# Python: επαναλήψεις, μέγιστο και ελάχιστο

> while και for, και πώς βρίσκεις το μεγαλύτερο και το μικρότερο σε μια σειρά.

Πληροφορική, Γ΄ ΕΠΑΛ. https://www.akademio.gr/el/epal-c/informatics/python-loops

## Τι θα μάθεις

- Να διαλέγεις ανάμεσα σε for και while, ανάλογα με το αν το πλήθος των επαναλήψεων είναι γνωστό.
- Να γράφεις βρόχο while με τιμή τερματισμού, με αρχική τιμή πριν και αλλαγή μέσα στον βρόχο.
- Να χρησιμοποιείς τη range με αρχή, τέλος και βήμα, και να βρίσκεις την τελευταία τιμή της.
- Να βρίσκεις το μέγιστο και το ελάχιστο μιας σειράς τιμών, με τον κατάλληλο τρόπο αρχικοποίησης.

## Δύο είδη επανάληψης

Η **δομή επανάληψης** εκτελεί ένα μπλοκ εντολών πολλές φορές. Η Python έχει δύο:

| Εντολή  | Πότε τη διαλέγεις                                        | Παράδειγμα                           |
| ------- | -------------------------------------------------------- | ------------------------------------ |
| `for`   | όταν το **πλήθος** των επαναλήψεων είναι γνωστό από πριν | οι βαθμοί 23 μαθητών                 |
| `while` | όταν η επανάληψη συνεχίζεται **όσο ισχύει μια συνθήκη**  | βαθμοί ώσπου ο καθηγητής να δώσει −1 |

Όπως στο `if`, η γραμμή τελειώνει με `:` και το μπλοκ που επαναλαμβάνεται γράφεται με εσοχή.

## Η while

```python
while συνθήκη:
    εντολές
```

Πριν από κάθε επανάληψη ελέγχεται η συνθήκη. Όσο είναι `True`, το μπλοκ εκτελείται. Μόλις γίνει `False`, η εκτέλεση συνεχίζει με την πρώτη εντολή μετά το μπλοκ.

Ένα πρόγραμμα διαβάζει ηλικίες και βγάζει τον μέσο όρο τους. Δεν ξέρει πόσες θα είναι: σταματά όταν δοθεί $0$ ή αρνητικός αριθμός. Μια τέτοια ειδική τιμή που σημαίνει «τέλος» λέγεται **τιμή τερματισμού**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Μέσος όρος ηλικιών*

Η `s` είναι **αθροιστής**: ξεκινά από $0$ και μαζεύει τις ηλικίες. Η `i` είναι **μετρητής**: ξεκινά από $0$ και αυξάνεται κατά $1$ σε κάθε επανάληψη. Και οι δύο παίρνουν αρχική τιμή **πριν** από τον βρόχο. Αν τις έβαζες μέσα, θα μηδενίζονταν σε κάθε γύρο.

Ο έλεγχος `if i != 0` δεν είναι υπερβολή: αν ο πρώτος αριθμός είναι ήδη $0$, το μπλοκ δεν εκτελείται ούτε μία φορά και το `s / i` θα ήταν διαίρεση με το μηδέν.

> **Πρόσεχε**
>
> **Δύο κανόνες για κάθε while:**
>
> 1. Η μεταβλητή της συνθήκης παίρνει τιμή **πριν** από τη `while`. Εδώ, η πρώτη `input` πριν από τον βρόχο.
> 2. **Μέσα** στο μπλοκ κάτι την αλλάζει, ώστε κάποτε η συνθήκη να γίνει ψευδής. Εδώ, η δεύτερη `input` στο τέλος του μπλοκ.
>
> Αν λείπει ο δεύτερος, ο βρόχος δεν τελειώνει ποτέ: είναι **ατέρμων βρόχος**. Στο IDLE τον σταματάς με Ctrl+C.

