# Python: η δομή επιλογής

> if, elif, else, και οι λογικές εκφράσεις που αποφασίζουν.

Πληροφορική, Γ΄ ΕΠΑΛ. https://www.akademio.gr/el/epal-c/informatics/python-selection

## Τι θα μάθεις

- Να γράφεις τις τρεις μορφές της δομής επιλογής: if, if-else και if-elif-else.
- Να σχηματίζεις λογικές εκφράσεις με συγκριτικούς τελεστές και με and, or, not.
- Να εξηγείς γιατί σε μια αλυσίδα elif εκτελείται μόνο ο πρώτος αληθής κλάδος.
- Να γράφεις την ίδια απόφαση με εμφωλευμένη και με σύνθετη επιλογή.

## Όταν το πρόγραμμα πρέπει να διαλέξει

Ένα πρόγραμμα ακολουθίας κάνει πάντα τα ίδια βήματα. Τα περισσότερα προβλήματα όμως έχουν «αν»: **αν** το ποσό ξεπερνά τα 100 ευρώ, έκπτωση· **αλλιώς**, κανονική τιμή. Στον ψευδοκώδικα αυτό ήταν το `Αν … τότε … αλλιώς … Τέλος_αν`. Στην Python είναι η εντολή **`if`**.

## Οι τρεις μορφές

**Απλή επιλογή:** κάνε κάτι μόνο αν ισχύει η συνθήκη.

```python
a = int(input("Δώσε ακέραιο: "))
if a < 0:
    a = -a
print("Απόλυτη τιμή:", a)
```

**Σύνθετη επιλογή:** ένα μπλοκ αν η συνθήκη είναι αληθής, άλλο αν είναι ψευδής.

```python
a = int(input("Δώσε ακέραιο: "))
if a % 2 == 0:
    print("Άρτιος")
else:
    print("Περιττός")
```

**Πολλαπλή επιλογή:** πολλές περιπτώσεις με `elif` («αλλιώς αν»).

```python
a = int(input("Δώσε ακέραιο: "))
if a > 0:
    print("Θετικός")
elif a < 0:
    print("Αρνητικός")
else:
    print("Μηδέν")
```

Και στις τρεις, η γραμμή του `if`, του `elif` και του `else` τελειώνει με **άνω-κάτω τελεία** `:`, και οι εντολές του κάθε κλάδου γράφονται με **εσοχή**. Δεν υπάρχει `Τέλος_αν`: η επιλογή κλείνει μόλις μια γραμμή γυρίσει στο αριστερό περιθώριο. Όταν ένας κλάδος έχει **μία μόνο** εντολή, η Python δέχεται να γραφτεί στην ίδια γραμμή, `if a > 0: print("Θετικός")`, αλλά ο κώδικας διαβάζεται πιο εύκολα με εσοχή.

## Λογικές εκφράσεις

Η συνθήκη ενός `if` είναι μια **λογική έκφραση**: κάτι που βγαίνει `True` (αληθής) ή `False` (ψευδής). Τη χτίζεις με τους **συγκριτικούς τελεστές**:

| `>`        | `>=`             | `<`       | `<=`            | `==` | `!=`    |
| ---------- | ---------------- | --------- | --------------- | ---- | ------- |
| μεγαλύτερο | μεγαλύτερο ή ίσο | μικρότερο | μικρότερο ή ίσο | ίσο  | διάφορο |

> **Πρόσεχε**
>
> **Το `=` εκχωρεί, το `==` συγκρίνει.** Το `if a = 0:` σταματά με `SyntaxError`. Διάβαζε το `==` σαν ερώτηση: «είναι ίσο με;».

Δύο ή περισσότερες συνθήκες ενώνονται με τους **λογικούς τελεστές**:

| P     | Q     | `P and Q` | `P or Q` | `not P` |
| ----- | ----- | --------- | -------- | ------- |
| True  | True  | True      | True     | False   |
| True  | False | False     | True     | False   |
| False | True  | False     | True     | True    |
| False | False | False     | False    | True    |

Το `and` θέλει **και τις δύο** αληθείς. Το `or` αρκείται σε **μία**. Το `not` αντιστρέφει. Η Python δέχεται και τη διπλή σύγκριση των μαθηματικών: το `0 <= b <= 20` σημαίνει `b >= 0 and b <= 20`.

