Μετάβαση στο περιεχόμενο

Καρδιά και αγγεία

Δύο κυκλοφορίες, τέσσερις κοιλότητες, αρτηρίες, φλέβες, τριχοειδή.

30 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Βιολογία Α΄ Γυμνασίου, §3.4

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις τις τέσσερις κοιλότητες της καρδιάς, τις βαλβίδες και τη διαδρομή του αίματος μέσα της.
  2. Να εξηγείς τη μικρή και τη μεγάλη κυκλοφορία και να διακρίνεις αρτηρίες, φλέβες και τριχοειδή.
  3. Να υπολογίζεις τον όγκο αίματος που αντλεί η καρδιά το λεπτό από τη συχνότητα και τον όγκο παλμού.

Μια αντλία που δεν σταματά

Βάλε δύο δάχτυλα στο πλάι του λαιμού σου, κάτω από το σαγόνι, και μέτρα τους παλμούς για 1515 δευτερόλεπτα. Πολλαπλασίασε επί 44. Σε ηρεμία, σε έναν έφηβο, θα βρεις συνήθως κάπου ανάμεσα στο 6060 και στο 100100.

Με περίπου 7070 χτύπους το λεπτό, η καρδιά χτυπά περίπου εκατό χιλιάδες φορές την ημέρα, και σε μια ζωή κάμποσα δισεκατομμύρια φορές — χωρίς διάλειμμα, χωρίς να της το ζητήσεις.

Η καρδιά είναι ένας μυς περίπου στο μέγεθος της γροθιάς σου, και ζυγίζει γύρω στα 300300 g. Βρίσκεται στο κέντρο του θώρακα, ανάμεσα στους δύο πνεύμονες, με τη μύτη της λίγο προς τα αριστερά. Η δουλειά της είναι μία: να σπρώχνει το αίμα μέσα σε ένα κλειστό δίκτυο σωλήνων, τα αιμοφόρα αγγεία.

Τέσσερις κοιλότητες, δύο αντλίες

Η καρδιά είναι στην ουσία δύο αντλίες κολλημένες δίπλα δίπλα, που χωρίζονται από ένα τοίχωμα, το διάφραγμα της καρδιάς. Κάθε αντλία έχει δύο κοιλότητες:

  • πάνω έναν κόλπο, που δέχεται το αίμα που επιστρέφει·
  • κάτω μια κοιλία, με χοντρό μυϊκό τοίχωμα, που το σπρώχνει έξω.
Δεξιά πλευράΑριστερή πλευρά
Τι αίμα έχειφτωχό σε οξυγόνο, από το σώμαπλούσιο σε οξυγόνο, από τους πνεύμονες
Το δέχεται απότις κοίλες φλέβεςτις πνευμονικές φλέβες
Το στέλνει μετην πνευμονική αρτηρίατην αορτή
Προς τα πούστους πνεύμονεςσε όλο το σώμα

Το τοίχωμα της αριστερής κοιλίας είναι πολύ παχύτερο από της δεξιάς. Η δεξιά σπρώχνει αίμα μόνο ως τους πνεύμονες, λίγα εκατοστά μακριά· η αριστερή πρέπει να το στείλει ως τα δάχτυλα των ποδιών.

Ανάμεσα σε κάθε κόλπο και κοιλία, και στην έξοδο κάθε κοιλίας, υπάρχουν βαλβίδες: πτερύγια που ανοίγουν προς μία μόνο κατεύθυνση, σαν πόρτες που σπρώχνονται μόνο από τη μία πλευρά. Χάρη σε αυτές, σε μια υγιή καρδιά, το αίμα δεν γυρίζει πίσω. Ο γνωστός ήχος της καρδιάς, το «ντουπ-ντουπ» που ακούει ο γιατρός με το στηθοσκόπιο, είναι ο ήχος των βαλβίδων που κλείνουν.

