# Τοκισμός και ανατοκισμός

> Επιτόκιο, τόκος και ανατοκισμός, βήμα βήμα, με αριθμούς.

ΑΟΘ (Τομέας Διοίκησης και Οικονομίας), Γ΄ ΕΠΑΛ. https://www.akademio.gr/el/epal-c/economics/compound-interest

## Τι θα μάθεις

- Να ορίζεις το επιτόκιο και να υπολογίζεις τον τόκο ενός έτους.
- Να εξηγείς τη διαφορά ανάμεσα στον τόκο που εισπράττεται κάθε χρόνο και στον ανατοκισμό.
- Να υπολογίζεις το τελικό ποσό με τον τύπο του ανατοκισμού, βήμα βήμα και με τη δύναμη.
- Να βρίσκεις το αρχικό κεφάλαιο, το επιτόκιο ή τα έτη, όταν δίνονται τα υπόλοιπα.

## Ο τόκος ενός έτους

Όταν καταθέτεις χρήματα στην τράπεζα για ένα έτος, στο τέλος του έτους εισπράττεις το αρχικό ποσό **αυξημένο κατά τον τόκο**. Ο τόκος εξαρτάται από το επιτόκιο.

> **Κλειδί**
>
> **Επιτόκιο** είναι ο τόκος των $100$ ευρώ σε ένα έτος.
>
> Με επιτόκιο $4\%$, κάθε $100$ ευρώ φέρνουν $4$ ευρώ τόκο τον χρόνο. Αν $K_0$ το αρχικό ποσό και $i$ το επιτόκιο ως δεκαδικός ($4\% = 0{,}04$), στο τέλος του έτους εισπράττεις:
>
> $$
> K_1 = K_0 + i \cdot K_0 = K_0 (1 + i)
> $$

Μια σερβιτόρα καταθέτει τα $2{.}500$ ευρώ που μάζεψε το καλοκαίρι, με επιτόκιο $4\%$. Σε έναν χρόνο εισπράττει $2500 + 0{,}04 \cdot 2500 = 2500 + 100 = 2600$ ευρώ.

## Ο ανατοκισμός

Τι γίνεται αν **δεν** σηκώσει τα $2{.}600$ στο τέλος του πρώτου έτους, αλλά τα αφήσει άλλον έναν χρόνο; Ο τόκος του δεύτερου έτους υπολογίζεται τώρα στο **αρχικό κεφάλαιο μαζί με τον τόκο του πρώτου έτους**, δηλαδή στα $2{.}600$:

$$
K_2 = 2600 + 0{,}04 \cdot 2600 = 2600 + 104 = 2704
$$

Ο τόκος του πρώτου έτους **έφερε κι αυτός τόκο**: $4$ ευρώ παραπάνω από τα $100$. Αυτό είναι ο **ανατοκισμός**, και μπορεί να συνεχιστεί για όσα έτη θέλεις.

> **Κλειδί**
>
> Αν καταθέσεις ποσό $K_0$ με επιτόκιο $i$, μετά από $n$ έτη το ποσό γίνεται $K_n$, σύμφωνα με τον **τύπο του ανατοκισμού**:
>
> $$
> K_n = K_0 (1 + i)^n
> $$
>
> Στο βιβλίο ο αριθμός των ετών γράφεται ν· εδώ τον γράφουμε $n$.

Για τη σερβιτόρα, σε τρία χρόνια: $K_3 = 2500 \cdot 1{,}04^3 = 2500 \cdot 1{,}124864 = 2812{,}16$ ευρώ.

| Έτος | Κεφάλαιο στην αρχή | Τόκος $4\%$ | Κεφάλαιο στο τέλος |
| ---- | ------------------ | ----------- | ------------------ |
| 1    | $2{.}500$          | $100$       | $2{.}600$          |
| 2    | $2{.}600$          | $104$       | $2{.}704$          |
| 3    | $2{.}704$          | $108{,}16$  | $2{.}812{,}16$     |

Ο τόκος **μεγαλώνει κάθε χρόνο**, γιατί υπολογίζεται σε όλο και μεγαλύτερο κεφάλαιο.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Το κεφάλαιο χρόνο με τον χρόνο*

> **Θυμήσου**
>
> Αν η σερβιτόρα **σήκωνε τον τόκο** στο τέλος κάθε έτους και άφηνε στην τράπεζα μόνο τα $2{.}500$, θα έπαιρνε **κάθε χρόνο τον ίδιο τόκο**, $100$ ευρώ: $300$ σε τρία χρόνια. Με τον ανατοκισμό παίρνει $312{,}16$. Η διαφορά είναι ο **τόκος του τόκου**, και μεγαλώνει όσο περισσότερα είναι τα έτη και όσο μεγαλύτερο το επιτόκιο.

