# Οι κλιματικοί τύποι της Γης

> Από τον Ισημερινό ως τους πόλους, και το μεσογειακό κλίμα ανάμεσα.

Γεωγραφία, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/geography/climate-types

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις τους κύριους κλιματικούς τύπους της Γης με θερμοκρασία και βροχή.
- Να εξηγείς γιατί βρέχει στον Ισημερινό και γιατί οι μεγάλες έρημοι βρίσκονται γύρω στις 30°.
- Να διαβάζεις κλιματικά στοιχεία μιας πόλης και να αναγνωρίζεις τον τύπο της.
- Να εξηγείς γιατί το μεσογειακό κλίμα έχει ξηρό καλοκαίρι και πού αλλού συναντιέται.

## Δύο αριθμοί για κάθε μήνα

Ο καιρός είναι αυτό που βλέπεις σήμερα από το παράθυρο. Το **κλίμα** είναι ο
καιρός ενός τόπου κατά μέσο όρο, μετρημένος για πολλά χρόνια — συνήθως
τριάντα.

Για να περιγράψεις το κλίμα μιας πόλης αρκούν, στην αρχή, δύο αριθμοί για
κάθε μήνα: η **μέση θερμοκρασία** και το **ύψος βροχής**, σε χιλιοστά (mm).
Ένα χιλιοστό βροχής σημαίνει ένα λίτρο νερό σε κάθε τετραγωνικό μέτρο.

Αυτό που ξεχωρίζει ένα κλίμα από ένα άλλο δεν είναι μόνο το «πόσο», αλλά και
το **πότε**. Η Αθήνα και το Λονδίνο δέχονται όχι πολύ διαφορετική ποσότητα
βροχής τον χρόνο — περίπου 400 και 600 mm. Στο Λονδίνο όμως βρέχει κάθε μήνα, ενώ στην
Αθήνα ο Ιούλιος και ο Αύγουστος περνούν σχεδόν χωρίς βροχή.

> **Θερμικό εύρος**
>
> Η διαφορά ανάμεσα στον θερμότερο και τον ψυχρότερο μήνα. Μικρό εύρος σημαίνει
> σταθερό κλίμα, μεγάλο σημαίνει έντονες εποχές.

Γι' αυτό οι γεωγράφοι σχεδιάζουν τα δύο μαζί, μήνα με μήνα, σε ένα
**κλιματικό διάγραμμα**: γραμμή για τη θερμοκρασία, στήλες για τη βροχή. Με
μια ματιά βλέπεις αν ο τόπος έχει ξηρή εποχή και πόσο μεγάλο είναι το
**θερμικό εύρος** του.

Σύγκρινε τρία πραγματικά διαγράμματα: διάλεξε πόλη και κοίτα πότε βρέχει και
πόσο απέχει ο θερμότερος από τον ψυχρότερο μήνα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τρία κλιματικά διαγράμματα*

## Ο αέρας που ανεβαίνει και ο αέρας που κατεβαίνει

Στο Δημοτικό είδες ότι ο Ισημερινός παίρνει περισσότερη ηλιακή ενέργεια από
τους πόλους. Αυτό εξηγεί τη **θερμοκρασία**. Τη **βροχή** όμως την εξηγεί κάτι
άλλο: η κίνηση του αέρα.

- Στον **Ισημερινό** το έδαφος και η θάλασσα ζεσταίνονται πολύ. Ο θερμός,
  υγρός αέρας **ανεβαίνει**. Ψηλά κρυώνει, οι υδρατμοί του γίνονται σταγόνες,
  και σχεδόν κάθε απόγευμα ξεσπά καταιγίδα.
- Ο αέρας που ανέβηκε, στεγνός πια, απλώνεται προς βορρά και νότο και
  **κατεβαίνει** ξανά γύρω στις **30°** πλάτους. Κατεβαίνοντας ζεσταίνεται,
  και τα σύννεφα δεν μπορούν να σχηματιστούν. Εκεί βρίσκονται οι μεγάλες
  θερμές έρημοι: Σαχάρα, Αραβία, Καλαχάρι, Αυστραλία.
- Εκεί που ο αέρας κατεβαίνει, η πίεση είναι υψηλή — σχηματίζονται μόνιμοι
  **αντικυκλώνες**. Εκεί που ανεβαίνει, η πίεση είναι χαμηλή.

