# Τρόποι ανάπτυξης της παραγράφου

> Παραδείγματα, αίτιο-αποτέλεσμα, σύγκριση, ορισμός: τι κάνει ο καθένας.

Νέα Ελληνικά, Γ΄ ΕΠΑΛ. https://www.akademio.gr/el/epal-c/language/paragraph-development

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις τους τρόπους ανάπτυξης μιας παραγράφου: παραδείγματα, αιτιολόγηση, αίτιο-αποτέλεσμα, σύγκριση-αντίθεση, ορισμό, διαίρεση, αναλογία.
- Να τεκμηριώνεις τον τρόπο ανάπτυξης με τους δείκτες και τα σημεία της παραγράφου.
- Να αναλύεις έναν ορισμό (οριστέα έννοια, γένος, ειδοποιός διαφορά) και μια αναλογία (τι παραλληλίζεται με τι, σε ποιο κοινό σημείο).
- Να εξηγείς τι πετυχαίνει ο συγγραφέας με τον τρόπο ανάπτυξης που διάλεξε.

## Πώς «γεμίζει» μια παράγραφος

Η θεματική περίοδος λέει τη βασική σκέψη. Οι λεπτομέρειες την
**αναπτύσσουν**, και υπάρχουν λίγοι, σταθεροί τρόποι να το κάνουν. Στις
εξετάσεις σού ζητούν να βρεις τον τρόπο, να τον **τεκμηριώσεις** με το
κείμενο και, συχνά, να πεις **τι πετυχαίνει**.

| Τρόπος ανάπτυξης      | Τι κάνει                                                       | Δείκτες                                                     |
| --------------------- | -------------------------------------------------------------- | ----------------------------------------------------------- |
| **Παραδείγματα**      | δείχνει το γενικό με συγκεκριμένες περιπτώσεις                 | για παράδειγμα, όπως, λόγου χάρη, ονόματα, αριθμοί          |
| **Αιτιολόγηση**       | δίνει λόγους που εξηγούν ή στηρίζουν τη θεματική περίοδο       | γιατί, επειδή, αφού, διότι, ο λόγος είναι                   |
| **Αίτιο-αποτέλεσμα**  | δείχνει τις αιτίες ή τις συνέπειες ενός φαινομένου             | προκαλεί, οδηγεί σε, έχει ως αποτέλεσμα, εξαιτίας, έτσι     |
| **Σύγκριση-αντίθεση** | βάζει δίπλα δύο πράγματα και δείχνει ομοιότητες ή διαφορές     | ενώ, αντίθετα, όμως, από τη μια… από την άλλη, όπως και     |
| **Ορισμός**           | λέει τι είναι μια έννοια                                       | ορίζεται, είναι, ονομάζεται, λέγεται                        |
| **Διαίρεση**          | χωρίζει μια έννοια σε είδη, με ένα κριτήριο                    | χωρίζεται, διακρίνεται, υπάρχουν δύο είδη, αφενός… αφετέρου |
| **Αναλογία**          | φωτίζει κάτι άγνωστο ή αφηρημένο με κάτι γνωστό από άλλο πεδίο | όπως… έτσι και, μοιάζει με, σαν, είναι σαν να               |

Συχνά μια παράγραφος συνδυάζει δύο τρόπους (π.χ. ορισμό και παραδείγματα).
Τότε λες και τους δύο, και ποιος κυριαρχεί.

> **Κλειδί**
>
> Ο ορισμός έχει τρία μέρη: την **οριστέα έννοια** (τι ορίζεται), το **γένος**
> (η ευρύτερη κατηγορία) και την **ειδοποιό διαφορά** (τι την ξεχωρίζει μέσα
> στην κατηγορία). Η αναλογία έχει **δύο σκέλη** από διαφορετικά πεδία και
> **ένα κοινό σημείο**: αυτό που ο συγγραφέας θέλει να φωτίσει.

## Οι τρόποι στην πράξη

Μια σειρά από δικές μας παραγράφους για το ίδιο θέμα: την πρώτη δουλειά.