## Ο τύπος ανάποδα

Ο τύπος έχει τέσσερα μεγέθη, $K_n$, $K_0$, $i$, $n$. Αν σου δώσουν τα τρία, βρίσκεις το τέταρτο.

| Ζητείται                     | Τι κάνεις                                                                                                         |
| ---------------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| το τελικό ποσό $K_n$         | υπολογίζεις τη δύναμη $(1 + i)^n$ και πολλαπλασιάζεις με το $K_0$                                                 |
| το αρχικό ποσό $K_0$         | διαιρείς: $K_0 = \dfrac{K_n}{(1 + i)^n}$                                                                          |
| το επιτόκιο $i$, για $2$ έτη | $\dfrac{K_2}{K_0} = (1 + i)^2$, άρα $1 + i$ είναι η τετραγωνική ρίζα του λόγου                                    |
| τα έτη $n$                   | υπολογίζεις τις δυνάμεις $(1 + i)^1$, $(1 + i)^2$, … ώσπου να φτάσεις ή να ξεπεράσεις τον λόγο $\dfrac{K_n}{K_0}$ |

Για να βρεις σε πόσα χρόνια **διπλασιάζεται** ένα ποσό, ψάχνεις πότε $(1 + i)^n = 2$, όποιο κι αν είναι το $K_0$. Με $20\%$: $1{,}2^3 = 1{,}728$ και $1{,}2^4 \approx 2{,}07$. Το ποσό διπλασιάζεται μέσα στο **τέταρτο** έτος.

> **Πρόσεχε**
>
> - **Το επιτόκιο μπαίνει ως δεκαδικός.** $5\%$ σημαίνει $i = 0{,}05$, άρα $1 + i = 1{,}05$, όχι $1{,}5$ και όχι $6$.
> - **Η δύναμη πέφτει μόνο στην παρένθεση.** $K_0(1 + i)^n$ σημαίνει πρώτα $(1 + i)^n$ και μετά πολλαπλασιασμό με $K_0$, όχι $(K_0 \cdot 1{,}05)^n$.
> - **Τόκος ή τελικό ποσό;** Αν η άσκηση ζητά τον **τόκο**, αφαιρείς στο τέλος το αρχικό κεφάλαιο: τόκος $= K_n - K_0$.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Τι είναι επιτόκιο και τι ανατοκισμός; Γιατί με τον ανατοκισμό ο τόκος κάθε έτους είναι μεγαλύτερος από του προηγούμενου;

1. **Επιτόκιο** είναι ο τόκος των $100$ ευρώ σε ένα έτος. Από αυτό εξαρτάται ο τόκος που εισπράττει ο καταθέτης στο τέλος του έτους.
2. **Ανατοκισμός:** αν ο καταθέτης δεν εισπράξει το ποσό στο τέλος του πρώτου έτους, ο τόκος του δεύτερου έτους υπολογίζεται στο συνολικό ποσό του αρχικού κεφαλαίου **και** του τόκου του πρώτου έτους. Η διαδικασία μπορεί να συνεχιστεί για $n$ έτη, με τύπο $K_n = K_0 (1 + i)^n$.
3. **Γιατί μεγαλώνει ο τόκος:** κάθε χρόνο ο τόκος προστίθεται στο κεφάλαιο, οπότε τον επόμενο χρόνο το ίδιο επιτόκιο εφαρμόζεται σε **μεγαλύτερο** ποσό. Ο τόκος του κάθε έτους φέρνει κι αυτός τόκο τα επόμενα χρόνια.
4. **Ένα παράδειγμα δένει την απάντηση:** $1{.}000$ ευρώ με $10\%$ φέρνουν $100$ ευρώ τόκο τον πρώτο χρόνο και $110$ ευρώ τον δεύτερο, γιατί ο δεύτερος υπολογίζεται στα $1{.}100$.

### Παράδειγμα 2: Ένας ιδιοκτήτης καφετέριας θέλει να έχει σε δύο χρόνια \$6{.}050\$ ευρώ για νέα μηχανή καφέ. Η τράπεζα δίνει \$10\\%\$ με ανατοκισμό. (α) Πόσα πρέπει να καταθέσει σήμερα; (β) Πόσο τόκο θα πάρει; (γ) Αν καταθέσει αυτό το ποσό για τρία χρόνια, πόσα θα έχει;

1. **(α)** Ζητείται το $K_0$, με $K_2 = 6050$, $i = 0{,}1$, $n = 2$:

   $6050 = K_0 \cdot 1{,}1^2 = K_0 \cdot 1{,}21$
2. $K_0 = \dfrac{6050}{1{,}21} = 5000$ ευρώ
3. **(β)** Τόκος $= K_2 - K_0 = 6050 - 5000 = 1050$ ευρώ: $500$ τον πρώτο χρόνο και $550$ τον δεύτερο.
4. **(γ)** $K_3 = 5000 \cdot 1{,}1^3 = 5000 \cdot 1{,}331 = 6655$ ευρώ.

