# Τα συστήματα διαχείρισης περιεχομένου

> Τι είναι ένα CMS, από τι αποτελείται, τα πλεονεκτήματα και οι τύποι του.

Πληροφορική, Γ΄ ΕΠΑΛ. https://www.akademio.gr/el/epal-c/informatics/cms-basics

## Τι θα μάθεις

- Να ορίζεις τι είναι ένα σύστημα διαχείρισης περιεχομένου και να ξεχωρίζεις το παρασκήνιο από την μπροστινή όψη.
- Να περιγράφεις τις τέσσερις λειτουργίες ενός CMS: δημιουργία, διαχείριση, δημοσίευση, παρουσίαση.
- Να συγκρίνεις την κατασκευή ιστότοπου με HTML και CSS και με CMS, και να απαριθμείς τα πλεονεκτήματα του δεύτερου.
- Να ξεχωρίζεις τα CMS ανοιχτού και κλειστού κώδικα και να αξιολογείς τα υπέρ και τα κατά του WordPress.

## Ένας ιστότοπος χωρίς κώδικα

Ένα συνεργείο αυτοκινήτων θέλει ιστότοπο: ωράριο, υπηρεσίες, τιμές αλλαγής λαδιών, και κάθε εβδομάδα μια προσφορά. Ο ιδιοκτήτης δεν ξέρει προγραμματισμό, και δεν θέλει να πληρώνει κάποιον κάθε φορά που αλλάζει μια τιμή.

Η λύση λέγεται **Σύστημα Διαχείρισης Περιεχομένου**, στα αγγλικά **Content Management System (CMS)**: λογισμικό που σου επιτρέπει να **δημιουργείς, να οργανώνεις, να δημοσιεύεις και να διαχειρίζεσαι** περιεχόμενο (κείμενα, εικόνες, βίντεο) εύκολα, **χωρίς να γράφεις κώδικα**.

Τα περισσότερα CMS για ιστότοπους (Web CMS) είναι λογισμικό που τρέχει σε έναν **διακομιστή** (server) και φυλάει όλο το περιεχόμενο σε μια **βάση δεδομένων**, συνήθως **MySQL**.

## Παρασκήνιο και μπροστινή όψη

Ένας ιστότοπος με CMS έχει δύο πλευρές:

|                 | Παρασκήνιο (back end)                      | Μπροστινή όψη (front end)      |
| --------------- | ------------------------------------------ | ------------------------------ |
| Ποιος το βλέπει | ο διαχειριστής και οι συντάκτες            | κάθε επισκέπτης                |
| Πώς μπαίνεις    | με όνομα χρήστη και κωδικό                 | απλώς ανοίγεις τη διεύθυνση    |
| Τι κάνεις εκεί  | γράφεις, διορθώνεις, οργανώνεις, εγκρίνεις | διαβάζεις, βλέπεις, σχολιάζεις |

Στο παρασκήνιο γράφεις σε έναν **κειμενογράφο** που μοιάζει με τον Word, οργανώνεις τις πληροφορίες σε **κατηγορίες** και **υποκατηγορίες**, και χρειάζεσαι μόνο έναν **φυλλομετρητή** (browser). Οι αλλαγές σου φαίνονται αμέσως στη μπροστινή όψη.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Παρασκήνιο ή μπροστινή όψη;*

## Τι κάνει ένα CMS

Η δουλειά ενός CMS χωρίζεται σε τέσσερις λειτουργίες:

