# Το γεννητικό σύστημα

> Τα όργανα του άνδρα και της γυναίκας, και τι κάνει το καθένα.

Ανατομία-Φυσιολογία ΙΙ, Γ΄ ΕΠΑΛ. https://www.akademio.gr/el/epal-c/anatomy-physiology/reproductive-system

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις τα έσω από τα έξω γεννητικά όργανα του άνδρα και της γυναίκας.
- Να περιγράφεις τους όρχεις, την επιδιδυμίδα, τις μοίρες του σπερματικού πόρου, τον προστάτη και το πέος.
- Να αναφέρεις την εξωκρινή και την ενδοκρινή λειτουργία των όρχεων και τις δράσεις της τεστοστερόνης.
- Να περιγράφεις τις ωοθήκες, τις μοίρες της σάλπιγγας, τη μήτρα και τον κόλπο.
- Να εξηγείς τις φάσεις του ωοθηκικού κύκλου, την πορεία του ωοθυλακίου και πού γίνεται η γονιμοποίηση.

## Έσω και έξω γεννητικά όργανα

Το γεννητικό σύστημα χρησιμεύει για την **αναπαραγωγή** του ατόμου. Διακρίνεται στο γεννητικό σύστημα **του άνδρα** και **της γυναίκας**.

Και στα δύο φύλα, άλλα γεννητικά όργανα βρίσκονται μέσα στη **μικρή πύελο** και άλλα έξω από αυτήν:

- Τα **έσω γεννητικά όργανα** βρίσκονται μέσα στη μικρή πύελο. Παράγουν τα **γεννητικά κύτταρα**, διάφορα **εκκρίματα** και **ορμόνες**.
- Τα **έξω γεννητικά όργανα** βρίσκονται έξω από τη μικρή πύελο και χρησιμεύουν για τη **συνουσία**.

## Το γεννητικό σύστημα του άνδρα

Αποτελείται από τους **δύο όρχεις**, τις **δύο επιδιδυμίδες**, τους **δύο σπερματικούς πόρους**, τις **δύο σπερματοδόχες κύστεις**, τους **δύο εκσπερματικούς πόρους**, τον **προστάτη αδένα** και το **πέος**. Το πέος ανήκει στα **έξω** γεννητικά όργανα· τα υπόλοιπα, επειδή βρίσκονται μέσα στη μικρή πύελο, στα **έσω**.

**Οι όρχεις.** Στην εμβρυϊκή ζωή βρίσκονται μέσα στην κοιλιά, στα πλάγια της οσφυϊκής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Ως τη γέννηση κατεβαίνουν μέσα από τον **βουβωνικό πόρο** και εγκαθίστανται στο **όσχεο**, μια πτυχή του δέρματος κάτω από το πέος. Είναι δύο, με μέγεθος καρυδιού και μήκος **4–5 εκατοστά**.

Κάθε όρχις εξωτερικά αποτελείται από **ινώδη κάψα**. Στο εσωτερικό του περιέχει:

- πολλά λεπτά σωληνάρια, τα **σπερματικά σωληνάρια**, που από το τοίχωμά τους παράγουν τα **σπερματοζωάρια**,
- τη **διάμεση ουσία**: χαλαρό συνδετικό ιστό με αγγεία, που περιέχει τα **διάμεσα κύτταρα**, τα οποία παράγουν **τεστοστερόνη**.

Τα σπερματικά σωληνάρια ξεκινούν τυφλά και είναι ελικοειδή. Καταλήγουν ως **ευθέα ορχικά σωληνάρια** στο πίσω και πάνω μέρος του όρχεως, όπου ενώνονται και σχηματίζουν το **δίκτυο Haller**.

**Οι επιδιδυμίδες.** Η επιδιδυμίδα είναι μοίρα της **εκφορητικής οδού** του όρχεως, στον πάνω πόλο και στο πίσω χείλος του. Έχει τρία μέρη: **κεφαλή**, **σώμα** και **ουρά**. Η κεφαλή συνδέεται με τον όρχι με τα **λοβία** της (10–12), συνέχεια των σπερματικών σωληναρίων. Η ουρά συνεχίζει στον σπερματικό πόρο.