> **Α.** Μαθητευόμενος ορίζεται ο νέος που εργάζεται σε μια επιχείρηση με
> σύμβαση μάθησης, για να αποκτήσει τις δεξιότητες μιας ειδικότητας
> δίπλα σε έμπειρο τεχνίτη.
>
> **Β.** Οι πρώτες μέρες σε μια δουλειά είναι δύσκολες, γιατί όλα είναι
> άγνωστα: οι κανόνες, τα εργαλεία, οι συνάδελφοι. Επιπλέον, ο νέος φοβάται
> το λάθος, αφού ακόμα δεν ξέρει τι συγχωρείται και τι όχι.
>
> **Γ.** Οι δεξιότητες που χρειάζεται ένας νέος εργαζόμενος χωρίζονται σε
> δύο είδη. Από τη μια είναι οι τεχνικές, όπως το να διαβάζεις ένα σχέδιο ή
> να ρυθμίζεις ένα μηχάνημα. Από την άλλη είναι οι ήπιες, όπως η
> συνεργασία, η συνέπεια και η επικοινωνία με τον πελάτη.
>
> **Δ.** Η πρώτη δουλειά μοιάζει με το πρώτο κολύμπι στα βαθιά. Στην αρχή
> χτυπάς τα χέρια σου πανικόβλητος και καταπίνεις νερό. Σιγά σιγά όμως
> μαθαίνεις να εμπιστεύεσαι το σώμα σου και να επιπλέεις. Έτσι και στη
> δουλειά: η ασφάλεια έρχεται όταν πάψεις να παλεύεις με όλα μαζί.

*Κείμενα γραμμένα για την ενότητα.*

**Α: ορισμός.** Οριστέα έννοια: «μαθητευόμενος»· γένος: «ο νέος που
εργάζεται σε μια επιχείρηση»· ειδοποιός διαφορά: «με σύμβαση μάθησης, για να
αποκτήσει τις δεξιότητες… δίπλα σε έμπειρο τεχνίτη». Δείκτης: «ορίζεται».

**Β: αιτιολόγηση.** Η θεματική περίοδος («Οι πρώτες μέρες… είναι
δύσκολες») στηρίζεται σε δύο λόγους, με δείκτες «γιατί» και «αφού».

**Γ: διαίρεση.** Διαιρετέα έννοια: οι δεξιότητες· κριτήριο: το είδος της
ικανότητας· είδη: τεχνικές και ήπιες. Δείκτες: «χωρίζονται σε δύο είδη»,
«Από τη μια… Από την άλλη». Μέσα της υπάρχουν και παραδείγματα («όπως…»).

**Δ: αναλογία.** Η πρώτη δουλειά (άγνωστο, αφηρημένο) παραλληλίζεται με το
πρώτο κολύμπι στα βαθιά (γνωστό, από άλλο πεδίο). Κοινό σημείο: ο αρχικός
πανικός που δίνει τη θέση του στην αυτοπεποίθηση, όταν μάθεις να μην παλεύεις.
Δείκτες: «μοιάζει με», «Έτσι και».

*Διαδραστικό στη σελίδα: Με ποιον τρόπο αναπτύσσεται;*

## Τι πετυχαίνει κάθε τρόπος

- **Παραδείγματα**: κάνουν το γενικό συγκεκριμένο και πιστευτό.
- **Αιτιολόγηση**: πείθει με λόγους· ο αναγνώστης βλέπει **γιατί**.
- **Αίτιο-αποτέλεσμα**: δείχνει πώς δουλεύει ένα φαινόμενο, βήμα βήμα.
- **Σύγκριση-αντίθεση**: φωτίζει το ένα μέσα από το άλλο· ξεχωρίζει τις
  διαφορές.
- **Ορισμός**: ξεκαθαρίζει την έννοια, ώστε όλοι να μιλούν για το ίδιο.
- **Διαίρεση**: βάζει τάξη σε κάτι σύνθετο.
- **Αναλογία**: κάνει κατανοητό το άγνωστο ή το αφηρημένο με κάτι οικείο,
  και ζωντανεύει τον λόγο.