1. **Δημιουργία περιεχομένου.** Ο κειμενογράφος, και η δομή του ιστότοπου: πού μπαίνει μια νέα σελίδα, πώς συνδέεται με τις άλλες. Όταν σβήνεις μια σελίδα, το CMS φροντίζει να μη μείνουν **σπασμένοι σύνδεσμοι** (broken links) προς αυτήν.
2. **Διαχείριση περιεχομένου.** Κρατά όλες τις **εκδόσεις** μιας σελίδας, ποιος άλλαξε τι και πότε. Επιτρέπει αλλαγές μόνο σε όσους έχουν **δικαίωμα**. Καταγράφει ημερομηνίες δημιουργίας, αλλαγής, δημοσίευσης και αρχειοθέτησης.
3. **Δημοσίευση.** Μορφοποιεί αυτόματα κάθε σελίδα, ώστε όλος ο ιστότοπος να έχει **ενιαία εμφάνιση**. Ο συντάκτης γράφει· το σύστημα φροντίζει την παρουσίαση.
4. **Παρουσίαση.** Φτιάχνει τους συνδέσμους πλοήγησης, προσαρμόζεται σε διαφορετικούς φυλλομετρητές και σε χρήστες με δυσκολίες, και μπορεί να δίνει το ίδιο περιεχόμενο σε άλλες μορφές: για εκτύπωση (PDF), για κινητά, ως ροή **RSS**.

> **Κλειδί**
>
> **Ένα CMS χωρίζει το περιεχόμενο από την εμφάνιση.**
>
> Χωρίς CMS, για κάθε σελίδα γράφεις κώδικα **HTML** για τη δομή και **CSS** για τη μορφή, και το κείμενο της προσφοράς είναι χωμένο ανάμεσα στις ετικέτες. Με CMS γράφεις **μόνο το περιεχόμενο** και αποφασίζεις πού θα φανεί· τον κώδικα HTML και CSS τον παράγει το ίδιο το σύστημα. Γι' αυτό μπορείς να αλλάξεις όλη την εμφάνιση του ιστότοπου χωρίς να ξαναγράψεις ούτε ένα άρθρο.

## Γιατί CMS

- Ενημερώνεις τον ιστότοπο **από οπουδήποτε**, με έναν φυλλομετρητή.
- **Πολλοί χρήστες** δουλεύουν ταυτόχρονα, από διαφορετικούς υπολογιστές.
- Δεν χρειάζονται **ειδικές τεχνικές γνώσεις**, και το κόστος συντήρησης πέφτει.
- **Ασφάλεια:** το περιεχόμενο είναι σε βάση δεδομένων με αντίγραφα ασφαλείας, και κάθε ρόλος χρήστη έχει δικό του επίπεδο πρόσβασης.
- **Επαγγελματικά πρότυπα σχεδίασης**, γρήγορη δημιουργία νέων σελίδων, εύκολη πλοήγηση, δυνατότητα επέκτασης, λιγότερες επαναλήψεις της ίδιας πληροφορίας.

## Ανοιχτού ή κλειστού κώδικα

|                 | Ανοιχτού κώδικα (open source)                                            | Κλειστού κώδικα (closed source)                               |
| --------------- | ------------------------------------------------------------------------ | ------------------------------------------------------------- |
| Κόστος          | δωρεάν                                                                   | εμπορική άδεια ή συνδρομή                                     |
| Πηγαίος κώδικας | ελεύθερος: όποιος ξέρει προγραμματισμό τον προσαρμόζει                   | κλειστός, προστατεύεται ως πνευματική ιδιοκτησία              |
| Υποστήριξη      | μεγάλη κοινότητα χρηστών και προγραμματιστών, δωρεάν θέματα και πρόσθετα | η εταιρεία που τον έφτιαξε αναλαμβάνει να λύσει κάθε πρόβλημα |
| Παραδείγματα    | WordPress, Joomla, Drupal                                                | Adobe Experience Manager, Sitecore                            |

## Το WordPress

Το **WordPress** ξεκίνησε το 2003 ως πλατφόρμα για **ιστολόγια** (blogs) και εξελίχθηκε σε πλήρες CMS για κάθε είδος ιστότοπου: ειδησεογραφικούς, σχολικούς, ηλεκτρονικά καταστήματα. Το βιβλίο, γραμμένο το 2015, το δίνει σε πάνω από το $58\%$ των ιστότοπων που χρησιμοποιούν CMS· σήμερα το ποσοστό είναι γύρω στο $60\%$, και αντιστοιχεί σε περισσότερους από τέσσερις στους δέκα ιστότοπους όλου του κόσμου.