**Ο σπερματικός πόρος** έχει μήκος **40–50 εκατοστά**. Είναι η συνέχεια της ουράς της επιδιδυμίδας: αρχίζει από τον κάτω πόλο του όρχεως και φτάνει ως τη βάση του προστάτη, όπου ενώνεται με τη σπερματοδόχο κύστη και δίνει τον **εκσπερματικό πόρο**. Έχει **πέντε μοίρες**:

| Μοίρα         | Πού βρίσκεται                                                                       |
| ------------- | ----------------------------------------------------------------------------------- |
| **Ορχική**    | Από τον κάτω πόλο του όρχεως ως περίπου τον άνω πόλο, πίσω από την επιδιδυμίδα      |
| **Τονική**    | Από τον άνω πόλο του όρχεως ως το έξω στόμιο του βουβωνικού πόρου                   |
| **Βουβωνική** | Μέσα στον βουβωνικό πόρο                                                            |
| **Πυελική**   | Στο πλάγιο τοίχωμα της πυέλου                                                       |
| **Κυστική**   | Πίσω από την ουροδόχο κύστη, έσω από τη σπερματοδόχο κύστη, ως τη βάση του προστάτη |

Ο **σπερματικός τόνος** περιλαμβάνει τη **βουβωνική** και την **τονική** μοίρα του σπερματικού πόρου, αγγεία, νεύρα του όρχεως και έλυτρα.

**Οι σπερματοδόχες κύστεις** είναι στενόμακρες κύστεις πάνω από τον προστάτη, έξω από την κυστική μοίρα του σπερματικού πόρου. Στην άκρη τους στενεύουν και ενώνονται με τον σπερματικό πόρο, σχηματίζοντας τον **εκσπερματικό πόρο**.

**Οι εκσπερματικοί πόροι** είναι δύο μικροί πόροι μήκους **2 εκατοστών**. Διασχίζουν λοξά τον προστάτη και εκβάλλουν στην **ουρήθρα**.

**Ο προστάτης αδένας** έχει μέγεθος και σχήμα **κάστανου**, στο μπροστινό τμήμα της μικρής πυέλου, **κάτω από την ουροδόχο κύστη**. Μέσα του περνά η πρώτη μοίρα της ουρήθρας, η **προστατική**, όπου ο προστάτης διοχετεύει το **προστατικό υγρό**.

**Το πέος** αποτελείται από τρία μέρη: τα **δύο σηραγγώδη σώματα του πέους** και το **σηραγγώδες σώμα της ουρήθρας**. Τα σηραγγώδη σώματα του πέους μπορούν, λόγω της κατασκευής τους, να γεμίσουν με αίμα. Το σηραγγώδες σώμα της ουρήθρας, από το οποίο περνά η ουρήθρα, καταλήγει μπροστά στη **βάλανο**. Τα τρία σώματα περιβάλλονται από δέρμα, την **πόσθη**· η άκρη της που καλύπτει τη βάλανο λέγεται **ακροποσθία**.

## Οι λειτουργίες των όρχεων

Οι όρχεις έχουν δύο ξεχωριστές λειτουργίες.

**Εξωκρινής: παράγουν σπερματοζωάρια.** Η **σπερματογένεση** αρχίζει από την **εφηβεία** και συνεχίζεται ως τα γεράματα. Τα σπερματοζωάρια παράγονται από ειδικά κύτταρα στο τοίχωμα των σπερματικών σωληναρίων και έχουν τέσσερα μέρη: **κεφαλή, αυχένα, σώμα, ουρά**. Ο αριθμός τους είναι περίπου **100.000.000/ml** σπέρματος. Την επιδιδυμίδα, τον σπερματικό πόρο, τις σπερματοδόχες κύστεις και τον προστάτη τα χρησιμοποιεί ο οργανισμός ως **αποθήκες** και ως **εκφορητική οδό**· με τις εκκρίσεις τους συμβάλλουν στη ζωτικότητα και την κινητικότητα των σπερματοζωαρίων.