Όλο αυτό το σύστημα **μετακινείται** με τις εποχές: το καλοκαίρι του βόρειου
ημισφαιρίου λίγο προς τα βόρεια, τον χειμώνα λίγο προς τα νότια. Αυτή η
μετακίνηση θα εξηγήσει το ελληνικό καλοκαίρι.

## Οι κύριοι κλιματικοί τύποι

> **Κλειδί**
>
> Ο κλιματικός τύπος ενός τόπου κρίνεται από τη θερμοκρασία **και** από το πώς
> μοιράζεται η βροχή μέσα στον χρόνο.
>
> | Τύπος                     | Θερμοκρασία                           | Βροχή                            | Παράδειγμα             |
> | ------------------------- | ------------------------------------- | -------------------------------- | ---------------------- |
> | **Ισημερινό**             | ζέστη όλο τον χρόνο, πολύ μικρό εύρος | άφθονη, κάθε μήνα                | Σιγκαπούρη, Αμαζόνιος  |
> | **Τροπικό με ξηρή εποχή** | ζέστη όλο τον χρόνο                   | μια υγρή και μια ξηρή εποχή      | Σερενγκέτι, Μπαμάκο    |
> | **Ερημικό**               | πολύ ζεστές μέρες, κρύες νύχτες       | κάτω από 250 mm τον χρόνο        | Κάιρο, Ριάντ           |
> | **Μεσογειακό**            | ζεστό καλοκαίρι, ήπιος χειμώνας       | τον χειμώνα, ξηρό καλοκαίρι      | Αθήνα, Λος Άντζελες    |
> | **Ωκεάνιο**               | δροσερό καλοκαίρι, ήπιος χειμώνας     | μέτρια, όλο τον χρόνο            | Λονδίνο, Δουβλίνο      |
> | **Ηπειρωτικό**            | ζεστό καλοκαίρι, βαρύς χειμώνας       | μέτρια, περισσότερη το καλοκαίρι | Μόσχα, Κίεβο           |
> | **Πολικό**                | κρύο όλο τον χρόνο                    | ελάχιστη, συνήθως χιόνι          | Γροιλανδία, Ανταρκτική |
>
> Σε κάθε μεγάλο βουνό προστίθεται το **ορεινό** κλίμα: όσο ανεβαίνεις, τόσο
> ψυχραίνει, όποιο κι αν είναι το κλίμα στους πρόποδες.

Δύο τύποι μοιάζουν αλλά διαφέρουν σε κάτι ουσιαστικό: το **ωκεάνιο** και το
**ηπειρωτικό**. Η θάλασσα ζεσταίνεται και κρυώνει πολύ πιο αργά από τη στεριά,
οπότε λειτουργεί σαν θερμοστάτης. Όσο πιο μακριά από αυτήν βρίσκεται ένας
τόπος, τόσο πιο ζεστά είναι τα καλοκαίρια του και τόσο πιο βαριοί οι
χειμώνες. Το Λονδίνο έχει τον Ιανουάριο κατά μέσο όρο περίπου 5 °C· η Μόσχα,
μέσα στην ήπειρο, περίπου −6 °C.

Και ένας τύπος που ξαφνιάζει: η **Ανταρκτική** είναι η μεγαλύτερη έρημος του
πλανήτη. Έρημος σημαίνει λίγη βροχή, όχι ζέστη — και στο εσωτερικό της πέφτουν,
ως χιόνι, μόλις μερικές δεκάδες χιλιοστά νερού τον χρόνο, όσο σε μια έρημο
της Αφρικής.

