# Κανόνες συμπεριφοράς στο Διαδίκτυο

> Πώς φέρεσαι online, και γιατί ό,τι γράφεις μένει.

Πληροφορική, Γ΄ ΕΠΑΛ. https://www.akademio.gr/el/epal-c/informatics/online-conduct

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς τι είναι η δικτυακή εθιμοτυπία (netiquette) και γιατί χρειάστηκε να γραφτεί.
- Να εφαρμόζεις βασικούς κανόνες γραπτής επικοινωνίας: όχι κεφαλαία, σωστή γλώσσα, όχι greeklish.
- Να σέβεσαι τα προσωπικά δεδομένα των άλλων και να ξέρεις γιατί ό,τι γράφεις μένει.
- Να ξαναγράφεις ένα μήνυμα ώστε να είναι ευγενικό και κατάλληλο για τον παραλήπτη του.

## Κανόνες που ήδη ξέρεις

Ξέρεις πώς μπαίνεις στο λεωφορείο, ότι δεν βάζεις δυνατά μουσική τις ώρες κοινής ησυχίας, ότι δεν μιλάς σε έναν άγνωστο όπως στον κολλητό σου. Κάποιοι από αυτούς τους κανόνες είναι **άγραφοι**, παλιοί όσο και οι ανθρώπινες κοινωνίες· άλλοι είναι **γραπτοί**. Όλοι υπάρχουν για να μπορούμε να ζούμε μαζί.

Το Διαδίκτυο είναι κι αυτό ένας **κοινόχρηστος χώρος**. Φτιάχτηκε για να παράγεται, να μοιράζεται, να διορθώνεται και να διαδίδεται η γνώση, και ο καθένας είναι ταυτόχρονα **καταναλωτής** και **παραγωγός** πληροφορίας. Θέλει λοιπόν κι αυτό κανόνες.

## Η δικτυακή εθιμοτυπία

Οι κανόνες αυτοί λέγονται **δικτυακή εθιμοτυπία** ή **netiquette** (από το network και το etiquette), και επίσης «κώδικας δεοντολογικής συμπεριφοράς στο Διαδίκτυο». Ορίζουν ποια συμπεριφορά είναι αποδεκτή και ευπρεπής όταν δύο ή περισσότεροι άνθρωποι, κάθε ηλικίας, εθνικότητας και πεποίθησης, επικοινωνούν από απόσταση.

Οι κανόνες είναι **παλαιότεροι από το Διαδίκτυο** όπως το ξέρουμε. Τους τηρούσαν άγραφα οι πρώτοι επιστήμονες των υπολογιστών στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, γιατί αντανακλούσαν μια κοινή κουλτούρα. Όταν όμως το Διαδίκτυο άνοιξε σε εκατομμύρια ανθρώπους, οι νέοι χρήστες δεν ήξεραν ότι **ισχύουν οι ίδιοι κανόνες ευγένειας με την πραγματική ζωή**. Έπρεπε να γραφτούν. Και επειδή κανείς δεν είναι υποχρεωμένος να τους αποδεχτεί, όπου αγνοούνται γεννιούνται παρεξηγήσεις, εντάσεις, και κάποτε ακραίες καταστάσεις.

> **Κλειδί**
>
> **Απέναντί σου, πάντα, είναι ένας άνθρωπος.**
>
> Σε email, κοινωνικά δίκτυα, φόρουμ, ιστολόγια, συνομιλίες και εφαρμογές μηνυμάτων, μιλάς με ανθρώπους διαφορετικούς από σένα, που συχνά δεν γνωρίζεις και δεν βλέπεις. Η απουσία του προσώπου δεν σου δίνει δικαίωμα να προσβάλλεις, και **η ανωνυμία δεν είναι καταφύγιο για την αγένεια**.

## Οι βασικοί κανόνες

| Κανόνας                                                  | Γιατί                                                                                             |
| -------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| **Δεν γράφεις με κεφαλαία.**                             | Στο Διαδίκτυο τα κεφαλαία διαβάζονται σαν φωνές και εκνευρισμός.                                  |
| **Προσέχεις γραμματική, σύνταξη, ορθογραφία.**           | Ένα πρόχειρο μήνυμα λέει στον άλλον ότι δεν άξιζε τον κόπο σου.                                   |
| **Αποφεύγεις τα greeklish.**                             | Δυσκολεύουν την ανάγνωση και σε επίσημο μήνυμα δείχνουν προχειρότητα.                             |
| **Δεν δίνεις σε τρίτους προσωπικά δεδομένα άλλων.**      | Τηλέφωνο, διεύθυνση, φωτογραφία ή ιδιωτικό μήνυμα κάποιου δεν είναι δικά σου για να τα μοιράσεις. |
| **Σκέφτεσαι πριν γράψεις, ξαναδιαβάζεις πριν στείλεις.** | Ένα μήνυμα που έφυγε δεν γυρίζει πίσω.                                                            |

Ο τελευταίος κανόνας έχει **καθολική ισχύ**. Δεν είναι τυχαίο ότι οι υπηρεσίες email και μηνυμάτων προσφέρουν πια **αναίρεση αποστολής**: λίγα δευτερόλεπτα για να ανακαλέσεις κάτι που έστειλες βιαστικά.