## Η αλυσίδα elif

Ο **δείκτης μάζας σώματος** (ΔΜΣ) υπολογίζεται ως βάρος / ύψος² και χαρακτηρίζει το βάρος ενός ατόμου:

| ΔΜΣ                  | Χαρακτηρισμός     |
| -------------------- | ----------------- |
| κάτω από 18,5        | ελλιποβαρές       |
| 18,5 έως κάτω από 25 | φυσιολογικό βάρος |
| 25 έως κάτω από 30   | υπέρβαρο          |
| 30 και πάνω          | παχυσαρκία        |

*Διαδραστικό στη σελίδα: Χαρακτηρισμός από τον ΔΜΣ*

> **Κλειδί**
>
> **Σε μια αλυσίδα `if` … `elif` … `else` εκτελείται ακριβώς ένας κλάδος: ο πρώτος με αληθή συνθήκη.** Οι υπόλοιποι δεν εξετάζονται καν.
>
> Γι' αυτό ο δεύτερος έλεγχος γράφει μόνο `dms < 25` και όχι «από 18,5 έως 25»: αν ο ΔΜΣ ήταν κάτω από 18,5, η εκτέλεση δεν θα είχε φτάσει εκεί. Και γι' αυτό **η σειρά μετράει**: αν ο έλεγχος `dms < 30` ερχόταν πρώτος, κάθε άνθρωπος με φυσιολογικό βάρος θα χαρακτηριζόταν «υπέρβαρος».

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Το ταχυδρομείο χρεώνει μια επιστολή ανάλογα με τον προορισμό και το βάρος: εσωτερικό ως 100 γραμμάρια 1 €, πάνω από 100 γραμμάρια 2 €· εξωτερικό ως 100 γραμμάρια 2,50 €, πάνω από 100 γραμμάρια 4 €. Γράψε το πρόγραμμα με δύο τρόπους.

1. **Με εμφωλευμένη επιλογή.** Πρώτα αποφασίζεις για τον προορισμό. Μέσα σε κάθε κλάδο, ένα δεύτερο `if` αποφασίζει για το βάρος. Η εσωτερική επιλογή έχει **διπλή** εσοχή.
   ```python
   proorismos = int(input("1. Εσωτερικό  2. Εξωτερικό: "))
   varos = int(input("Βάρος σε γραμμάρια: "))
   if proorismos == 1:
       if varos <= 100:
           kostos = 1
       else:
           kostos = 2
   else:
       if varos <= 100:
           kostos = 2.5
       else:
           kostos = 4
   print("Κόστος:", kostos)
   ```
2. **Με σύνθετες συνθήκες.** Κάθε κελί του πίνακα τιμών γίνεται μία συνθήκη με `and`, και όλες μπαίνουν σε μία αλυσίδα.

   *Διαδραστικό στη σελίδα: Κόστος αποστολής*
3. **Έλεγχος:** καμία από τις τρεις συνθήκες δεν ισχύει για εξωτερικό και 150 γραμμάρια, οπότε εκτελείται το `else` και το κόστος βγαίνει $4$ €. Δοκίμασε στο μυαλό σου και τις άλλες τρεις περιπτώσεις: μία είσοδος για κάθε κελί του πίνακα.

   Ποιος τρόπος είναι καλύτερος; Η εμφωλευμένη ελέγχει τον προορισμό μία φορά. Η σύνθετη διαβάζεται σαν τον πίνακα, γραμμή προς γραμμή. Και οι δύο δίνουν το ίδιο αποτέλεσμα.

### Παράδειγμα 2: Γράψε πρόγραμμα που διαβάζει δύο ακέραιους και εμφανίζει τον μεγαλύτερο, πρώτα με απλή και μετά με σύνθετη επιλογή.

1. **Απλή επιλογή.** Υποθέτεις ότι μεγαλύτερος είναι ο πρώτος, και διορθώνεις μόνο αν ο δεύτερος τον ξεπερνά:
   ```python
   x = int(input("1ος: "))
   y = int(input("2ος: "))
   megistos = x
   if y > megistos:
       megistos = y
   print("Μεγαλύτερος:", megistos)
   ```
2. **Σύνθετη επιλογή.** Συγκρίνεις και διαλέγεις έναν από τους δύο κλάδους:
   ```python
   x = int(input("1ος: "))
   y = int(input("2ος: "))
   if x > y:
       megistos = x
   else:
       megistos = y
   print("Μεγαλύτερος:", megistos)
   ```
3. **Ένα όνομα που δεν δίνεις:** το βιβλίο ονομάζει τη μεταβλητή `max`. Η Python όμως έχει ήδη ενσωματωμένη συνάρτηση `max`, και αν της πάρεις το όνομα δεν θα μπορείς να τη χρησιμοποιήσεις στο ίδιο πρόγραμμα. Γι' αυτό εδώ γράφουμε `megistos`.

