 2: Το κινητό δίνει για την Ακρόπολη 37,9715 και 23,7258. Πώς γράφεται σε μοίρες και λεπτά;

1. Το ακέραιο μέρος είναι οι μοίρες: $37^\circ$ και $23^\circ$. Και οι δύο αριθμοί είναι θετικοί, άρα Β και Α.
2. Πολλαπλασιάζω το δεκαδικό μέρος με $60$ για να πάρω πρώτα λεπτά: $0{,}9715 \times 60 \approx 58{,}29'$ και $0{,}7258 \times 60 \approx 43{,}55'$.
3. Αν χρειάζομαι δεύτερα λεπτά, ξανά επί $60$: $0{,}29 \times 60 \approx 17''$ και $0{,}55 \times 60 = 33''$.
4. Αποτέλεσμα: περίπου **$37^\circ 58' 17''$ Β, $23^\circ 43' 33''$ Α**.

   Μην γράψεις «$37^\circ 97'$»: τα λεπτά σταματάνε στο $59$, όπως τα λεπτά της ώρας.

### Παράδειγμα 3: Η Θεσσαλονίκη είναι στις 40°38′ Β και το Ηράκλειο στις 35°20′ Β. Πόσο απέχουν στον άξονα βορρά–νότου;

1. Αφαιρώ τα πλάτη: $40^\circ 38' - 35^\circ 20' = 5^\circ 18'$.
2. Μετατρέπω σε δεκαδικό: $18' = 18 : 60 = 0{,}3^\circ$, άρα $5{,}3^\circ$.
3. Κάθε μοίρα πλάτους είναι περίπου $111$ km: $5{,}3 \times 111 \approx 590$ km.
4. Η ευθεία απόσταση των δύο πόλεων είναι λίγο μεγαλύτερη, γιατί το Ηράκλειο είναι και **ανατολικότερα**. Η διαφορά πλάτους μετράει μόνο το κομμάτι βορρά–νότου.

### Παράδειγμα 4: Πόσα χιλιόμετρα είναι μία μοίρα μήκους στο γεωγραφικό πλάτος της Αθήνας, περίπου 38°;

1. Μια μοίρα μήκους είναι το ένα τριακοσιοεξηκοστό του **παραλλήλου** πάνω στον οποίο βρίσκεσαι — όχι του Ισημερινού.
2. Ο Ισημερινός έχει περιφέρεια περίπου $40.000$ km. Ο παράλληλος των $38^\circ$ είναι μικρότερος κύκλος: περίπου $31.500$ km.
3. Διαιρώ: $31.500 : 360 \approx 87{,}5$ km.
4. Άρα στην Ελλάδα μία μοίρα μήκους είναι περίπου **$87$ km**, ενώ μία μοίρα πλάτους παραμένει $111$ km. Όταν υπολογίζεις αποστάσεις ανατολής–δύσης, δεν μπορείς να πολλαπλασιάσεις με $111$.

## Η Ελλάδα σε αριθμούς

Η χώρα απλώνεται περίπου:

|            | Νοτιότερο / δυτικότερο    | Βορειότερο / ανατολικότερο                           |
| ---------- | ------------------------- | ---------------------------------------------------- |
| **Πλάτος** | $34{,}8^\circ$ Β — Γαύδος | $41{,}7^\circ$ Β — Ορμένιο, Έβρος                    |
| **Μήκος**  | $19{,}4^\circ$ Α — Οθωνοί | $29{,}6^\circ$ Α — Στρογγύλη, δίπλα στο Καστελλόριζο |

Σχεδόν επτά μοίρες πλάτους, δηλαδή περίπου $770$ km από βορρά σε νότο. Και δέκα μοίρες
μήκους, που μας δίνουν μια διαφορά που θα δεις στην επόμενη ενότητα: ο ήλιος
ανατέλλει στη Ρόδο αρκετά λεπτά νωρίτερα απ' ό,τι στην Κέρκυρα.

## Πώς ξέρει το κινητό πού είσαι

Το **GPS** είναι ένα σύστημα από περίπου τριάντα δορυφόρους, σε ύψος περίπου
$20.000$ km. Κάθε δορυφόρος εκπέμπει συνεχώς **πού βρίσκεται** και **τι ώρα
είναι**, με πολύ ακριβή ρολόγια.

Το κινητό σου δεν στέλνει τίποτα στους δορυφόρους. Μόνο **ακούει**:

1. Μετράει πόσο καθυστέρησε το σήμα κάθε δορυφόρου. Το σήμα ταξιδεύει με την
   ταχύτητα του φωτός, οπότε από την καθυστέρηση βγαίνει η απόσταση.
2. Με την απόσταση από **τρεις** δορυφόρους, υπάρχει μόνο ένα σημείο στην
   επιφάνεια της Γης που ταιριάζει.
3. Ένας **τέταρτος** διορθώνει το ρολόι του κινητού, που είναι πολύ λιγότερο
   ακριβές από των δορυφόρων.

Το αποτέλεσμα είναι οι συντεταγμένες σου, με ακρίβεια λίγων μέτρων. Το GPS
είναι αμερικανικό· η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει το δικό της σύστημα, το **Galileo**,
και τα σημερινά κινητά ακούνε συνήθως και τα δύο.