*Το οροπέδιο της Ανταρκτικής. Δες τον ουρανό: ούτε ένα σύννεφο. Ο πάγος από κάτω μαζεύτηκε λίγο λίγο, σε εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, όχι επειδή χιονίζει πολύ. Τους κυματισμούς στην επιφάνεια τους σκάβει ο άνεμος.*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιο κλίμα έχει αυτή η πόλη;*

## Το μεσογειακό κλίμα, από μέσα

Η Ελλάδα ανήκει στο **μεσογειακό** κλίμα, και τώρα μπορείς να εξηγήσεις γιατί
είναι έτσι.

**Το καλοκαίρι** ο αντικυκλώνας που κάθεται πάνω από τον Ατλαντικό, γύρω από
τις **Αζόρες**, μετακινείται βορειότερα και απλώνεται ως τη Μεσόγειο. Ο αέρας
κατεβαίνει, ο ουρανός μένει καθαρός για εβδομάδες. Τα **μελτέμια** του
Αιγαίου φυσούν ακριβώς σε αυτή την εποχή.

**Τον χειμώνα** ο αντικυκλώνας υποχωρεί νοτιότερα. Ο δρόμος ανοίγει για τις
**υφέσεις** — περιοχές χαμηλής πίεσης που έρχονται από τα δυτικά ή
σχηματίζονται μέσα στη Μεσόγειο — και φέρνουν σύννεφα και βροχές.

Ο ίδιος μηχανισμός δουλεύει οπουδήποτε η στεριά βρίσκεται περίπου στις 30° ως
45° πλάτους, στη **δυτική** πλευρά μιας ηπείρου. Γι' αυτό μεσογειακό κλίμα
έχουν και η **Καλιφόρνια**, η **κεντρική Χιλή**, η περιοχή του **Κέιπ Τάουν**
και η **νοτιοδυτική Αυστραλία**. Παντού εκεί θα βρεις αμπέλια, εσπεριδοειδή,
καλοκαιρινές πυρκαγιές — και συχνά ελιές.

> **Πρόσεχε**
>
> Μην κρίνεις τον τύπο από τον μήνα με την περισσότερη βροχή χωρίς να ρωτήσεις
> **σε ποιο ημισφαίριο** βρίσκεται ο τόπος.
>
> Ο Ιούλιος είναι χειμώνας στο Περθ και στο Κέιπ Τάουν. Μια πόλη με βροχές τον
> Ιούνιο–Αύγουστο και ξηρό Ιανουάριο εκεί έχει **μεσογειακό** κλίμα, όπως η
> Αθήνα — απλώς με τις εποχές ανάποδα.

> **Θυμήσου**
>
> - Θερμοκρασία από το γεωγραφικό πλάτος και το υψόμετρο.
> - Βροχή από το αν ο αέρας ανεβαίνει ή κατεβαίνει.
> - Εύρος από την απόσταση από τη θάλασσα.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ο πίνακας δίνει τέσσερις μήνες μιας πόλης: Ιανουάριος 10 °C και 56 mm, Απρίλιος 17 °C και 28 mm, Ιούλιος 29 °C και 11 mm, Οκτώβριος 20 °C και 39 mm. Τι κλίμα έχει;

1. Ξεκίνα από τη θερμοκρασία. Ο ψυχρότερος μήνας έχει 10 °C: ο χειμώνας είναι ήπιος, χωρίς παγετό κατά μέσο όρο. Ο θερμότερος έχει 29 °C: ζεστό καλοκαίρι. Άρα ούτε πολικό ούτε ηπειρωτικό, ούτε ισημερινό, γιατί υπάρχουν εποχές.
2. Κοίτα **πότε** βρέχει. Ο Ιούλιος έχει ελάχιστη βροχή, ο Ιανουάριος την περισσότερη, ο Απρίλιος και ο Οκτώβριος κάτι ενδιάμεσο. Η βροχή έρχεται με το κρύο και φεύγει με τη ζέστη.
3. Ζεστό, ξηρό καλοκαίρι και ήπιος, βροχερός χειμώνας: **μεσογειακό** κλίμα.