**Υπέρ:** απλό στη χρήση, εύκολο στην εγκατάσταση (PHP, SQL, HTML, σε σχεδόν κάθε διακομιστή), χιλιάδες **θέματα** και **πρόσθετα**, σελίδες φιλικές στις μηχανές αναζήτησης, πολλά επίπεδα χρηστών, σχόλια για επικοινωνία με τους αναγνώστες, αυτόματη προσαρμογή στην οθόνη του κινητού, τεράστια κοινότητα.

**Κατά:** πολλά θέματα μοιάζουν μεταξύ τους, γιατί κουβαλούν τη λογική του ιστολογίου. Και πολλά πρόσθετα έχουν **προβλήματα συμβατότητας** ή **κενά ασφαλείας**.

**Πού φιλοξενείται:** κατεβάζεις το λογισμικό από το **WordPress.org** και το εγκαθιστάς σε δικό σου διακομιστή, με δική σου ευθύνη για αντίγραφα ασφαλείας και ενημερώσεις. Ή ανοίγεις λογαριασμό στο **WordPress.com**, που σε φιλοξενεί δωρεάν σε διεύθυνση της μορφής `onoma.wordpress.com` και φροντίζει εκείνο τη συντήρηση. Για την τάξη, το βιβλίο προτείνει εγκατάσταση στο Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο ή τοπικά στον υπολογιστή σου.

## Λυμένο παράδειγμα

### Παράδειγμα 1: Το συνεργείο της αρχής ζητά ιστότοπο που θα ενημερώνουν ο ιδιοκτήτης και δύο υπάλληλοι, με μικρό κόστος. Ένας γνωστός προτείνει να του φτιάξει σελίδες σε HTML και CSS. Ποια λύση ταιριάζει, και τι πρέπει να προσέξει το συνεργείο;

1. **Ποιος θα κάνει τις αλλαγές:** άνθρωποι χωρίς γνώσεις προγραμματισμού, συχνά, από διαφορετικούς υπολογιστές. Με σελίδες HTML, κάθε αλλαγή τιμής περνά από τον γνωστό. Με CMS, την κάνει ο ίδιος ο υπάλληλος από τον φυλλομετρητή.
2. **Ποιο είδος CMS:** το κόστος μετράει, και οι ανάγκες είναι απλές. Ένα CMS ανοιχτού κώδικα, όπως το WordPress, είναι δωρεάν και έχει έτοιμα θέματα για επιχειρήσεις. Ένα CMS κλειστού κώδικα έχει εγγυημένη υποστήριξη, αλλά με συνδρομή που δεν δικαιολογείται για ένα συνεργείο.
3. **Τι προσέχει:** στους τρεις χρήστες δίνει διαφορετικά δικαιώματα, ώστε ο υπάλληλος να γράφει προσφορές αλλά να μη σβήνει σελίδες. Αν επιλέξει δική του φιλοξενία, κάποιος πρέπει να κρατά αντίγραφα ασφαλείας και να ενημερώνει θέματα και πρόσθετα· αλλιώς, μια υπηρεσία όπως το WordPress.com το κάνει για λογαριασμό του.

> **Θυμήσου**
>
> - CMS: λογισμικό διακομιστή με βάση δεδομένων, για περιεχόμενο χωρίς κώδικα.
> - Παρασκήνιο για τον διαχειριστή, μπροστινή όψη για τον επισκέπτη.
> - Τέσσερις λειτουργίες: δημιουργία, διαχείριση, δημοσίευση, παρουσίαση.
> - Το περιεχόμενο χωρίζεται από την εμφάνιση· το HTML και το CSS τα παράγει το σύστημα.
> - Ανοιχτού κώδικα: δωρεάν, κοινότητα. Κλειστού: άδεια, υποστήριξη από την εταιρεία.