## Η for και η range

```python
for i in range(αρχή, μέχρι, βήμα):
    εντολές
```

Η μεταβλητή `i` παίρνει διαδοχικά τις τιμές που δίνει η `range`. Η **αρχή** και το **βήμα** μπορούν να λείπουν: τότε η αρχή είναι $0$ και το βήμα $1$. Το **μέχρι** χρειάζεται πάντα.

| Γράφεις            | Τιμές της i        | Επαναλήψεις |
| ------------------ | ------------------ | ----------- |
| `range(5)`         | `0, 1, 2, 3, 4`    | $5$         |
| `range(1, 4)`      | `1, 2, 3`          | $3$         |
| `range(0, 35, 5)`  | `0, 5, 10, …, 30`  | $7$         |
| `range(5, -1, -1)` | `5, 4, 3, 2, 1, 0` | $6$         |

> **Κλειδί**
>
> **Το «μέχρι» της `range` δεν το φτάνει ποτέ η μεταβλητή.** Η τελευταία τιμή είναι το «μέχρι» μείον ένα βήμα: η `range(0, 35, 5)` σταματά στο $30$, η `range(5, -1, -1)` στο $0$.
>
> Γι' αυτό οι αριθμοί από $1$ ως $100$ θέλουν `range(1, 101)`. Και γι' αυτό η `range(n)`, που ξεκινά από το $0$, κάνει ακριβώς $n$ επαναλήψεις.

Για 20 ηλικίες ο βρόχος γράφεται `for i in range(20):`. Εδώ η `i` δεν χρησιμοποιείται μέσα στο μπλοκ: μετρά απλώς τις φορές.

## Μέγιστο και ελάχιστο

Για να βρεις τη μεγαλύτερη τιμή μιας σειράς, κρατάς μια μεταβλητή `megistos` και συγκρίνεις μαζί της κάθε νέα τιμή: αν τη ξεπερνά, γίνεται η νέα `megistos`. Για το ελάχιστο, το ίδιο με `<`. Το κρίσιμο είναι **με τι ξεκινάς**.

| Αρχική τιμή                                                                         | Πότε                           | Παράδειγμα                                               |
| ----------------------------------------------------------------------------------- | ------------------------------ | -------------------------------------------------------- |
| αυθαίρετη: στο μέγιστο η **μικρότερη** δυνατή, στο ελάχιστο η **μεγαλύτερη** δυνατή | όταν ξέρεις το εύρος των τιμών | βαθμοί από $0$ ως $20$: `megistos = 0`, `elaxistos = 20` |
| η **πρώτη** τιμή της σειράς                                                         | όταν το εύρος δεν είναι γνωστό | οποιοιδήποτε αριθμοί, θερμοκρασίες                       |

Με την πρώτη τιμή, τη διαβάζεις πριν από τον βρόχο, και ο βρόχος διαβάζει τις **υπόλοιπες**: για 5 αριθμούς, `range(4)`.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Το μέγιστο των 14, 9, 18, 11, 16*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένας καθηγητής περνά τους βαθμούς του τετραμήνου (0 ως 20) και τελειώνει δίνοντας −1. Το πρόγραμμα βρίσκει τον μέσο όρο και πόσοι μαθητές είναι άριστοι, με βαθμό πάνω από 18.

1. **Ποια επανάληψη:** το πλήθος δεν είναι γνωστό, η είσοδος τελειώνει με τιμή τερματισμού. Άρα `while b != -1`.
2. **Τρεις μεταβλητές με αρχική τιμή $0$:** ο αθροιστής `athroisma`, ο μετρητής μαθητών `plithos` και ο μετρητής αρίστων `aristoi`. Ο τελευταίος αυξάνεται μόνο μέσα σε ένα `if`.
3. *Διαδραστικό στη σελίδα: Μέσος όρος και άριστοι*
4. **Έλεγχος:** $19 + 12 + 20 = 51$ σε $3$ μαθητές, μέσος όρος $17{,}0$. Πάνω από $18$ είναι το $19$ και το $20$: δύο άριστοι. Το −1 δεν μπήκε ούτε στο άθροισμα ούτε στο πλήθος, γιατί ελέγχεται πριν από κάθε επανάληψη.

### Παράδειγμα 2: Για ένα τμήμα 5 μαθητών δίνονται οι βαθμοί, από 0 ως 20. Βρες τον μεγαλύτερο και τον μικρότερο βαθμό με έναν μόνο βρόχο.