> **Θυμήσου**
>
> - Επτά τρόποι: **παραδείγματα, αιτιολόγηση, αίτιο-αποτέλεσμα,
>   σύγκριση-αντίθεση, ορισμός, διαίρεση, αναλογία**· συχνά συνδυάζονται.
> - Τεκμηριώνεις με **δείκτες** και με το **περιεχόμενο** της παραγράφου.
> - **Ορισμός**: οριστέα έννοια, γένος, ειδοποιός διαφορά.
> - **Αναλογία**: δύο σκέλη από διαφορετικά πεδία και ένα κοινό σημείο.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Με ποιον τρόπο αναπτύσσεται η παράγραφος Γ («Οι δεξιότητες που χρειάζεται ένας νέος εργαζόμενος χωρίζονται σε δύο είδη…»); Να τεκμηριώσεις την απάντησή σου. (μονάδες 4)

1. Ο κύριος τρόπος είναι η **διαίρεση**. Η **διαιρετέα έννοια** είναι οι
   δεξιότητες του νέου εργαζόμενου, το **κριτήριο** είναι το είδος της
   ικανότητας, και τα **είδη** είναι δύο: οι τεχνικές και οι ήπιες δεξιότητες.
   Δείκτες: «χωρίζονται σε δύο είδη», «Από τη μια… Από την άλλη».
2. Δευτερεύων τρόπος: **παραδείγματα** για κάθε είδος, με τον δείκτη «όπως»
   («το να διαβάζεις ένα σχέδιο», «η συνεργασία, η συνέπεια»). Τα παραδείγματα
   κάνουν συγκεκριμένα τα δύο είδη.

### Παράδειγμα 2: Η παράγραφος Δ («Η πρώτη δουλειά μοιάζει με το πρώτο κολύμπι στα βαθιά…») αναπτύσσεται με αναλογία. Να εντοπίσεις την αναλογία, να την αναλύσεις και να εξηγήσεις τι πετυχαίνει ο συγγραφέας με αυτήν. (μονάδες 6)

1. **Εντοπισμός**: η πρώτη δουλειά παραλληλίζεται με το πρώτο κολύμπι στα
   βαθιά («μοιάζει με», «Έτσι και στη δουλειά»).
2. **Ανάλυση**: όπως στο πρώτο κολύμπι ο αρχάριος πανικοβάλλεται, χτυπά τα χέρια
   του και καταπίνει νερό, μέχρι να μάθει να εμπιστεύεται το σώμα του και να
   επιπλέει, έτσι και ο νέος εργαζόμενος νιώθει στην αρχή ότι πνίγεται, μέχρι
   να βρει ασφάλεια όταν σταματήσει να παλεύει με όλα μαζί. Κοινό σημείο: ο
   αρχικός φόβος που γίνεται σιγουριά.
3. **Τι πετυχαίνει**: κάνει μια αφηρημένη εμπειρία (την προσαρμογή) εικόνα που
   όλοι έχουν ζήσει, άρα γίνεται κατανοητή αμέσως. Ζωντανεύει τον λόγο και
   δίνει στον αναγνώστη ελπίδα ότι η δυσκολία είναι περαστική.

> **Πρόσεχε**
>
> - **Μην γράφεις «συλλογιστική πορεία»** για την οργάνωση της παραγράφου. Οι
>   οδηγίες των εξετάσεων ζητούν «τρόπος ανάπτυξης» ή «τρόπος οργάνωσης».
> - **Αναλογία ή σύγκριση;** Στη σύγκριση και τα δύο ανήκουν στο ίδιο πεδίο
>   (γραφείο και σπίτι). Στην αναλογία έρχονται από **διαφορετικά** πεδία
>   (δουλειά και κολύμπι).
> - **Ο δείκτης βοηθά, δεν αποφασίζει.** Ένα «όπως» μπορεί να εισάγει
>   παράδειγμα ή αναλογία· κοίτα τι κάνει η παράγραφος.