Ένας ξύλινος σωλήνας σε πράσινο φόντο· το μισό του είναι τυλιγμένο σε κιτρινισμένο χαρτί με χειρόγραφη σημείωση στα αγγλικά.
Ένα από τα πρώτα στηθοσκόπια, του Γάλλου γιατρού René Laennec, που το επινόησε το 1816. Είναι ένας απλός κούφιος ξύλινος σωλήνας: ο γιατρός ακουμπούσε τη μια άκρη στο στήθος και το αυτί του στην άλλη. Η χειρόγραφη σημείωση λέει ότι είναι ένα από τα αυθεντικά στηθοσκόπια του Laennec.Φωτογραφία: Science Museum, London / Science and Society Picture Library · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Και η ίδια η καρδιά χρειάζεται αίμα. Δεν το παίρνει από το αίμα που περνά μέσα της, αλλά από δικές της αρτηρίες πάνω στην επιφάνειά της, τις στεφανιαίες αρτηρίες. Όταν μία από αυτές φράξει, ένα κομμάτι του καρδιακού μυός μένει χωρίς οξυγόνο: αυτό είναι το έμφραγμα.

Πλαστικό μοντέλο καρδιάς σε βάση: καφεκόκκινη μυώδης επιφάνεια με κόκκινα και μπλε αγγεία που διακλαδίζονται, και από πάνω χοντροί κόκκινοι και μπλε σωλήνες.
Μοντέλο καρδιάς για το μάθημα της Βιολογίας. Πάνω στην επιφάνειά της απλώνονται κόκκινες αρτηρίες και μπλε φλέβες: είναι τα αγγεία της ίδιας της καρδιάς, με τις στεφανιαίες αρτηρίες που τρέφουν τον μυ της. Από πάνω, το κόκκινο τόξο με τα τρία κλαδιά είναι η αορτή.Φωτογραφία: YVC Biology Department · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Δύο κυκλοφορίες

Επειδή η καρδιά έχει δύο αντλίες, το αίμα κάνει δύο κύκλους και περνά από την καρδιά δύο φορές σε κάθε πλήρη γύρο:

  • Η μικρή ή πνευμονική κυκλοφορία: από τη δεξιά κοιλία στους πνεύμονες και πίσω στον αριστερό κόλπο. Εδώ το αίμα παίρνει οξυγόνο και αφήνει διοξείδιο του άνθρακα.
  • Η μεγάλη ή συστηματική κυκλοφορία: από την αριστερή κοιλία σε όλο το σώμα και πίσω στον δεξιό κόλπο. Εδώ το αίμα δίνει οξυγόνο και θρεπτικές ουσίες στους ιστούς και παίρνει τα άχρηστα.

Μικρή και μεγάλη κυκλοφορία

Διάλεξε κυκλοφορία. Κάθε κύκλος ξεκινά από την καρδιά και καταλήγει ξανά σε αυτή.

Διάλεξε κυκλοφορία

Μικρή κυκλοφορία

Δεξιά κοιλία → πνευμονική αρτηρία → τριχοειδή των πνευμόνων → πνευμονικές φλέβες → αριστερός κόλπος. Σύντομη διαδρομή, χαμηλή πίεση. Το αίμα ξεκινά φτωχό σε οξυγόνο και επιστρέφει πλούσιο.

Από πού περνά: καρδιά → πνεύμονες → καρδιά

Ένας πλήρης γύρος του αίματος

Ξεκίνα από τον δεξιό κόλπο και πάτα «Το επόμενο στάδιο». Μέτρα πόσες φορές περνάς από την καρδιά σε έναν γύρο.

Διάλεξε στάδιο

Δεξιός κόλποςΦτάνει εδώ το αίμα από όλο το σώμα, με τις κοίλες φλέβες. Είναι φτωχό σε οξυγόνο.