**Το σπέρμα** αποτελείται από τα σπερματοζωάρια και το **σπερματικό πλάσμα**. Το σπερματικό πλάσμα είναι έκκριμα **κυρίως του προστάτη και των σπερματοδόχων κύστεων** και σε μικρότερο ποσοστό των όρχεων και της επιδιδυμίδας.

*Ανθρώπινα σπερματοζωάρια στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο. Ξεχωρίζουν η κεφαλή και η μακριά ουρά· ανάμεσά τους, ο αυχένας και το σώμα.*

**Ενδοκρινής: παράγουν ορμόνες.** Οι όρχεις παράγουν **ανδρογόνο (τεστοστερόνη)** και **οιστρογόνα σε πολύ μικρή ποσότητα**. Η τεστοστερόνη κυκλοφορεί στο αίμα και είναι υπεύθυνη για τη σπερματογένεση και την ανάπτυξη και διαμόρφωση των χαρακτηριστικών του φύλου. Οι δράσεις της:

- **Γεννητικό σύστημα:** στην εμβρυϊκή περίοδο το διαμορφώνει· στην ήβη βοηθά την ανάπτυξη του προστάτη, των σπερματοδόχων κύστεων, του πέους, της επιδιδυμίδας και των όρχεων.
- **Ερειστικό σύστημα:** αναστέλλει την αύξηση των οστών.
- **Λάρυγγας:** αυξάνει το μέγεθος και διαμορφώνει το σχήμα του, ώστε να παράγεται η χαρακτηριστική ανδρική φωνή.
- **Δέρμα:** αυξάνει το πάχος του, διεγείρει τους σμηγματογόνους αδένες και επηρεάζει την τριχοφυΐα. Όταν υπάρχει κληρονομική προδιάθεση, προκαλεί την ανδρική αλωπεκία.
- **Μεταβολισμός:** αυξάνει τη σύνθεση των πρωτεϊνών και έτσι τη μυϊκή μάζα.
- **Ψυχοσύνθεση:** ο έφηβος γίνεται πιο επιθετικός, πιο ενεργητικός, με αυξημένη σεξουαλική διάθεση.

> **Κλειδί**
>
> Οι όρχεις κάνουν δύο ανεξάρτητες δουλειές σε δύο διαφορετικά σημεία: τα **σπερματικά σωληνάρια** παράγουν **σπερματοζωάρια** (εξωκρινής λειτουργία), που φεύγουν από την εκφορητική οδό· τα **διάμεσα κύτταρα** της διάμεσης ουσίας παράγουν **τεστοστερόνη** (ενδοκρινής λειτουργία), που μπαίνει στο αίμα.

## Το γεννητικό σύστημα της γυναίκας

Τα **έσω γεννητικά όργανα** είναι οι **δύο ωοθήκες**, οι **δύο σάλπιγγες ή ωαγωγοί**, η **μήτρα** και ο **κολεός (κόλπος)**. Τα **έξω γεννητικά όργανα** αποτελούνται από το **αιδοίο**: εφήβαιο, μεγάλα και μικρά χείλη, κλειτορίδα, πρόδομος του κολεού, βολβοί του προδόμου και μεγάλοι (μείζονες) αδένες του προδόμου.

**Οι ωοθήκες** είναι οι γεννητικοί αδένες της γυναίκας: παράγουν τα **ωάρια** και **ορμόνες**. Έχουν σχήμα **αμυγδάλου** και βρίσκονται στα πλάγια τοιχώματα της μικρής πυέλου. Το μήκος τους είναι **3–4 εκατοστά** και το πλάτος **1,5–2**. Στο επάνω άκρο τους ακουμπά ο **κώδωνας της σάλπιγγας**. Εξωτερικά αποτελούνται από **βλαστικό επιθήλιο** και εσωτερικά από συνδετικό ιστό (στρώμα). Στο στρώμα, στα σύνορα με το βλαστικό επιθήλιο, βρίσκεται η **φλοιώδης ουσία**, που περιέχει τα **άωρα ωοθυλάκια**· εσωτερικά της, η **μυελώδης ουσία**.