## Γιατί ό,τι γράφεις μένει

Μια κουβέντα ξεχνιέται. Ένα γραπτό μήνυμα όχι:

- ο παραλήπτης μπορεί να το **προωθήσει** ή να κρατήσει **στιγμιότυπο οθόνης**, και τότε δεν ελέγχεις πια πού θα φτάσει·
- μια ανάρτηση μπορεί να βρεθεί μετά από χρόνια, από έναν **μελλοντικό εργοδότη** που ψάχνει το όνομά σου, ή από τον ίδιο σου τον εαυτό·
- η διαγραφή από τον λογαριασμό σου δεν σβήνει τα αντίγραφα που έχουν ήδη κρατήσει άλλοι.

Το σύνολο των ιχνών που αφήνεις στο Διαδίκτυο λέγεται **ψηφιακό αποτύπωμα**. Δεν το σβήνεις· μπορείς μόνο να το προσέχεις από τώρα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τηρεί την εθιμοτυπία ή όχι;*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένας μαθητής ηλεκτρολογίας στέλνει αυτό το email σε μια εταιρεία για πρακτική άσκηση, χωρίς θέμα: «GEIA THELO NA KANO PRAKTIKI STEILTE MOU APANTISI GRIGORA». Τι φταίει και πώς το ξαναγράφει;

1. **Τι φταίει:** κεφαλαία, που μοιάζουν με φωνές· greeklish, που διαβάζονται δύσκολα· «γρήγορα», που ακούγεται σαν απαίτηση· κανένα θέμα, οπότε το μήνυμα χάνεται ανάμεσα σε δεκάδες άλλα· καμία υπογραφή, οπότε η εταιρεία δεν ξέρει ποιος γράφει ούτε από ποιο σχολείο.
2. **Το ξαναγραμμένο μήνυμα,** με θέμα «Αίτηση για πρακτική άσκηση, ειδικότητα ηλεκτρολόγου»:
   > Καλημέρα σας,
   >
   > Είμαι μαθητής της Γ΄ τάξης του ΕΠΑΛ, στην ειδικότητα του ηλεκτρολόγου, και ενδιαφέρομαι για πρακτική άσκηση στην εταιρεία σας το καλοκαίρι. Θα ήθελα να μάθω αν υπάρχει διαθέσιμη θέση και ποια δικαιολογητικά χρειάζονται.
   >
   > Σας ευχαριστώ για τον χρόνο σας.
   >
   > Νίκος Παπαδόπουλος, 1ο ΕΠΑΛ Ακρόπετρας, τηλ. 69…
3. **Ο κανόνας πίσω από τις αλλαγές:** γράφεις όπως θα μιλούσες αν πήγαινες αυτοπροσώπως στο γραφείο της εταιρείας. Ο πληθυντικός ευγενείας, ο χαιρετισμός και η υπογραφή είναι αυτονόητα πρόσωπο με πρόσωπο· γραπτά, λείπουν μόνο αν τα ξεχάσεις.

### Παράδειγμα 2: Στην ομαδική συνομιλία του τμήματος, κάποιος ανεβάζει μια αστεία φωτογραφία ενός συμμαθητή που κοιμάται στο λεωφορείο της εκδρομής. Οι περισσότεροι γελάνε. Τι κάνεις;

1. **Ποιος κανόνας παραβιάζεται:** η φωτογραφία ενός ανθρώπου είναι **προσωπικό του δεδομένο**. Δεν ρωτήθηκε, και δεν μπορεί να ελέγξει πού θα φτάσει: μέσα σε λίγα λεπτά μπορεί να έχει προωθηθεί σε άλλες ομάδες.
2. **Τι δεν κάνεις:** δεν την προωθείς, δεν τη σχολιάζεις, και δεν απαντάς με θυμό και κεφαλαία· αυτό θα έκανε την ένταση μεγαλύτερη.
3. **Τι κάνεις:** ζητάς ήρεμα, στην ομάδα ή ιδιωτικά, να σβηστεί. Αν δεν σβηστεί, ή αν αρχίσουν κοροϊδίες, ενημερώνεις τον υπεύθυνο καθηγητή. Και αναρωτιέσαι αυτό που πρέπει να αναρωτιέται κάθε μέλος της ομάδας πριν γελάσει: θα ήθελα να ήταν η δική μου φωτογραφία;

> **Θυμήσου**
>
> - Netiquette: οι κανόνες ευγενικής συμπεριφοράς στην επικοινωνία από απόσταση.
> - Απέναντί σου είναι άνθρωπος· η ανωνυμία δεν δικαιολογεί την αγένεια.
> - Όχι κεφαλαία, σωστή γλώσσα, όχι greeklish.
> - Τα προσωπικά δεδομένα των άλλων δεν τα μοιράζεσαι.
> - Σκέψου πριν γράψεις, ξαναδιάβασε πριν στείλεις· ό,τι γράφεις μένει.