   Ο πρώτος τρόπος έχει ένα πλεονέκτημα: επεκτείνεται εύκολα σε τρεις ή τέσσερις αριθμούς, με ένα ακόμα `if` για τον καθένα. Τον ίδιο τρόπο θα τον βρεις στην επόμενη ενότητα, μέσα σε επανάληψη.

> **Θυμήσου**
>
> - `if συνθήκη:` και από κάτω, με εσοχή, ό,τι εκτελείται όταν αληθεύει.
> - `else:` για την ψευδή περίπτωση, `elif συνθήκη:` για κάθε επιπλέον περίπτωση.
> - Σε αλυσίδα εκτελείται μόνο ο πρώτος αληθής κλάδος· η σειρά των συνθηκών μετράει.
> - `==` σύγκριση, `=` εκχώρηση. `and`: και οι δύο· `or`: τουλάχιστον μία· `not`: το αντίθετο.
> - Εμφωλευμένη και σύνθετη επιλογή λύνουν το ίδιο πρόβλημα με άλλη μορφή.

## Ερωτήσεις

1. Μια αλυσίδα έχει if t >= 35 που εμφανίζει «Καύσωνας», elif t >= 25 που εμφανίζει «Ζέστη» και else που εμφανίζει «Δροσιά». Τι εμφανίζεται για t = 38;
   - μόνο «Καύσωνας»
   - «Καύσωνας» και «Ζέστη»
   - μόνο «Ζέστη»
   - μόνο «Δροσιά»
2. Ποια συνθήκη αληθεύει ακριβώς όταν ο ακέραιος n είναι άρτιος;
   - n % 2 == 0
   - n / 2 == 0
   - n % 2 = 0
   - n // 2 == 1
3. Με a = 4 και b = -2, ποια τιμή έχει η έκφραση a < 0 or b < 0;
   - True
   - False
   - -2
   - σφάλμα
4. Ποια τιμή έχει η έκφραση not (3 > 5) and 2 == 2;
   - True
   - False
   - 2
   - σφάλμα
5. Σε μια δομή if … elif … elif … else, πότε εκτελείται το μπλοκ του else;
   - όταν όλες οι συνθήκες είναι ψευδείς
   - πάντα, μετά τον κλάδο που εκτελέστηκε
   - όταν η τελευταία συνθήκη είναι ψευδής
   - όταν η πρώτη συνθήκη είναι ψευδής
6. Στην εμφωλευμένη επιλογή του ταχυδρομείου (εσωτερικό ως 100 γρ. 1 €, πάνω από 100 γρ. 2 €), τι κόστος βγαίνει για εσωτερικό και 100 γραμμάρια ακριβώς;
   - 1 €
   - 2 €
   - 2,50 €
   - 4 €
7. Στο πρόγραμμα του ΔΜΣ, κάποιος γράφει πρώτο τον έλεγχο if dms < 30 και μετά τους άλλους. Τι θα συμβεί;
   - όποιος έχει ΔΜΣ κάτω από 30 θα βγαίνει υπέρβαρος
   - το πρόγραμμα θα σταματήσει με σφάλμα σύνταξης
   - κανένα αποτέλεσμα δεν θα αλλάξει
   - θα αλλάξει μόνο ο χαρακτηρισμός όσων έχουν παχυσαρκία
8. Ποια γραμμή είναι σωστά γραμμένη στην Python;
   - elif x > 0:
   - elif x > 0
   - else if x > 0:
   - elif (x > 0) then:

## Ασκήσεις

1. Ποια τιμή έχει η έκφραση 5 > 3 and 2 > 4;
2. Γράψε μια συνθήκη που αληθεύει όταν ο βαθμός b είναι από 0 έως και 20.
3. Ο ετήσιος φόρος ενός αυτοκινήτου υπολογίζεται με την αλυσίδα: if k <= 1100: foros = 110, elif k <= 1400: foros = 150, elif k <= 2000: foros = 225, else: foros = 600, όπου k ο κυβισμός.
   α) Πόσος είναι ο φόρος για κυβισμό 1400;
   β) Πόσος είναι ο φόρος για κυβισμό 2001;
4. Μια εταιρεία ρεύματος χρεώνει τις πρώτες 200 μονάδες προς 0,25 € τη μονάδα, τις επόμενες 1000 μονάδες προς 0,40 € και ό,τι περισσεύει πάνω από τις 1200 προς 0,50 €. Πόσο πληρώνει ένας πελάτης που κατανάλωσε 300 μονάδες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/epal-c/informatics/python-selection