**Οι σάλπιγγες ή ωαγωγοί** είναι δύο μυϊκοί σωλήνες, ο δεξιός και ο αριστερός, μήκους **10–12 εκατοστών**. Έχουν τέσσερις μοίρες:

| Μοίρα               | Χαρακτηριστικό                                                                                                             |
| ------------------- | -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| **Κώδωνας ή χοάνη** | Διευρυμένο τμήμα με **κροσσούς** που ακουμπούν στην ωοθήκη. Ο μεγαλύτερος, ο **ωοθηκικός κροσσός**, παραλαμβάνει το ωάριο. |
| **Λήκυθος**         | Το **μεγαλύτερο** τμήμα, **7–8 εκατοστά**. Σχηματίζει αγκύλη που περιβάλλει την ωοθήκη.                                    |
| **Ισθμός**          | **3–5 εκατοστά**, από τον κάτω πόλο της ωοθήκης ως τη γωνία του πυθμένα της μήτρας.                                        |
| **Μητριαία μοίρα**  | Η **μικρότερη**, **1 εκατοστό**. Περνά το μυϊκό τοίχωμα της μήτρας.                                                        |

Η σάλπιγγα έχει δύο στόμια: το **κοιλιακό**, ευρύ, στο όριο λήκυθου και κώδωνα, και το **μητριαίο**, στενό, στη γωνία της κοιλότητας της μήτρας. **Μέσα στη σάλπιγγα γίνεται η γονιμοποίηση.**

**Η μήτρα** είναι κοίλο μυώδες όργανο με μέγεθος και σχήμα **αναποδογυρισμένου αχλαδιού**, μήκους **8–10 εκατοστών**. Βρίσκεται στη μικρή πύελο, **πίσω από την ουροδόχο κύστη** και **μπροστά από το ορθό**. Έχει τρία μέρη: τον **πυθμένα** (πάνω, όπου ξεκινούν οι σάλπιγγες), το **σώμα** (το μεγαλύτερο τμήμα, που στο στενότερο σημείο του, τον **ισθμό**, αντιστοιχεί στο **έσω στόμιο** της μήτρας) και τον **τράχηλο** (το κατώτερο τμήμα, που επικοινωνεί με τον κόλπο με το **έξω στόμιο**). Την κοιλότητα του σώματος την επαλείφει βλεννογόνος, το **ενδομήτριο**· την κοιλότητα του τραχήλου, ο **ενδοτράχηλος**. Και οι δύο παρουσιάζουν κυκλικές μεταβολές στον ωοθηκικό κύκλο.

**Ο κολεός ή κόλπος** είναι **ινομυώδης σωλήνας** μήκους **8–9 εκατοστών**, ανάμεσα στον τράχηλο της μήτρας και το αιδοίο. Από αυτόν διέρχεται το έμβρυο κατά τη γέννηση. Το άνω άκρο του περιβάλλει τον τράχηλο και σχηματίζει μια κυκλική αύλακα, τον **θόλο του κόλπου**. Χωρίζεται σε τρία μέρη: **άνω άκρο ή θόλος**, **σώμα**, **κάτω άκρο ή στόμιο**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Έσω ή έξω γεννητικό όργανο;*

## Ο ωοθηκικός κύκλος

Η ωοθήκη έχει εξωτερικά τον **φλοιό**, με τα ωοθυλάκια, και εσωτερικά τον **μυελό**, με αγγεία και νεύρα. Τα **ωοθυλάκια** είναι το λειτουργικό τμήμα της ωοθήκης: παράγουν **ορμόνες** (ενδοκρινής λειτουργία) και **ωάρια** (εξωκρινής λειτουργία). Διακρίνονται σε:

- **Πρωτογενή:** σχηματίζονται στην εμβρυϊκή ηλικία. Στην εφηβεία είναι περίπου **400.000**. Στα περίπου 35 χρόνια αναπαραγωγικής ζωής ωριμάζουν γύρω στα **400**, ένα σε κάθε κύκλο.
- **Δευτερογενή:** πιο ογκώδη, βαθιά στη φλοιώδη μοίρα. Σε κάθε κύκλο ένα ωριμάζει.
- **Ώριμα:** καταλαμβάνουν το περισσότερο πάχος της φλοιώδους ουσίας. Αποτελούνται από το **περίβλημα**, το **άντρο** (κοιλότητα με υγρό) και το **ωάριο**, το μεγαλύτερο κύτταρο του σώματος, ορατό με γυμνό μάτι.

