# Η αναγνωστική ανταπόκριση

> Η προσωπική σου απάντηση στο λογοτεχνικό κείμενο, σε 100-150 λέξεις, τεκμηριωμένη.

Νέα Ελληνικά, Γ΄ ΕΠΑΛ. https://www.akademio.gr/el/epal-c/language/reader-response

## Τι θα μάθεις

- Να καταλαβαίνεις τι ζητά η δραστηριότητα αναγνωστικής ανταπόκρισης: κατανόηση, κρίση και σύνδεση με το σήμερα.
- Να κρίνεις ιδέες, αξίες, στάσεις και συμπεριφορές του κειμένου με τεκμήρια από τους στίχους ή τις φράσεις του.
- Να συνδέεις το θέμα του κειμένου με τη σύγχρονη πραγματικότητα και με δικές σου εμπειρίες.
- Να γράφεις ενιαίο κείμενο 100-150 λέξεων, οργανωμένο και μέσα στο όριο.

## Η δική σου απάντηση στο κείμενο

Το τελευταίο ζητούμενο του λογοτεχνικού κειμένου είναι η **αναγνωστική
ανταπόκριση**: ένα σύντομο κείμενο **100-150 λέξεων**, για **20 μονάδες**.
Το 2026 η εκφώνηση ρωτούσε ποιο είναι το όνειρο του ποιητικού υποκειμένου και
αν θα μπορούσε να εμπνεύσει σημερινούς νέους. Η μορφή είναι σχεδόν πάντα
αυτή: **ένα σκέλος κατανόησης** και **ένα σκέλος κρίσης**.

Η ύλη λέει τι περιμένουν: να εκφράσεις την **κρίση** σου για ιδέες, αξίες,
στάσεις και συμπεριφορές του κειμένου, να εντάξεις τον προβληματισμό του
στη **σύγχρονη πραγματικότητα**, να τον συνδέσεις με **εμπειρίες, βιώματα,
συναισθήματα**, και όλα αυτά **τεκμηριωμένα**, με σημεία του κειμένου.

> **Κλειδί**
>
> Τρεις κινήσεις, με αυτή τη σειρά: **κατανοώ** (τι λέει το κείμενο για αυτό
> που ρωτούν, με στίχους σε εισαγωγικά), **κρίνω** (συμφωνώ, διαφωνώ, εν μέρει,
> και γιατί), **συνδέω** (με το σήμερα, με κάτι που έζησα ή είδα). Χωρίς την
> πρώτη, η απάντηση γίνεται έκθεση άσχετη με το κείμενο. Χωρίς τη δεύτερη και
> την τρίτη, γίνεται περίληψη.

## Πώς βαθμολογείται

Ο πίνακας κριτηρίων της αναγνωστικής ανταπόκρισης ζητά, στο περιεχόμενο:

| Κριτήριο                             | Τι σημαίνει για σένα                                                             |
| ------------------------------------ | -------------------------------------------------------------------------------- |
| **Αξιολόγηση ιδεών, αξιών, στάσεων** | δεν περιγράφεις μόνο τι κάνει ο ήρωας· λες τι **σκέφτεσαι** γι' αυτό             |
| **Συσχέτιση με τα συμφραζόμενα**     | λαμβάνεις υπόψη το κείμενο και, αν δίνεται, το εισαγωγικό σημείωμα για την εποχή |
| **Κειμενικές αναφορές**              | στίχοι ή φράσεις σε εισαγωγικά, όχι γενικά «όπως λέει το ποίημα»                 |
| **Όριο λέξεων**                      | 100-150· η υπέρβαση κοστίζει                                                     |

Και φυσικά: σαφήνεια, ορθογραφία, στίξη, και **λογική σύνδεση** των
προτάσεων με διαρθρωτικές λέξεις.

## Τα «Τείχη» του Καβάφη

Από τον **Κωνσταντίνο Καβάφη** (1863–1933), όπως δημοσιεύτηκε στο περιοδικό
«Αλεξανδρινή Τέχνη» το 1926 (Βικιθήκη):

> **ΤΕΙΧΗ**
>
> Χωρὶς περίσκεψιν, χωρὶς λύπην, χωρὶς αἰδὼ
> μεγάλα κ’ ὑψηλὰ τριγύρω μου ἔκτισαν τείχη.
> Καὶ κάθομαι καὶ ἀπελπίζομαι τώρα ἐδῶ.
> Ἄλλο δὲν σκέπτομαι: τὸν νοῦν μου τρώγει αὐτὴ ἡ τύχη.
>
> διότι πράγματα πολλὰ ἔξω νὰ κάμω εἶχον.
> Ἂ ὅταν ἔκτιζαν τὰ τείχη πῶς νὰ μὴν προσέξω.
> Ἀλλὰ δὲν ἄκουσα ποτὲ κρότον κτιστῶν ἢ ἦχον.
> Ἀνεπαισθήτως μ’ ἔκλεισαν ἀπὸ τὸν κόσμον ἔξω.