   Τα νούμερα είναι της Αθήνας: μέσοι όροι 1991–2020, στρογγυλεμένοι.

### Παράδειγμα 2: Στη Σιγκαπούρη ο ψυχρότερος μήνας έχει κατά μέσο όρο 27 °C και ο θερμότερος 29 °C· στη Μόσχα ο ψυχρότερος −6 °C και ο θερμότερος 20 °C. Βρες το θερμικό εύρος της καθεμιάς και εξήγησε τη διαφορά.

1. Θερμικό εύρος είναι θερμότερος μήνας μείον ψυχρότερος. Δεν είναι πάντα ο Ιούλιος και ο Ιανουάριος: στη Σιγκαπούρη θερμότεροι είναι ο Μάιος και ο Ιούνιος.

   Σιγκαπούρη: $29 - 27 = 2$ °C.
2. Μόσχα: $20 - (-6) = 26$ °C. Προσοχή στο πρόσημο: από −6 ως 0 είναι έξι βαθμοί, και από 0 ως 20 άλλοι είκοσι.
3. Η Σιγκαπούρη βρίσκεται σχεδόν πάνω στον Ισημερινό: ο ήλιος είναι ψηλά όλο τον χρόνο, και γύρω της απλώνεται θάλασσα.
4. Η Μόσχα βρίσκεται σε μεγάλο πλάτος, όπου η μέρα του χειμώνα είναι πολύ μικρότερη από του καλοκαιριού, και χιλιάδες χιλιόμετρα μέσα στην ήπειρο, χωρίς θάλασσα να μαλακώνει τον χειμώνα. Δύο αιτίες μαζί δίνουν δεκατρείς φορές μεγαλύτερο εύρος.

### Παράδειγμα 3: Γιατί η Σαχάρα, η αραβική έρημος και η έρημος της Αυστραλίας βρίσκονται όλες γύρω στις 30° πλάτους;

1. Στον Ισημερινό ο θερμός αέρας ανεβαίνει, κρυώνει και αφήνει το νερό του ως βροχή.
2. Ο αέρας αυτός, ξερός πια, κινείται ψηλά προς τους τροπικούς και κατεβαίνει ξανά κοντά στις 30° βόρεια και νότια.
3. Ο αέρας που κατεβαίνει συμπιέζεται και ζεσταίνεται. Ζεστός αέρας μπορεί να κρατήσει περισσότερους υδρατμούς, οπότε δεν σχηματίζονται σύννεφα.
4. Όπου ο αέρας κατεβαίνει σχεδόν όλο τον χρόνο, δεν βρέχει σχεδόν ποτέ. Η ζώνη αυτή υπάρχει και στα δύο ημισφαίρια, γι' αυτό οι έρημοι σχηματίζουν δύο «ζώνες» γύρω από τη Γη.

