# Η μέση φωνή: ενεστώτας, παρατατικός, μέλλοντας

> Λύομαι, ἐλυόμην, λύσομαι — και το απαρέμφατο και η μετοχή τους.

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα, Α΄ Γυμνασίου. https://www.akademio.gr/el/gym-a/ancient-greek/middle-voice-present

## Τι θα μάθεις

- Να κλίνεις την οριστική ενεστώτα, παρατατικού και μέλλοντα της μέσης φωνής των βαρύτονων ρημάτων.
- Να σχηματίζεις το απαρέμφατο και τη μετοχή ενεστώτα και μέλλοντα της μέσης φωνής.
- Να κλίνεις τον μέλλοντα του εἰμί (ἔσομαι).
- Να ξεχωρίζεις χρόνο και πρόσωπο ενός μεσοπαθητικού τύπου, και να εξηγείς τι σημαίνει μέση φωνή σε αυθεντικό κείμενο.

## Ένας βασιλιάς που πεθαίνει

Η *Κύρου Ἀνάβασις* του Ξενοφώντα ανοίγει στην αυλή των Περσών, γύρω στο 405
π.Χ. Ο βασιλιάς Δαρείος Β΄ είναι άρρωστος, και τα δύο του παιδιά πρέπει να
βρεθούν κοντά του:

> Δαρείου καὶ Παρυσάτιδος **γίγνονται** παῖδες δύο, πρεσβύτερος μὲν Ἀρταξέρξης,
> νεώτερος δὲ Κῦρος· ἐπεὶ δὲ ἠσθένει Δαρεῖος καὶ ὑπώπτευε τελευτὴν τοῦ βίου,
> **ἐβούλετο** τὼ παῖδε ἀμφοτέρω παρεῖναι. ὁ μὲν οὖν πρεσβύτερος παρὼν ἐτύγχανε·
> Κῦρον δὲ **μεταπέμπεται** ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἧς αὐτὸν σατράπην ἐποίησε, καὶ
> στρατηγὸν δὲ αὐτὸν ἀπέδειξε πάντων ὅσοι ἐς Καστωλοῦ πεδίον **ἁθροίζονται**.
>
> — Ξενοφών, *Κύρου Ἀνάβασις* 1.1.1–2 (κείμενο: Perseus Digital Library)

**Μετάφραση δική μας:** Από τον Δαρείο και την Παρύσατη γεννιούνται δύο γιοι,
ο μεγαλύτερος ο Αρταξέρξης και ο μικρότερος ο Κύρος. Όταν ο Δαρείος αρρώστησε και ένιωθε πως
πλησίαζε το τέλος της ζωής του, ήθελε να είναι κοντά του και οι δύο γιοι του. Ο
μεγαλύτερος έτυχε να βρίσκεται ήδη εκεί· τον Κύρο όμως τον καλεί από την
περιοχή όπου τον είχε κάνει σατράπη. Τον είχε ορίσει επίσης αρχηγό όλων όσοι
συγκεντρώνονται στην πεδιάδα του Καστωλού.

Τα τέσσερα ρήματα με τα έντονα δεν τελειώνουν σε -ω, -ει, -ουσι όπως όσα έμαθες
στην ενεργητική φωνή. Τελειώνουν σε **-ονται**, **-ετο**, **-εται**: είναι τύποι
της **μέσης φωνής**.

## Τι σημαίνει «μέση» φωνή

Στην ενεργητική φωνή το υποκείμενο κάνει κάτι σε κάποιον άλλο: ὁ στρατηγὸς
ἁθροίζει τοὺς στρατιώτας (μαζεύει τους στρατιώτες). Η μέση φωνή φέρνει την
πράξη **πίσω στο υποκείμενο**. Στο χωρίο τη βλέπεις με τρεις τρόπους:

| Τύπος                       | Τι λέει                                              | Με τι μοιάζει στα νέα |
| --------------------------- | ---------------------------------------------------- | --------------------- |
| **ἁθροίζονται**             | μαζεύονται, συγκεντρώνονται οι ίδιοι                 | πλένομαι, ντύνομαι    |
| **μεταπέμπεται**            | στέλνει να του φέρουν κάποιον, **για τον εαυτό του** | —                     |
| **ἐβούλετο**, **γίγνονται** | ήθελε, γεννιούνται: δεν υπάρχει ενεργητικό «βούλω»   | έρχομαι, κάθομαι      |