Αρτηρίες, φλέβες, τριχοειδή

Τα αγγεία δεν ονομάζονται από το αίμα που κουβαλούν αλλά από την κατεύθυνση:

  • Οι αρτηρίες πηγαίνουν αίμα από την καρδιά. Δέχονται το αίμα με μεγάλη πίεση, γι' αυτό έχουν παχύ, μυώδες και ελαστικό τοίχωμα, που φουσκώνει σε κάθε χτύπο: αυτό το κύμα είναι ο σφυγμός που ψηλαφείς. Διακλαδίζονται σε όλο και λεπτότερα αρτηρίδια.
  • Τα τριχοειδή είναι τα λεπτότερα αγγεία, τόσο στενά που τα ερυθρά περνούν ένα ένα. Το τοίχωμά τους έχει πάχος ενός κυττάρου, και από αυτό γίνεται όλη η ανταλλαγή ουσιών με τους ιστούς. Σχεδόν κανένα κύτταρο του σώματος δεν απέχει πολύ από ένα τριχοειδές.
  • Οι φλέβες φέρνουν αίμα προς την καρδιά. Η πίεση σε αυτές είναι χαμηλή, γι' αυτό έχουν λεπτότερο τοίχωμα και φαρδύτερο αυλό. Πολλές, ιδίως στα πόδια, έχουν βαλβίδες που δεν αφήνουν το αίμα να γυρίσει προς τα κάτω. Τις βοηθούν οι σκελετικοί μύες γύρω τους, που όταν συσπώνται τις «στύβουν» και σπρώχνουν το αίμα προς την καρδιά.

Ποιο αγγείο ταιριάζει;

Διάλεξε μια περίπτωση και μετά ένα είδος αγγείου. Ποιο ταιριάζει στην περιγραφή;

Η περίπτωση

Βρήκες 0 από 5

Το αγγείο

Το αγγείο

Πόσο αίμα αντλεί η καρδιά

Σε κάθε συστολή η κάθε κοιλία στέλνει έξω μια ποσότητα αίματος που λέγεται όγκος παλμού. Σε έναν ενήλικα σε ηρεμία είναι περίπου 7070 mL.

Ο όγκος αίματος που αντλεί η καρδιά σε ένα λεπτό είναι:

όγκος ανά λεπτό = συχνότητα × όγκος παλμού

Όταν τρέχεις, ανεβαίνουν και τα δύο: η καρδιά χτυπά πιο γρήγορα και πιο δυνατά. Σε έναν αθλητή η ποσότητα μπορεί να φτάσει πέντε ή και έξι φορές την τιμή της ηρεμίας.

Η αρτηριακή πίεση είναι η πίεση του αίματος στις αρτηρίες. Γράφεται με δύο αριθμούς, για παράδειγμα «120 με 80»: ο πρώτος είναι η πίεση τη στιγμή της συστολής, ο δεύτερος στη χαλάρωση. Η τακτική άσκηση, η ισορροπημένη διατροφή με λίγο αλάτι και η αποφυγή του καπνίσματος προστατεύουν την καρδιά και τα αγγεία.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Η καρδιά σου χτυπά 70 φορές το λεπτό με όγκο παλμού 70 mL. Ένας προπονημένος κολυμβητής έχει 50 χτύπους με όγκο παλμού 100 mL. Πόσο αίμα αντλεί η καρδιά του καθενός το λεπτό;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Ένα ερυθρό αιμοσφαίριο βρίσκεται σε ένα τριχοειδές του μεγάλου δαχτύλου του ποδιού σου. Ποια είναι η συντομότερη διαδρομή του ως ένα τριχοειδές του ίδιου σημείου;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 3

Σε μια παρέλαση, στρατιώτες που στέκονται ακίνητοι για ώρα κάποιες φορές λιποθυμούν. Όσοι κουνούν λίγο τα δάχτυλα των ποδιών τους, σπανιότερα. Γιατί;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Ποιες είναι οι τέσσερις κοιλότητες της καρδιάς;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 4

Πώς λέγεται η μεγάλη αρτηρία που ξεκινά από την αριστερή κοιλία;

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις τις τέσσερις κοιλότητες της καρδιάς, τις βαλβίδες και τη διαδρομή του αίματος μέσα της.
  • Να εξηγείς τη μικρή και τη μεγάλη κυκλοφορία και να διακρίνεις αρτηρίες, φλέβες και τριχοειδή.
  • Να υπολογίζεις τον όγκο αίματος που αντλεί η καρδιά το λεπτό από τη συχνότητα και τον όγκο παλμού.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;