Όταν το ωοθυλάκιο ωριμάσει, το περίβλημά του σπάει και ελευθερώνεται το ωάριο: είναι η **ωοθυλακιορρηξία**. Μετά, το άδειο ωοθυλάκιο γεμίζει:

**με αίμα (ερυθρό σωμάτιο) → με κύτταρα (ωχρό σωμάτιο) → με συνδετικό ιστό (λευκό σωμάτιο).**

Τα δευτερογενή ωοθυλάκια που δεν ωριμάζουν λέγονται **άτρητα**· υποπλάσσονται και εξαφανίζονται.

**Ωοθηκικός κύκλος** είναι το διάστημα από την αρχή μιας περιόδου ως την αρχή της επόμενης. Η αναπαραγωγική ζωή αρχίζει με την **ήβη** και τελειώνει με την **εμμηνόπαυση**. Ο κύκλος έχει δύο φάσεις:

| Φάση           | Πότε                        | Ορμόνη                                | Τι γίνεται                                                |
| -------------- | --------------------------- | ------------------------------------- | --------------------------------------------------------- |
| **Παραγωγική** | Από την έναρξη της περιόδου | **Οιστρογόνα**                        | Αλλαγές στο ενδομήτριο: υπεραιμία, υπερπλασία, υπερτροφία |
| **Εκκριτική**  | Μετά την ωοθυλακιορρηξία    | **Προγεστερόνη**, από το ωχρό σωμάτιο | Η προγεστερόνη δρα στο ενδομήτριο                         |

Η ωοθυλακιορρηξία γίνεται **14 ημέρες πριν** από την επόμενη περίοδο, περίπου στη μέση ενός κύκλου 28 ημερών. Αν δεν γίνει γονιμοποίηση, η προγεστερόνη μειώνεται και, δύο εβδομάδες μετά την αρχή της εκκριτικής φάσης, το ενδομήτριο πέφτει ως αιμορραγία: η **έμμηνος ρύση (περίοδος)**. Διαρκεί **2–5 ημέρες**, και το έκκριμα, περίπου **50–90 γραμμάρια**, αποβάλλεται μέσω του κόλπου. Αν δεν γίνει ωοθυλακιορρηξία, δεν σχηματίζεται ωχρό σωμάτιο και ο κύκλος έχει **μόνο παραγωγική φάση**.

> **Πρόσεχε**
>
> «Αμέσως μετά την ωοθυλακιορρηξία σχηματίζεται το ωχρό σωμάτιο.» **Όχι.**
>
> Πρώτα το ωοθυλάκιο γεμίζει με **αίμα**: **ερυθρό** σωμάτιο. Μετά, όταν απορροφηθεί το αίμα, γεμίζει με κύτταρα: **ωχρό**. Τελευταίο, το **λευκό**.

## Η γονιμοποίηση

**Γονιμοποίηση** ονομάζεται η συνένωση του ώριμου ωαρίου με το σπερματοζωάριο, που έχει ως αποτέλεσμα τον σχηματισμό του **ζυγωτού**, του πρώτου κυττάρου του ανθρώπινου οργανισμού. Γίνεται στις σάλπιγγες και συγκεκριμένα στη **λήκυθο**, **4–24 ώρες** μετά την ωοθυλακιορρηξία.

Σε κάθε εκσπερμάτωση υπάρχουν **50–200 εκατομμύρια** σπερματοζωάρια, αλλά λίγα φτάνουν στη σάλπιγγα, και τελικά **μόνο ένα** μπαίνει στο ωάριο. Το ζυγωτό μένει **3–4 ημέρες** στη σάλπιγγα και μετά **εμφυτεύεται στο ενδομήτριο**. Εκεί σχηματίζεται το έμβρυο και ο **πλακούντας**. Η κύηση διαρκεί φυσιολογικά **40 εβδομάδες** και λήγει με τον **τοκετό**. Μετά τη γονιμοποίηση το ωχρό σωμάτιο δεν γίνεται λευκό: μένει ως **ωχρό σωμάτιο της κύησης** και παράγει οιστρογόνα και προγεστερόνη, ώσπου τον ρόλο να τον αναλάβει ο πλακούντας (δεύτερο τρίμηνο).