Τα ρήματα της τελευταίας γραμμής, που έχουν **μόνο** μέση φωνή, λέγονται
**αποθετικά**: βούλομαι, γίγνομαι, μάχομαι, πορεύομαι, ἔρχομαι. Οι ίδιες
καταλήξεις μπορούν να έχουν και **παθητική** σημασία (λύομαι = λύνομαι από
κάποιον). Στους χρόνους αυτής της ενότητας ο τύπος είναι ένας· τη σημασία την
αποφασίζει η πρόταση. Γι' αυτό η γραμματική λέει αυτές τις καταλήξεις
**μεσοπαθητικές**.

> **Κλειδί**
>
> Στη μέση φωνή **η κατάληξη αλλάζει**, όχι το θέμα. Ό,τι ήξερες για το θέμα
> του ενεστώτα, για την αύξηση του παρατατικού και για το σ του μέλλοντα από την
> Α΄ μένει ίδιο:
>
> λύ-ω → λύ-ομαι · ἔ-λυ-ον → ἐ-λυ-όμην · λύ-σ-ω → λύ-σ-ομαι

## Ενεστώτας, παρατατικός, μέλλοντας

| Πρόσωπο       | Ενεστώτας    | Παρατατικός | Μέλλοντας        |
| ------------- | ------------ | ----------- | ---------------- |
| α΄ ενικό      | λύ-ομαι      | ἐ-λυ-όμην   | λύ-σ-ομαι        |
| β΄ ενικό      | λύ-ῃ (λύ-ει) | ἐ-λύ-ου     | λύ-σ-ῃ (λύ-σ-ει) |
| γ΄ ενικό      | λύ-εται      | ἐ-λύ-ετο    | λύ-σ-εται        |
| α΄ πληθυντικό | λυ-όμεθα     | ἐ-λυ-όμεθα  | λυ-σ-όμεθα       |
| β΄ πληθυντικό | λύ-εσθε      | ἐ-λύ-εσθε   | λύ-σ-εσθε        |
| γ΄ πληθυντικό | λύ-ονται     | ἐ-λύ-οντο   | λύ-σ-ονται       |

Οι καταλήξεις του ενεστώτα θα τις αναγνωρίσεις αμέσως, γιατί ζουν ακόμα:
λύ-ομαι, λύ-εται, λύ-ονται, όπως «έρχ-ομαι, έρχ-εται, έρχ-ονται». Ο παρατατικός
έχει τις «παρελθοντικές» καταλήξεις -όμην, -ου, -ετο, -οντο, μαζί με την
αύξηση.

Στον μέλλοντα, το σ μπαίνει όπως στην ενεργητική. Στα αφωνόληκτα ρήματα κάνει
ό,τι ξέρεις από την Α΄: φυλάττω → **φυλάξομαι**, πέμπω → **πέμψομαι**, γράφω →
**γράψομαι**.

> **Πρόσεχε**
>
> Τρία ζευγάρια μοιάζουν πολύ. Κοίτα πάντα **την αρχή** και **το σ**.
>
> - **λυόμεθα** (ενεστώτας) και **ἐλυόμεθα** (παρατατικός): μόνο η αύξηση τα
>   χωρίζει. Το ίδιο λύεσθε και ἐλύεσθε.
> - **λύεσθε** (ενεστώτας) και **λύσεσθε** (μέλλοντας): μόνο το σ.
> - Το β΄ ενικό **λύει** της μέσης είναι ίδιο με το γ΄ ενικό της ενεργητικής
>   (ἐκεῖνος λύει). Γι' αυτό οι πίνακες γράφουν πρώτα το **λύῃ**· το ποιο από τα
>   δύο είναι, το λέει το υποκείμενο.

Στο **ἐβούλετο** του χωρίου η αύξηση είναι συλλαβική, όπως στο ἔλυον. Στο
ἁθροίζω θα ήταν χρονική: **ἡθροίζοντο**, με το α να γίνεται η. Οι ίδιοι κανόνες
της αύξησης που ξέρεις.