Πριν γράψεις, κάνε τρεις ερωτήσεις στο κείμενο.

- **Τι συμβαίνει;** Κάποιοι («ἔκτισαν», γ΄ πληθυντικό, χωρίς όνομα)
  έκλεισαν το ποιητικό υποκείμενο πίσω από τείχη. Η τριπλή επανάληψη «χωρὶς…
  χωρὶς… χωρὶς» δείχνει την αναλγησία τους.
- **Πώς νιώθει και πώς στέκεται;** Απελπισμένος, παθητικός: «κάθομαι καὶ
  ἀπελπίζομαι». Τον τρώει η σκέψη για όσα δεν έκανε, και κατηγορεί και τον
  εαυτό του: «πῶς νὰ μὴν προσέξω».
- **Τι σημαίνουν τα τείχη;** Το ποίημα δεν το λέει. Μπορεί να είναι οι
  κοινωνικές συμβάσεις, η γνώμη των άλλων, οι συνήθειες, ή η ίδια η μοναξιά.
  Αυτό το κενό είναι η δική σου ευκαιρία.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ανταπόκριση ή όχι;*

## Ένα σχέδιο που δουλεύει

Σε 100-150 λέξεις δεν χωράνε πρόλογοι. Ένα ενιαίο κείμενο, μία ή δύο
παράγραφοι:

1. **Απαντάς στο πρώτο σκέλος** με 1-2 προτάσεις και έναν στίχο σε εισαγωγικά.
2. **Δηλώνεις την κρίση σου** καθαρά («Συμφωνώ», «Κρίνω τη στάση του…»,
   «Θεωρώ ότι…») και την αιτιολογείς με δεύτερο στίχο.
3. **Συνδέεις** με το σήμερα ή με δική σου εμπειρία, συγκεκριμένα.
4. **Κλείνεις** με μία πρόταση που γυρίζει στο κείμενο.

> **Πρόσεχε**
>
> - **Όχι περίληψη.** Αν ξαναλές τι γίνεται στο ποίημα, δεν κρίνεις.
> - **Όχι έκθεση.** Αν μιλάς δέκα γραμμές για τους νέους χωρίς στίχο, έχεις
>   ξεφύγει από το κείμενο.
> - **Όχι «μου άρεσε» χωρίς γιατί.** Η αρέσκεια γίνεται δεκτή μόνο
>   τεκμηριωμένη.
> - **Όχι πάνω από 150 λέξεις.** Μέτρησε. Η υπέρβαση γράφεται στον πίνακα
>   κριτηρίων.
> - **Απάντησε σε όλα τα σκέλη.** Αν η εκφώνηση έχει δύο ερωτήματα, απαντάς και
>   στα δύο.

> **Θυμήσου**
>
> - **Κατανοώ, κρίνω, συνδέω**, πάντα με **στίχους σε εισαγωγικά**.
> - Ενιαίο κείμενο **100-150 λέξεων**, χωρίς πρόλογο-έκθεση.
> - Κρίνεις **ιδέες, αξίες, στάσεις, συμπεριφορές**, όχι τον ποιητή ως πρόσωπο.
> - Η σύνδεση με το σήμερα είναι **συγκεκριμένη**, όχι γενικόλογη.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Πώς νιώθει το ποιητικό υποκείμενο στα «Τείχη» και πώς κρίνεις τη στάση του; Θα μπορούσε το ποίημα να αφορά έναν σημερινό νέο; Να αναπτύξεις την απάντησή σου σε ένα ενιαίο κείμενο (100-150 λέξεις), με αναφορές στο ποίημα.

1. **Ανάλυση.** Τρία σκέλη: πώς νιώθει (κατανόηση), πώς κρίνω τη στάση του
   (κρίση), αν αφορά σημερινό νέο (σύνδεση). Στίχοι-κλειδιά: «κάθομαι καὶ
   ἀπελπίζομαι», «Ἀνεπαισθήτως μ’ ἔκλεισαν».
2. **Απάντηση.** Το ποιητικό υποκείμενο νιώθει εγκλωβισμένο και απελπισμένο.
   Άλλοι, «χωρὶς περίσκεψιν, χωρὶς λύπην», έχτισαν γύρω του τείχη, κι εκείνος
   ομολογεί: «κάθομαι καὶ ἀπελπίζομαι τώρα ἐδῶ». Το πιο πικρό είναι ότι δεν το κατάλαβε:
   «Ἀνεπαισθήτως μ’ ἔκλεισαν». Κρίνω τη στάση του με συμπάθεια, αλλά και με
   κάποια αυστηρότητα. Είναι θύμα, όμως η παραίτησή του τον κρατά μέσα· θρηνεί,
   αντί να ψάξει μια διέξοδο.