> **Θυμήσου**
>
> - Άνδρας: όρχεις → επιδιδυμίδες → σπερματικοί πόροι (40–50 εκ., 5 μοίρες) + σπερματοδόχες κύστεις → εκσπερματικοί πόροι (2 εκ.) → προστατική ουρήθρα. Έξω γεννητικό: το πέος.
> - Όρχις: σπερματικά σωληνάρια (σπερματοζωάρια) και διάμεσα κύτταρα (τεστοστερόνη).
> - Σπερματικός τόνος: βουβωνική και τονική μοίρα, αγγεία, νεύρα, έλυτρα.
> - Γυναίκα: ωοθήκες, σάλπιγγες (κώδωνας, λήκυθος, ισθμός, μητριαία μοίρα), μήτρα (πυθμένας, σώμα, τράχηλος), κόλπος. Έξω: το αιδοίο.
> - Ωοθυλάκιο: πρωτογενές → δευτερογενές → ώριμο → ωοθυλακιορρηξία → ερυθρό → ωχρό → λευκό σωμάτιο.
> - Κύκλος: παραγωγική φάση (οιστρογόνα), εκκριτική (προγεστερόνη). Γονιμοποίηση στη λήκυθο.

## Λυμένα θέματα

### Παράδειγμα 1: Θέμα Α. Χαρακτήρισε Σωστό ή Λάθος: (α) Η τονική μοίρα του σπερματικού πόρου ξεκινά από τον κάτω πόλο του όρχεως. (β) Η λήκυθος είναι το μεγαλύτερο τμήμα της σάλπιγγας. (γ) Ο προστάτης βρίσκεται πάνω από την ουροδόχο κύστη.

1. **(α) Λάθος.** Από τον κάτω πόλο ξεκινά η **ορχική** μοίρα. Η τονική ξεκινά από τον **άνω** πόλο και φτάνει ως το έξω στόμιο του βουβωνικού πόρου.
2. **(β) Σωστό.** Η λήκυθος έχει μήκος 7–8 εκατοστά, από τα 10–12 όλης της σάλπιγγας.
3. **(γ) Λάθος.** Ο προστάτης βρίσκεται **κάτω** από την ουροδόχο κύστη, στο μπροστινό τμήμα της μικρής πυέλου.

### Παράδειγμα 2: Θέμα Β. Να περιγράψετε την κατασκευή των όρχεων και να αναφέρετε τις δύο λειτουργίες τους.

1. **Κατασκευή.** Κάθε όρχις εξωτερικά αποτελείται από ινώδη κάψα. Στο εσωτερικό του περιέχει (α) πολλά λεπτά **σπερματικά σωληνάρια**, που από το τοίχωμά τους παράγουν τα σπερματοζωάρια, και (β) τη **διάμεση ουσία**, χαλαρό συνδετικό ιστό με αγγεία, με τα **διάμεσα κύτταρα** που παράγουν τεστοστερόνη.
2. Τα σπερματικά σωληνάρια ξεκινούν τυφλά, είναι ελικοειδή και καταλήγουν ως ευθέα ορχικά σωληνάρια, που σχηματίζουν το δίκτυο Haller.
3. **Λειτουργίες.** Εξωκρινής: παράγουν σπερματοζωάρια. Ενδοκρινής: παράγουν ορμόνες, την τεστοστερόνη και σε πολύ μικρή ποσότητα οιστρογόνα.