## Ερωτήσεις

1. Τι είναι η netiquette;
   - κανόνες ευγένειας στο Διαδίκτυο
   - ένα πρωτόκολλο μετάδοσης δεδομένων
   - ένα πρόγραμμα κατά των ιών
   - ο νόμος για το ηλεκτρονικό εμπόριο
2. Γιατί δεν γράφεις ολόκληρα μηνύματα με κεφαλαία;
   - διαβάζονται σαν φωνές
   - τα κεφαλαία πιάνουν πιο πολύ χώρο
   - τα κεφαλαία δεν στέλνονται με email
   - τα κεφαλαία απαγορεύονται από τον νόμο
3. Οι κανόνες της netiquette ήταν αρχικά άγραφοι. Γιατί χρειάστηκε κάποτε να γραφτούν;
   - μπήκαν νέοι χρήστες που δεν τους ήξεραν
   - το ζήτησαν οι εταιρείες κινητής τηλεφωνίας
   - οι πρώτοι χρήστες σταμάτησαν να τους τηρούν
   - τα email άρχισαν να μεταφράζονται αυτόματα
4. Κάποιος γράφει προσβλητικά σχόλια από έναν λογαριασμό χωρίς το όνομά του, «αφού δεν με ξέρει κανείς». Τι λέει γι' αυτό η netiquette;
   - η ανωνυμία δεν δικαιολογεί την αγένεια
   - επιτρέπεται, αφού δεν ξέρουν ποιος είναι
   - αφορά μόνο το email, όχι τα σχόλια
   - αρκεί να μη γράφει με κεφαλαία
5. Ποια από αυτές τις ενέργειες παραβιάζει τα προσωπικά δεδομένα κάποιου άλλου;
   - δίνεις τη διεύθυνσή του σε τρίτο
   - του απαντάς με πληθυντικό ευγενείας
   - διαφωνείς μαζί του σε ένα φόρουμ
   - του στέλνεις ένα μήνυμα με θέμα
6. Ποιος κανόνας έχει, κατά το βιβλίο, καθολική ισχύ;
   - σκέψου πριν γράψεις, ξαναδιάβασε πριν στείλεις
   - απάντα σε κάθε μήνυμα που σου έρχεται μέσα σε μία ώρα
   - γράφε πάντα με λατινικούς χαρακτήρες
   - μην απαντάς ποτέ σε άγνωστους
7. Σβήνεις από τον λογαριασμό σου μια ανάρτηση που μετάνιωσες. Ποια πρόταση ισχύει;
   - αντίγραφα που κράτησαν άλλοι μένουν
   - χάνεται οριστικά από παντού
   - επιστρέφει αυτόματα σε μια εβδομάδα
   - μόνο ο διαχειριστής μπορεί να τη σβήσει
8. Γιατί καλό είναι να αποφεύγεις τα greeklish σε ένα μήνυμα σε εργοδότη;
   - κουράζουν και δείχνουν προχειρότητα
   - τα φίλτρα ανεπιθύμητης αλληλογραφίας τα μπλοκάρουν πάντα
   - πιάνουν περισσότερο χώρο
   - δεν περνούν από το Διαδίκτυο

## Ασκήσεις

1. Από ποιες δύο αγγλικές λέξεις προέρχεται η λέξη netiquette;
2. Ποια δυνατότητα των υπηρεσιών email σού δίνει λίγα δευτερόλεπτα για να ανακαλέσεις ένα μήνυμα που μόλις έστειλες;
3. Ποιον κανόνα της netiquette παραβιάζει καθένα από τα παρακάτω;
   α) «ksexasa to tetradio, to fernei kaneis;» στην ομάδα του τμήματος
   β) Κάποιος ανεβάζει τη λίστα με τα τηλέφωνα όλων των συμμαθητών του σε δημόσια σελίδα.
4. Στέλνεις στον υπεύθυνο καθηγητή το βιογραφικό σου για να το προωθήσει σε μια επιχείρηση. Γράψε ένα κατάλληλο θέμα (subject) για το email.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/epal-c/informatics/online-conduct