> **Θυμήσου**
>
> - Πλάτος: από τον Ισημερινό, $0^\circ$ ως $90^\circ$ Β ή Ν. Μήκος: από το Γκρίνουιτς, $0^\circ$ ως $180^\circ$ Α ή Δ.
> - Πρώτα πλάτος, μετά μήκος. $1^\circ = 60'$ και $1' = 60''$.
> - Μία μοίρα πλάτους ≈ $111$ km παντού. Μία μοίρα μήκους μικραίνει προς τους πόλους· στην Ελλάδα ≈ $87$ km.
> - Το GPS βρίσκει τη θέση σου από την απόσταση ως τουλάχιστον τέσσερις δορυφόρους.

## Ερωτήσεις

1. Τι δείχνει το γεωγραφικό πλάτος ενός σημείου;
   - Πόσο βόρεια ή νότια του Ισημερινού βρίσκεται
   - Πόσο ανατολικά ή δυτικά του Γκρίνουιτς βρίσκεται
   - Πόσο ψηλά από την επιφάνεια της θάλασσας βρίσκεται
   - Πόσο φαρδιά είναι η χώρα από τη δύση ως την ανατολή
2. Ποια είναι η μεγαλύτερη τιμή που μπορεί να έχει το γεωγραφικό μήκος;
   - $180^\circ$ Α ή Δ
   - $90^\circ$ Α ή Δ
   - $360^\circ$ Α
   - $60^\circ$ Α ή Δ
3. Πόσα πρώτα λεπτά έχει μία μοίρα;
   - $60$
   - $100$
   - $360$
   - $90$
4. Πόση απόσταση βορρά–νότου είναι περίπου ένα πρώτο λεπτό πλάτους;
   - Περίπου $1{,}85$ km
   - Περίπου $111$ km
   - Ακριβώς $1$ km
   - Περίπου $18{,}5$ km
5. Γιατί μία μοίρα μήκους είναι μικρότερη στην Ελλάδα απ' ό,τι στον Ισημερινό;
   - Γιατί οι μεσημβρινοί πλησιάζουν μεταξύ τους προς τους πόλους
   - Γιατί η Ελλάδα είναι πιο κοντά στο Γκρίνουιτς από τον Ισημερινό
   - Γιατί οι χάρτες Mercator τεντώνουν τις περιοχές κοντά στους πόλους
   - Γιατί ο Ισημερινός είναι ο μόνος κύκλος με ακριβώς $360$ μοίρες
6. Ένα κινητό δείχνει θέση $-33{,}9$ και $18{,}4$. Σε ποια ημισφαίρια είναι το σημείο;
   - Στο νότιο και στο ανατολικό
   - Στο βόρειο και στο δυτικό
   - Στο νότιο και στο δυτικό
   - Στο βόρειο και στο ανατολικό
7. Τι κάνει το κινητό σου για να βρει τη θέση του με το GPS;
   - Μετράει πόσο αργεί να φτάσει το σήμα από κάθε δορυφόρο
   - Στέλνει σήμα στους δορυφόρους και περιμένει να του απαντήσουν
   - Ρωτάει την πιο κοντινή κεραία κινητής σε ποιον δρόμο βρίσκεται
   - Φωτογραφίζεται από δορυφόρο που αναγνωρίζει το έδαφος γύρω του
8. Γιατί ο πρώτος μεσημβρινός περνάει από το Γκρίνουιτς;
   - Οι χώρες το συμφώνησαν το 1884
   - Εκεί η Γη έχει τη μεγαλύτερη περιφέρεια
   - Απέχει εξίσου από τους δύο πόλους
   - Εκεί βρίσκεται ο άξονας της Γης

## Ασκήσεις

1. Πόσα χιλιόμετρα είναι περίπου μία μοίρα γεωγραφικού πλάτους;
2. Ένα ελικόπτερο διάσωσης μαθαίνει μόνο ότι ένα σκάφος βρίσκεται στις $37^\circ$ Β. Γιατί δεν μπορεί να το βρει;
3. Ο πίνακας δίνει τις συντεταγμένες πέντε ελληνικών πόλεων.

   Συντεταγμένες του κέντρου κάθε πόλης, στρογγυλεμένες στο πρώτο λεπτό.

   | Πόλη | Πλάτος | Μήκος |
   | --- | --- | --- |
   | Θεσσαλονίκη | $40^\circ 38'$ Β | $22^\circ 56'$ Α |
   | Κέρκυρα | $39^\circ 37'$ Β | $19^\circ 55'$ Α |
   | Αθήνα | $37^\circ 58'$ Β | $23^\circ 43'$ Α |
   | Ρόδος | $36^\circ 26'$ Β | $28^\circ 13'$ Α |
   | Ηράκλειο | $35^\circ 20'$ Β | $25^\circ 08'$ Α |

   α) Ποια πόλη βρίσκεται νοτιότερα;
   β) Ποιες δύο πόλεις έχουν τη μεγαλύτερη διαφορά μήκους, και πόση είναι;
   γ) Περίπου πόσα χιλιόμετρα βορειότερα από το Ηράκλειο είναι η Αθήνα;
4. Ένα καινούργιο παιχνίδι στο κινητό ζητάει πρόσβαση στην τοποθεσία σου «πάντα, και όταν δεν το χρησιμοποιείς». Θα τη δώσεις; Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/geography/coordinates