## Ο μέλλοντας του εἰμί

Το εἰμί έχει ενεστώτα και παρατατικό ενεργητικούς (εἰμί, ἦν), αλλά τον
**μέλλοντα** τον σχηματίζει με καταλήξεις της μέσης:

| Πρόσωπο       | Μέλλοντας του εἰμί |
| ------------- | ------------------ |
| α΄ ενικό      | ἔσομαι             |
| β΄ ενικό      | ἔσῃ (ἔσει)         |
| γ΄ ενικό      | **ἔσται**          |
| α΄ πληθυντικό | ἐσόμεθα            |
| β΄ πληθυντικό | ἔσεσθε             |
| γ΄ πληθυντικό | ἔσονται            |

Πρόσεξε το γ΄ ενικό: **ἔσται**, όχι «ἔσεται». Είναι η μόνη ανωμαλία του
πίνακα. Το απαρέμφατο είναι **ἔσεσθαι** και η μετοχή **ἐσόμενος, -η, -ον**.

## Απαρέμφατο και μετοχή

Στην προηγούμενη ενότητα έμαθες τα ενεργητικά: λύειν, λύσειν, λύων, λύσων. Της μέσης φωνής
τελειώνουν σε **-σθαι** και **-μενος**:

|            | Ενεστώτας                      | Μέλλοντας                            |
| ---------- | ------------------------------ | ------------------------------------ |
| Απαρέμφατο | λύ-εσθαι                       | λύ-σ-εσθαι                           |
| Μετοχή     | λυ-όμενος, λυ-ομένη, λυ-όμενον | λυ-σ-όμενος, λυ-σ-ομένη, λυ-σ-όμενον |

Η μετοχή κλίνεται σαν τα δευτερόκλιτα επίθετα της Α΄ (ἀγαθός, ἀγαθή, ἀγαθόν).
Ο παρατατικός δεν έχει δικό του απαρέμφατο ή μετοχή.

Το **-όμενος** το ξέρεις από τα νέα: ερχόμενος, «ο λεγόμενος», «τα
επερχόμενα». Είναι ακριβώς η ίδια κατάληξη.

> **Θυμήσου**
>
> - Μέση φωνή = άλλες καταλήξεις στο ίδιο θέμα: **-ομαι, -ῃ, -εται, -όμεθα,
>   -εσθε, -ονται**.
> - Παρατατικός: αύξηση και **-όμην, -ου, -ετο, -όμεθα, -εσθε, -οντο**.
> - Μέλλοντας: **σ** και τις καταλήξεις του ενεστώτα. Του εἰμί: ἔσομαι, γ΄
>   ενικό **ἔσται**.
> - Απαρέμφατο **-σθαι**, μετοχή **-μενος, -μένη, -μενον**.
> - Αποθετικά: μόνο μέση φωνή (βούλομαι, γίγνομαι, μάχομαι).

Τώρα διάλεξε έναν τύπο και πες σε ποιον χρόνο είναι. Κάθε απάντηση, σωστή ή
λάθος, σου λέει ποιο σημάδι κοιτάς.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ενεστώτας, παρατατικός ή μέλλοντας;*

Και αντίστροφα: φτιάξε τον τύπο από τα κομμάτια του. Η σειρά είναι πάντα η
ίδια: αύξηση (αν χρειάζεται), θέμα, σ (αν χρειάζεται), κατάληξη.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Χτίσε τον τύπο*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Αναγνώρισε το ἁθροίζονται και το ἐβούλετο του χωρίου, και πες τι σημαίνει εκεί η μέση φωνή.

1. **ἁθροίζονται**: χωρίς αύξηση, χωρίς σ, κατάληξη -ονται. Γ΄ πληθυντικό
   οριστικής ενεστώτα, μέση φωνή, του ἁθροίζω. Η πράξη γυρίζει στο υποκείμενο:
   όσοι **μαζεύονται** οι ίδιοι στην πεδιάδα.
2. **ἐβούλετο**: αύξηση ἐ-, κατάληξη -ετο. Γ΄ ενικό οριστικής παρατατικού του
   βούλομαι. Είναι **αποθετικό**· ενεργητικό «βούλω» δεν υπάρχει, άρα η σημασία
   είναι απλώς «ήθελε».