   Το ποίημα αφορά και τους σημερινούς νέους. Τείχη χτίζουν γύρω μας οι
   ετικέτες των άλλων («δεν κάνεις για σπουδές») και οι οθόνες που μας κρατούν
   μόνους στο δωμάτιο. Όπως ο ήρωας, συχνά δεν ακούμε «κρότον κτιστῶν». Γι' αυτό
   χρειάζεται να προσέχουμε νωρίς τι υψώνεται γύρω μας, και να μη δεχτούμε ότι
   ένας τοίχος είναι για πάντα.

   *(117 λέξεις.)*
3. **Τι κάνει σωστά.** Απαντά με τη σειρά στα τρία σκέλη. Έχει **τέσσερις
   στίχους** σε εισαγωγικά. Η κρίση είναι **ισορροπημένη** (συμπάθεια και
   αυστηρότητα) και αιτιολογείται. Η σύνδεση με το σήμερα είναι
   **συγκεκριμένη**: ετικέτες, οθόνες. Και το τέλος γυρίζει στο σύμβολο του
   ποιήματος.

### Παράδειγμα 2: Στο ποίημα «Οι δύο φτωχοί» του Δροσίνη (Βικιθήκη) ένας γέρος ζητιάνος παίρνει ελεημοσύνη από τους περαστικούς, ενώ έναν νέο τυφλό ζητιάνο δίπλα του κανείς δεν τον προσέχει. Στο τέλος ο γέρος δίνει στον τυφλό λίγα από τα χρήματά του, κι εκείνος, που δεν βλέπει, ευχαριστεί: «–Σοῦ εὔχετ’ ἡ φτωχὴ καρδιά μου / τιμὲς καὶ δόξες, ἄρχοντά μου!». Πώς κρίνεις τη στάση του γέρου και των περαστικών; Να απαντήσεις σε 100-150 λέξεις.

1. **Σχέδιο.** Κατανοώ: οι περαστικοί δίνουν μόνο στον γέρο, ο γέρος δίνει στον
   τυφλό. Κρίνω: δύο στάσεις, αδιαφορία και αλληλεγγύη. Συνδέω: ποιος βοηθά
   σήμερα; Στίχοι: «μὰ οὔτε ἕνας τους δὲ δίνει», «ἄρχοντά μου».
2. **Απάντηση.** Οι περαστικοί λυπούνται τα «χιονοσκέπαστα» γηρατειά, αλλά «οὔτε
   ἕνας τους δὲ δίνει» στον νέο τυφλό. Η ελεημοσύνη τους μοιάζει περισσότερο με
   συνήθεια παρά με πραγματική ματιά στον άλλον. Αντίθετα, ο γέρος, φτωχός κι
   ο ίδιος, βλέπει τον πόνο που οι άλλοι προσπερνούν και μοιράζεται το λίγο που
   έχει. Θεωρώ τη στάση του πιο αληθινή από κάθε μεγάλη δωρεά, γιατί δίνει από
   την ανάγκη του, όχι από το περίσσευμα.

   Η ειρωνεία του τέλους με συγκινεί: ο τυφλός τον λέει «ἄρχοντά μου». Και
   σήμερα, συχνά βοηθούν περισσότερο όσοι έχουν λιγότερα: ο συμμαθητής που
   μοιράζεται το κολατσιό του, ο γείτονας που ξέρει τι θα πει δυσκολία. Το
   ποίημα μάς θυμίζει ότι η αλληλεγγύη δεν μετριέται με χρήματα.