## Ερωτήσεις

1. «Η ΚΑΡΠΑ είναι τεχνική πρώτων βοηθειών που κρατά το αίμα σε κυκλοφορία όταν σταματήσει η καρδιά.» Ποιο είναι το γένος του ορισμού;
   - «Η ΚΑΡΠΑ»
   - «τεχνική πρώτων βοηθειών»
   - «όταν σταματήσει η καρδιά»
   - «κρατά το αίμα σε κυκλοφορία»
2. «Η άνοδος της θερμοκρασίας μακραίνει την αντιπυρική περίοδο. Έτσι τα δάση στεγνώνουν νωρίτερα και οι φωτιές απλώνονται γρηγορότερα.» Με ποιον τρόπο αναπτύσσεται;
   - Με ορισμό
   - Με σύγκριση-αντίθεση
   - Με αίτιο-αποτέλεσμα
   - Με αναλογία
3. Ποια φράση είναι αναλογία και όχι σύγκριση;
   - «Το ηλεκτρικό αυτοκίνητο καταναλώνει λιγότερα από το βενζινοκίνητο.»
   - «Η μνήμη του υπολογιστή είναι σαν ένα γραφείο εργασίας.»
   - «Η Αθήνα έχει περισσότερους κατοίκους από τη Θεσσαλονίκη.»
   - «Ο φετινός χειμώνας ήταν βαρύτερος από τον περσινό.»
4. Τι πρέπει να έχει μια σωστή διαίρεση;
   - Ένα κριτήριο, με βάση το οποίο χωρίζονται τα είδη
   - Ένα παράδειγμα από την καθημερινή ζωή για κάθε είδος της
   - Μια εικόνα από άλλο πεδίο που να τη φωτίζει
   - Γένος και ειδοποιό διαφορά για την έννοια
5. «Πρέπει να ξεκουράζεσαι πριν από τις εξετάσεις. Το μυαλό θυμάται καλύτερα όταν έχει κοιμηθεί, και η κούραση φέρνει άγχος.» Ποιος τρόπος κυριαρχεί;
   - Παραδείγματα
   - Διαίρεση
   - Ορισμός
   - Αιτιολόγηση
6. Τι πετυχαίνει συνήθως ένας συγγραφέας όταν αναπτύσσει μια παράγραφο με παραδείγματα;
   - Ξεκαθαρίζει τι σημαίνει μια έννοια, για να μη γίνει παρανόηση
   - Κάνει τη γενική σκέψη συγκεκριμένη και πιο πιστευτή
   - Βάζει τάξη σε κάτι σύνθετο, χωρίζοντάς το σε κατηγορίες
   - Δείχνει την αλυσίδα των αιτιών πίσω από ένα φαινόμενο
7. Η εκφώνηση ρωτά «Με ποιον τρόπο οργανώνεται η παράγραφος;». Ποιος όρος δεν πρέπει να χρησιμοποιηθεί, σύμφωνα με τις οδηγίες των εξετάσεων;
   - «Τρόπος ανάπτυξης»
   - «Δείκτες»
   - «Συλλογιστική πορεία»
   - «Θεματική περίοδος»
8. «Τηλεργασία ονομάζεται η εργασία που γίνεται εκτός του χώρου του εργοδότη, με τη βοήθεια υπολογιστή. Ένας λογιστής, για παράδειγμα, μπορεί να κλείνει βιβλία από το σπίτι του.» Τι ισχύει;
   - Αναπτύσσεται μόνο με παραδείγματα
   - Συνδυάζει ορισμό και παράδειγμα
   - Αναπτύσσεται με διαίρεση
   - Αναπτύσσεται με αναλογία

## Ασκήσεις

1. Ποια είναι τα τρία μέρη ενός ορισμού;
2. Εξήγησε με ένα δικό σου παράδειγμα τη διαφορά της αναλογίας από τη σύγκριση.
3. Διάβασε (κείμενο γραμμένο για το μάθημα): «Ο θόρυβος στους χώρους εργασίας χωρίζεται σε δύο κατηγορίες, ανάλογα με τη διάρκειά του. Ο συνεχής θόρυβος, όπως το βουητό ενός κομπρεσέρ, κουράζει σιγά σιγά. Ο κρουστικός, όπως το χτύπημα ενός σφυριού σε λαμαρίνα, μπορεί να βλάψει την ακοή σε μια στιγμή.» Να βρεις τον κύριο τρόπο ανάπτυξης και να τον τεκμηριώσεις.
4. Γράψε μια παράγραφο 60-80 λέξεων που να αναπτύσσεται με αναλογία, με θεματική περίοδο «Η ομάδα σε μια κουζίνα εστιατορίου δουλεύει σαν ορχήστρα». Τι πρέπει να έχει η παράγραφός σου για να είναι σωστή αναλογία;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/epal-c/language/paragraph-development