### Παράδειγμα 2: Κλίνε τον μέλλοντα της μέσης του φυλάττω (φυλάγομαι, προσέχω).

1. Θέμα φυλακ-. Το κ με το σ του μέλλοντα δίνει ξ, όπως στο ενεργητικό φυλάξω.
2. Στο φυλαξ- βάζουμε τις καταλήξεις του ενεστώτα της μέσης:

   φυλάξομαι, φυλάξῃ (φυλάξει), φυλάξεται, φυλαξόμεθα, φυλάξεσθε, φυλάξονται.

### Παράδειγμα 3: Βάλε στον παρατατικό και μετά στον μέλλοντα το «οἱ στρατιῶται πορεύονται».

1. **πορεύονται** είναι γ΄ πληθυντικό ενεστώτα. Για τον παρατατικό βάζουμε αύξηση
   και την κατάληξη -οντο: **ἐπορεύοντο**.
2. Για τον μέλλοντα κρατάμε τις καταλήξεις του ενεστώτα και βάζουμε σ: πορεύ-σ-ονται
   → **πορεύσονται**.

   «οἱ στρατιῶται ἐπορεύοντο» · «οἱ στρατιῶται πορεύσονται»

## Ερωτήσεις

1. Τι αλλάζει από το λύω στο λύομαι;
   - Η κατάληξη, ενώ το θέμα μένει ίδιο
   - Το θέμα, ενώ η κατάληξη μένει ίδια
   - Ο χρόνος, από ενεστώτα σε μέλλοντα
   - Η αύξηση, που μπαίνει στην αρχή
2. Ποιο είναι το γ΄ πληθυντικό της οριστικής παρατατικού του παιδεύομαι;
   - ἐπαιδεύοντο
   - παιδεύονται
   - ἐπαίδευον
   - παιδεύσονται
3. Τι ξεχωρίζει το λύσεσθε από το λύεσθε;
   - Το σ του μέλλοντα
   - Η αύξηση του παρατατικού
   - Το πρόσωπο του ρήματος
   - Η φωνή του ρήματος
4. Ποιο είναι το γ΄ ενικό του μέλλοντα του εἰμί;
   - ἔσται
   - ἔσεται
   - ἐστί
   - ἦν
5. Γιατί το βούλομαι λέγεται αποθετικό ρήμα;
   - Γιατί έχει μόνο τύπους της μέσης φωνής
   - Γιατί έχει πάντα παθητική σημασία
   - Γιατί δεν έχει καθόλου παρατατικό
   - Γιατί παίρνει πάντα απαρέμφατο
6. Στο «Κῦρον δὲ μεταπέμπεται», τι προσθέτει η μέση φωνή στο νόημα;
   - Ότι τον καλεί για τον εαυτό του
   - Ότι ο Κύρος καλείται από άλλον
   - Ότι η πράξη έγινε στο παρελθόν
   - Ότι ο Δαρείος στέλνει τον εαυτό του
7. Ποια είναι η μετοχή μέλλοντα της μέσης του πορεύομαι, στο αρσενικό;
   - πορευσόμενος
   - πορευόμενος
   - πορεύσεσθαι
   - πορεύσων
8. Στο «σὺ λύει», τι είναι ο τύπος λύει;
   - Β΄ ενικό ενεστώτα, μέση φωνή
   - Γ΄ ενικό ενεστώτα, ενεργητική
   - Β΄ ενικό παρατατικού, μέση
   - Β΄ ενικό μέλλοντα, μέση φωνή

## Ασκήσεις

1. Σε ποιο πρόσωπο, αριθμό και χρόνο είναι ο τύπος ἐπορευόμεθα;
2. Γράψε τον μέλλοντα του εἰμί στο α΄ και στο γ΄ ενικό, και το απαρέμφατό του.
3. Βάλε στον παρατατικό και στον μέλλοντα το «ὁ Κῦρος βουλεύεται».
4. Στο χωρίο του Ξενοφώντα, ξαναγράψε σε παρατατικό τα γίγνονται, μεταπέμπεται και ἁθροίζονται.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/gym-a/ancient-greek/middle-voice-present