   *(114 λέξεις.)*

## Ερωτήσεις

1. Πόσες λέξεις ορίζει η ύλη για το κείμενο αναγνωστικής ανταπόκρισης στις εξετάσεις του ΕΠΑΛ;
   - 50-60
   - 200-250
   - 100-150
   - Όσες θέλει ο μαθητής
2. Τι ζητά κυρίως η αναγνωστική ανταπόκριση;
   - Την περίληψη του λογοτεχνικού κειμένου σε 100-150 λέξεις, με δικά σου λόγια
   - Την τεκμηριωμένη κρίση σου για ιδέες και στάσεις του κειμένου
   - Τα βιογραφικά στοιχεία του συγγραφέα
   - Τον κατάλογο των σχημάτων λόγου του κειμένου
3. Στα «Τείχη» ο Καβάφης δεν λέει ποιοι έχτισαν τα τείχη ούτε τι είναι. Τι κάνεις στην απάντησή σου;
   - Γράφεις ότι το ποίημα είναι ελλιπές και δεν απαντάς
   - Λες ότι είναι αληθινά πέτρινα τείχη μιας φυλακής
   - Γράφεις ότι μόνο ο ποιητής ξέρει την απάντηση
   - Δίνεις μια δική σου ερμηνεία του συμβόλου, στηριγμένη σε στίχους
4. Ποια πρόταση είναι κρίση για τη στάση του ποιητικού υποκειμένου στα «Τείχη»;
   - «Το ποιητικό υποκείμενο κάθεται μέσα στα τείχη.»
   - «Το ποίημα έχει οκτώ στίχους με ομοιοκαταληξία, σε δύο στροφές.»
   - «Τον λυπάμαι, αλλά η παραίτησή του τον κρατά μέσα.»
   - «Ο Καβάφης έζησε στην Αλεξάνδρεια.»
5. Ποια σύνδεση με το σήμερα είναι η πιο αποτελεσματική σε μια απάντηση για τα «Τείχη»;
   - «Σήμερα ο κόσμος έχει πολλά προβλήματα.»
   - «Σήμερα δεν χτίζουμε τείχη, χτίζουμε πολυκατοικίες.»
   - «Σήμερα οι νέοι είναι πολύ καλύτεροι και πιο ελεύθεροι από τους νέους του παλιού καιρού.»
   - «Τείχη σήμερα μπορεί να γίνουν οι οθόνες που μας κλείνουν μόνους.»
6. Η εκφώνηση ρωτά: «Ποιο είναι το όνειρο του ήρωα; Θα μπορούσε να εμπνεύσει σημερινούς νέους;» Ένας μαθητής γράφει 140 λέξεις μόνο για το πώς εμπνέει τους νέους. Τι έχει κάνει λάθος;
   - Δεν απάντησε στο πρώτο σκέλος, την κατανόηση του κειμένου
   - Έγραψε πάρα πολλές λέξεις και ξεπέρασε το όριο της εκφώνησης
   - Τίποτα· το δεύτερο σκέλος είναι το μόνο που μετράει
   - Χρησιμοποίησε α΄ πρόσωπο, που απαγορεύεται
7. Πώς δείχνεις στον βαθμολογητή ότι η κρίση σου στηρίζεται στο κείμενο;
   - Γράφεις «όπως φαίνεται από το ποίημα» στο τέλος κάθε πρότασης, χωρίς να πεις πού
   - Αντιγράφεις ολόκληρο το ποίημα στην αρχή
   - Παραθέτεις σύντομους στίχους ή φράσεις σε εισαγωγικά, δίπλα στην κρίση σου
   - Αναφέρεις τον τίτλο του ποιήματος σε κάθε πρόταση
8. Μπορείς να γράψεις ότι ένα ποίημα δεν σου άρεσε;
   - Όχι, πρέπει πάντα να επαινείς το κείμενο των εξετάσεων
   - Ναι, αρκεί να το αιτιολογήσεις με σημεία του κειμένου
   - Ναι, χωρίς εξήγηση, αφού είναι προσωπική γνώμη
   - Μόνο αν το ποίημα είναι μοντέρνο

## Ασκήσεις

1. Ποιες είναι οι τρεις κινήσεις μιας αναγνωστικής ανταπόκρισης, με τη σειρά;
2. Ένας μαθητής γράφει για τα «Τείχη»: «Στις μέρες μας οι νέοι έχουν πολλά προβλήματα, όπως το άγχος, η ανεργία και η μοναξιά. Πρέπει η πολιτεία να τους βοηθήσει. Το ποίημα μου άρεσε πολύ.» Εξήγησε γιατί η απάντηση δεν είναι αναγνωστική ανταπόκριση.
3. Στη «Σταχομαζώχτρα» του Παπαδιαμάντη (1889, Βικιθήκη) η θεια-Αχτίτσα μαζεύει κάθε καλοκαίρι στάχυα στην Εύβοια, ενώ οι χωρικοί την κοροϊδεύουν: «Ἀλλ’ αὕτη ἔκυπτεν ὑπομονητική, σιωπηλή». Κρίνεις σωστή τη στάση της; Τι πρέπει να έχει μια απάντηση 100-150 λέξεων;
4. Στα «Παράθυρα» του Καβάφη (Βικιθήκη) το ποιητικό υποκείμενο ψάχνει μέσα σε «σκοτεινὲς κάμαρες» τα παράθυρα, αλλά στο τέλος λέει: «Καὶ καλλίτερα ἴσως νὰ μὴν τὰ βρῶ. / Ἴσως τὸ φῶς θἆναι μιὰ νέα τυραννία.» Πώς κρίνεις τον φόβο του για το «φως»; Έχεις νιώσει κάτι ανάλογο μπροστά σε μια αλλαγή στη ζωή σου; Τι πρέπει να έχει μια απάντηση 100-150 λέξεων;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/epal-c/language/reader-response