   **Έλεγχος με τον γρήγορο δρόμο:** ο τρίτος χρόνος φέρνει $10\%$ πάνω στα $6{.}050$, δηλαδή $605$ ευρώ, και $6050 + 605 = 6655$.

## Ερωτήσεις

1. Κατά το βιβλίο, **επιτόκιο** είναι:
   - ο τόκος ολόκληρου του κεφαλαίου σε ένα έτος
   - ο τόκος των $100$ ευρώ σε ένα έτος
   - το ποσό που εισπράττεις στο τέλος
   - ο τόκος του τόκου
2. Καταθέτεις $3{.}000$ ευρώ για ένα έτος με επιτόκιο $5\%$. Πόσα εισπράττεις στο τέλος;
   - $150$ ευρώ
   - $3{.}005$ ευρώ
   - $3{.}150$ ευρώ
   - $4{.}500$ ευρώ
3. Τι είναι ο **ανατοκισμός**;
   - η κατάθεση σε δύο τράπεζες ταυτόχρονα
   - η αύξηση του επιτοκίου κάθε χρόνο που μένουν τα χρήματα στην τράπεζα
   - η ανάληψη του τόκου στο τέλος κάθε έτους
   - ο υπολογισμός τόκου και πάνω στους προηγούμενους τόκους
4. Ποιος είναι ο τύπος του ανατοκισμού;
   - $K_n = K_0 (1 + i)^n$
   - $K_n = K_0 (1 + n \cdot i)$
   - $K_n = K_0 \cdot i^n$
   - $K_n = (K_0 + i)^n$
5. Καταθέτεις $2{.}000$ ευρώ με επιτόκιο $10\%$ και ανατοκισμό για $2$ έτη. Πόσα θα έχεις;
   - $2{.}400$ ευρώ
   - $2{.}420$ ευρώ
   - $2{.}200$ ευρώ
   - $4{.}000$ ευρώ
6. Μετά από $2$ έτη με επιτόκιο $20\%$ και ανατοκισμό εισπράττεις $7{.}200$ ευρώ. Πόσα κατέθεσες;
   - $4{.}800$ ευρώ
   - $6{.}000$ ευρώ
   - $5{.}000$ ευρώ
   - $10{.}368$ ευρώ
7. Καταθέτεις $10{.}000$ ευρώ με επιτόκιο $10\%$ και ανατοκισμό για $3$ έτη. Πόσος είναι ο **τόκος** που κέρδισες;
   - $13{.}310$ ευρώ
   - $3{.}000$ ευρώ
   - $3{.}310$ ευρώ
   - $1{.}331$ ευρώ
8. Με επιτόκιο $25\%$ και ανατοκισμό, σε ποιο έτος ξεπερνά για πρώτη φορά το ποσό το διπλάσιο της κατάθεσης;
   - στο τέλος του 2ου έτους
   - στο τέλος του 3ου έτους
   - στο τέλος του 4ου έτους
   - στο τέλος του 8ου έτους

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγεται η διαδικασία όπου ο τόκος του πρώτου έτους μένει στην τράπεζα και φέρνει κι αυτός τόκο το δεύτερο έτος;
2. Καταθέτεις $4{.}000$ ευρώ για ένα έτος με επιτόκιο $3\%$. Πόσα εισπράττεις στο τέλος του έτους;
3. Ένας ηλεκτρολόγος καταθέτει $8{.}000$ ευρώ με επιτόκιο $5\%$ και ανατοκισμό.
   α) Πόσα θα έχει στο τέλος του 1ου έτους;
   β) Πόσα θα έχει στο τέλος του 2ου έτους;
   γ) Πόσα θα έχει στο τέλος του 3ου έτους;
   δ) Πόσος είναι ο συνολικός τόκος των τριών ετών;
4. Όλες οι καταθέσεις γίνονται με ανατοκισμό.
   α) Μετά από $2$ έτη με επιτόκιο $10\%$ εισπράττεις $14{.}520$ ευρώ. Πόσα κατέθεσες;
   β) Κατέθεσες $10{.}000$ ευρώ και μετά από $2$ έτη έχεις $11{.}025$ ευρώ. Ποιο είναι το επιτόκιο;
   γ) Με επιτόκιο $15\%$, πόσα ευρώ γίνονται τα $1{.}000$ σε $3$ έτη;
   δ) Με επιτόκιο $30\%$, σε ποιο έτος ξεπερνά για πρώτη φορά το ποσό το διπλάσιο της κατάθεσης;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/epal-c/economics/compound-interest