1. **Ποια επανάληψη:** το πλήθος είναι γνωστό, $5$. Άρα `for i in range(5)`.
2. **Ποια αρχικοποίηση:** το εύρος είναι γνωστό. Η `megistos` ξεκινά από τη μικρότερη δυνατή τιμή, $0$, και η `elaxistos` από τη μεγαλύτερη, $20$. Έτσι ο πρώτος βαθμός, όποιος κι αν είναι, θα τις αντικαταστήσει και τις δύο.
3. *Διαδραστικό στη σελίδα: Μεγαλύτερος και μικρότερος βαθμός*
4. **Δύο `if`, όχι `if-else`:** ο ίδιος βαθμός μπορεί να αλλάξει και τις δύο μεταβλητές, όπως ο πρώτος. Με `else`, ο $14$ θα γινόταν μέγιστος αλλά όχι ελάχιστος, και η `elaxistos` θα έμενε λάθος $20$ αν όλοι οι επόμενοι ήταν μεγαλύτεροι.

> **Θυμήσου**
>
> - `for` για γνωστό πλήθος, `while` για «όσο ισχύει».
> - Στη `while`: αρχική τιμή πριν, αλλαγή μέσα, αλλιώς ατέρμων βρόχος.
> - Η `range(α, μ, β)` σταματά πριν από το `μ`· τελευταία τιμή το `μ` μείον ένα βήμα.
> - Αθροιστής και μετρητής ξεκινούν από $0$, **έξω** από τον βρόχο.
> - Μέγιστο/ελάχιστο: αρχική τιμή η άκρη του εύρους ή η πρώτη τιμή της σειράς.

## Ερωτήσεις

1. Πόσες φορές εκτελείται το μπλοκ του for i in range(2, 8);
   - 6
   - 7
   - 8
   - 5
2. Ποια είναι η τελευταία τιμή της i στο for i in range(0, 35, 5);
   - 30
   - 35
   - 34
   - 25
3. Ο χρήστης δίνει αμέσως 0 στο πρόγραμμα των ηλικιών, όπου ο βρόχος είναι while h > 0. Πόσες φορές εκτελείται το μπλοκ;
   - καμία
   - μία
   - άπειρες
   - δύο
4. Το πρόγραμμα i = 1, while i <= 5:, και στο μπλοκ μόνο print(i), δεν τελειώνει ποτέ. Γιατί;
   - τίποτα μέσα στο μπλοκ δεν αλλάζει την i
   - η i έπρεπε να ξεκινά από το 0
   - η συνθήκη έπρεπε να είναι i < 5
   - η print δεν επιτρέπεται μέσα σε βρόχο while
5. Ένα πρόγραμμα διαβάζει κωδικούς προϊόντων από τον σαρωτή του ταμείου ώσπου ο ταμίας να δώσει τον κωδικό 0. Ποια επανάληψη ταιριάζει;
   - while kodikos != 0
   - for i in range(0)
   - for i in range(100)
   - if kodikos != 0
6. Θέλεις τη μέγιστη από 30 θερμοκρασίες, που μπορεί να είναι και αρνητικές. Με τι πρέπει να ξεκινά η megistos;
   - με την πρώτη θερμοκρασία
   - με 0
   - με 100
   - με την τελευταία θερμοκρασία
7. Κάποιος γράφει s = 0 μέσα στο μπλοκ του for, πριν από την s = s + x. Τι θα κρατά η s στο τέλος;
   - μόνο την τελευταία τιμή της x
   - το άθροισμα όλων των τιμών της x
   - πάντα 0
   - σφάλμα εκτέλεσης
8. Ποια range δίνει τις τιμές 10, 8, 6, 4, 2;
   - range(10, 0, -2)
   - range(10, 2, -2)
   - range(2, 10, 2)
   - range(10, 2)

## Ασκήσεις

1. Ποιες τιμές δίνει η range(1, 10, 3);
2. Ένα πρόγραμμα αθροίζει τους αριθμούς από το 1 ως και το 100 με for i in range(…). Τι γράφεις μέσα στην παρένθεση;
3. Δίνεται το πρόγραμμα: s = 0, και μετά for i in range(1, 5): s = s + i * i.
   α) Πόσες φορές εκτελείται το μπλοκ;
   β) Ποια τιμή έχει η s στο τέλος;
4. Ένα πρόγραμμα βρίσκει τη μέγιστη από πέντε πρωινές θερμοκρασίες του Ιανουαρίου με αρχική τιμή megistos = 0. Οι θερμοκρασίες ήταν −3, −1, −4, −2, −5. Τι εμφανίζει το πρόγραμμα;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/epal-c/informatics/python-loops