## Ερωτήσεις

1. Ποια περιγραφή ταιριάζει σε ένα σύστημα διαχείρισης περιεχομένου (CMS);
   - λογισμικό για ιστότοπους χωρίς κώδικα
   - γλώσσα προγραμματισμού για ιστοσελίδες
   - φυλλομετρητής με εργαλεία συγγραφής
   - υπηρεσία που φιλοξενεί αρχεία στο νέφος
2. Πού φυλάει συνήθως ένα Web CMS όλο το περιεχόμενο του ιστότοπου;
   - σε βάση δεδομένων στον διακομιστή
   - στον υπολογιστή κάθε επισκέπτη
   - σε ένα αρχείο HTML ανά σελίδα
   - στον λογαριασμό email του διαχειριστή
3. Τι είναι η «μπροστινή όψη» (front end) ενός ιστότοπου με CMS;
   - ό,τι βλέπει ο επισκέπτης
   - η πρώτη σελίδα του πίνακα ελέγχου
   - το θέμα που έχει επιλεγεί
   - η βάση δεδομένων του ιστότοπου
4. Ένα CMS κρατά ποιος άλλαξε μια σελίδα, πότε, και επιτρέπει αλλαγές μόνο σε όσους έχουν δικαίωμα. Σε ποια λειτουργία του ανήκουν αυτά;
   - διαχείριση περιεχομένου
   - δημιουργία περιεχομένου
   - δημοσίευση
   - παρουσίαση
5. Γιατί με ένα CMS μπορείς να αλλάξεις όλη την εμφάνιση του ιστότοπου χωρίς να ξαναγράψεις τα άρθρα;
   - περιεχόμενο και εμφάνιση φυλάγονται χωριστά
   - κάθε άρθρο έχει τον δικό του κώδικα CSS
   - τα άρθρα αποθηκεύονται ως εικόνες
   - η αλλαγή εμφάνισης σβήνει και ξαναγράφει τα άρθρα
6. Ποιο είναι χαρακτηριστικό ενός CMS **ανοιχτού** κώδικα;
   - ο πηγαίος κώδικάς του είναι ελεύθερος
   - τον υποστηρίζει μόνο η εταιρεία που τον έφτιαξε
   - πληρώνεις άδεια για κάθε ιστότοπο
   - δεν δέχεται πρόσθετα από τρίτους
7. Ποιο από αυτά είναι **μειονέκτημα** του WordPress;
   - πρόσθετα με κενά ασφαλείας ή ασυμβατότητες
   - θέλει γνώσεις προγραμματισμού για να γράψεις άρθρο
   - δεν προσαρμόζεται στην οθόνη του κινητού
   - επιτρέπει μόνο έναν συντάκτη
8. Ποια είναι η βασική διαφορά ανάμεσα στο WordPress.org και στο WordPress.com;
   - μόνο το .com σε φιλοξενεί και σε συντηρεί
   - το .org είναι κλειστού κώδικα, το .com ανοιχτού
   - το .org είναι μόνο για ιστολόγια
   - το .com δεν έχει θέματα

## Ασκήσεις

1. Τι σημαίνουν τα αρχικά CMS, στα αγγλικά;
2. Ποιες δύο γλώσσες θα έπρεπε να γράψεις για να φτιάξεις έναν ιστότοπο χωρίς CMS, μία για τη δομή και μία για τη μορφοποίηση;
3. Σε ποια από τις τέσσερις λειτουργίες ενός CMS ανήκει καθεμία από τις παρακάτω δυνατότητες;
   α) Το ίδιο άρθρο βγαίνει και σε PDF για εκτύπωση και ως ροή RSS.
   β) Όταν σβήνεις μια σελίδα, δεν μένουν σπασμένοι σύνδεσμοι προς αυτήν.
4. Ένα ΕΠΑΛ θέλει ιστότοπο που θα ενημερώνουν δέκα καθηγητές από το σπίτι τους, χωρίς προϋπολογισμό για άδειες λογισμικού. Τι είδους CMS ταιριάζει, με ένα παράδειγμα;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/epal-c/informatics/cms-basics