## Ερωτήσεις

1. Τι χρειάζεσαι για να πεις σε ποιον κλιματικό τύπο ανήκει μια πόλη;
   - Θερμοκρασία και βροχή κάθε μήνα, για πολλά χρόνια
   - Τον καιρό της σήμερα και την πρόγνωση της εβδομάδας
   - Μόνο τη μέση θερμοκρασία όλου του χρόνου μαζί
   - Μόνο πόσα χιλιοστά βροχής πέφτουν σε ένα χρόνο
2. Γιατί στον Ισημερινό βρέχει σχεδόν κάθε μέρα;
   - Είναι πιο κοντά στον ήλιο από κάθε άλλο μέρος της Γης
   - Ο ζεστός, υγρός αέρας ανεβαίνει και κρυώνει ψηλά
   - Εκεί συναντιούνται τα ψυχρά ρεύματα των ωκεανών
   - Ο αέρας κατεβαίνει εκεί από μεγάλο ύψος
3. Σε ποια γεωγραφικά πλάτη βρίσκονται οι περισσότερες μεγάλες θερμές έρημοι;
   - Πάνω στον Ισημερινό, στις 0°
   - Γύρω στις 60° βόρεια και νότια
   - Γύρω στις 30° βόρεια και νότια
   - Γύρω από τους πόλους, στις 90°
4. Γιατί στην Ελλάδα σχεδόν δεν βρέχει τον Ιούλιο;
   - Η Γη είναι τότε πιο μακριά από τον ήλιο
   - Τα μελτέμια σπρώχνουν όλα τα σύννεφα νότια, προς την Αφρική
   - Η θάλασσα γύρω μας ψυχραίνει το καλοκαίρι
   - Ο αντικυκλώνας των Αζορών απλώνεται ως τη Μεσόγειο
5. Ποια από αυτές τις πόλεις έχει επίσης μεσογειακό κλίμα;
   - Η Μόσχα
   - Το Λος Άντζελες
   - Η Σιγκαπούρη
   - Το Κάιρο της Αιγύπτου
6. Στο Περθ της Αυστραλίας οι περισσότερες βροχές πέφτουν τον Ιούνιο και τον Ιούλιο. Τι σημαίνει αυτό;
   - Βρέχει τον χειμώνα, όπως στην Αθήνα
   - Βρέχει το καλοκαίρι, όπως στη Μόσχα
   - Έχει ισημερινό κλίμα, με βροχή κάθε μήνα
   - Είναι έρημος, αφού η Αυστραλία είναι ξηρή
7. Μια φανταστική πόλη στο εσωτερικό μιας ηπείρου έχει μέση θερμοκρασία −8 °C τον Ιανουάριο, τον ψυχρότερο μήνα της, και 21 °C τον Ιούλιο, τον θερμότερο. Πόσο είναι το θερμικό της εύρος;
   - 13 °C
   - 21 °C
   - 29 °C
   - 8 °C
8. Γιατί το ωκεάνιο κλίμα έχει μικρό θερμικό εύρος;
   - Βρίσκεται κοντά στον Ισημερινό
   - Ο αέρας εκεί κατεβαίνει σχεδόν όλο τον χρόνο
   - Βρίσκεται σε μεγάλο υψόμετρο
   - Η θάλασσα αλλάζει θερμοκρασία πολύ αργά

## Ασκήσεις

1. Ανέφερε δύο περιοχές έξω από τη Μεσόγειο που έχουν μεσογειακό κλίμα.
2. Η Σιγκαπούρη και το Κάιρο είναι και οι δύο ζεστές πόλεις. Γιατί η πρώτη είναι από τις πιο βροχερές του κόσμου και η δεύτερη σχεδόν δεν βλέπει βροχή;
3. Ο πίνακας δίνει στοιχεία για πέντε πόλεις.

   Μέση θερμοκρασία Ιανουαρίου και Ιουλίου και συνολική βροχή του έτους. Μέσοι όροι πολλών ετών (περίπου 1991–2020), στρογγυλεμένοι.

   | Πόλη | Ιανουάριος | Ιούλιος | Βροχή τον χρόνο |
   | --- | --- | --- | --- |
   | Αθήνα | $10$ °C | $29$ °C | $400$ mm |
   | Λονδίνο | $5$ °C | $19$ °C | $600$ mm |
   | Μόσχα | $-6$ °C | $20$ °C | $700$ mm |
   | Κάιρο | $14$ °C | $28$ °C | $25$ mm |
   | Περθ | $24$ °C | $13$ °C | $700$ mm |

   α) Ποια πόλη βρίσκεται στο νότιο ημισφαίριο, και πώς φαίνεται από τον πίνακα;
   β) Ποια πόλη έχει το μικρότερο θερμικό εύρος, και πόσο είναι;
   γ) Ποια πόλη έχει ερημικό κλίμα;
4. Ένα ξενοδοχείο σε νησί του Αιγαίου θέλει μεγάλο πράσινο γκαζόν, ποτισμένο κάθε μέρα όλο το καλοκαίρι. Ταιριάζει αυτό στο μεσογειακό κλίμα; Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/geography/climate-types