### Παράδειγμα 3: Θέμα Γ. Από ποιες μοίρες αποτελείται η σάλπιγγα, ποια στόμια έχει, και ποια διαδρομή ακολουθεί το ωάριο από την ωοθήκη ως τη μήτρα;

1. **Μοίρες:** κώδωνας ή χοάνη, λήκυθος, ισθμός, μητριαία μοίρα. **Στόμια:** το κοιλιακό, ευρύ, και το μητριαίο, στενό.
2. **Διαδρομή:** μετά την ωοθυλακιορρηξία ο **ωοθηκικός κροσσός** του κώδωνα παραλαμβάνει το ωάριο και το οδηγεί στην κοιλότητα της σάλπιγγας. Στη **λήκυθο** μπορεί να γονιμοποιηθεί.
3. Το ωάριο, ή το ζυγωτό αν έγινε γονιμοποίηση, συνεχίζει από τον **ισθμό** και τη **μητριαία μοίρα** και φτάνει από το μητριαίο στόμιο στην κοιλότητα της μήτρας.

### Παράδειγμα 4: Θέμα Γ. Να αναφέρετε τις φάσεις του ωοθηκικού κύκλου και την ορμόνη που ρυθμίζει την καθεμιά. Τι συμβαίνει στον κύκλο όταν δεν γίνει ωοθυλακιορρηξία;

1. **Παραγωγική φάση:** αρχίζει με την έναρξη της περιόδου και ρυθμίζεται από τα **οιστρογόνα**, που προκαλούν υπεραιμία, υπερπλασία και υπερτροφία του ενδομητρίου.
2. **Εκκριτική φάση:** αρχίζει μετά την ωοθυλακιορρηξία και ρυθμίζεται από την **προγεστερόνη**, που παράγεται από το ωχρό σωμάτιο.
3. **Χωρίς ωοθυλακιορρηξία** δεν σχηματίζεται ωχρό σωμάτιο, άρα δεν υπάρχει πηγή προγεστερόνης: ο κύκλος έχει **μόνο παραγωγική φάση**.

### Παράδειγμα 5: Θέμα Δ. Αντιστοίχισε (ένα περισσεύει). Α: 1. Επιδιδυμίδα, 2. Εκσπερματικός πόρος, 3. Μήτρα, 4. Κόλπος. Β: α. ινομυώδης σωλήνας 8–9 εκατοστών, β. κεφαλή, σώμα και ουρά, γ. μήκος 2 εκατοστά, εκβάλλει στην ουρήθρα, δ. 8–10 εκατοστά, πυθμένας, σώμα και τράχηλος, ε. σχήμα αμυγδάλου.

1. **1 – β:** η επιδιδυμίδα έχει κεφαλή, σώμα και ουρά. **2 – γ:** ο εκσπερματικός πόρος έχει μήκος 2 εκατοστά, διασχίζει λοξά τον προστάτη και εκβάλλει στην ουρήθρα.
2. **3 – δ:** η μήτρα έχει μήκος 8–10 εκατοστά και τρία μέρη. **4 – α:** ο κόλπος είναι ινομυώδης σωλήνας 8–9 εκατοστών.
3. Περισσεύει το **ε**: σχήμα αμυγδάλου έχει η **ωοθήκη**.

## Ερωτήσεις

1. Ποια γεννητικά όργανα λέγονται «έσω»;
   - Όσα παράγουν μόνο ορμόνες
   - Όσα βρίσκονται μέσα στη μικρή πύελο
   - Όσα υπάρχουν μόνο στη γυναίκα
   - Όσα χρησιμεύουν για τη συνουσία
2. Από τι αποτελείται εξωτερικά κάθε όρχις;
   - Από μυϊκό τοίχωμα
   - Από βλεννογόνο
   - Από ινώδη κάψα
   - Από βλαστικό επιθήλιο
3. Ποια κύτταρα του όρχεως παράγουν την τεστοστερόνη;
   - Τα κύτταρα του τοιχώματος των σπερματικών σωληναρίων
   - Τα κύτταρα της επιδιδυμίδας
   - Τα κύτταρα του δικτύου Haller
   - Τα διάμεσα κύτταρα της διάμεσης ουσίας
4. Ο σπερματικός τόνος περιλαμβάνει:
   - Μόνο τη βουβωνική μοίρα του σπερματικού πόρου
   - Τη βουβωνική και την τονική μοίρα του σπερματικού πόρου
   - Την πυελική και την κυστική μοίρα του σπερματικού πόρου
   - Τον σπερματικό πόρο και τη σπερματοδόχο κύστη
5. Ποιοι αδένες δίνουν κυρίως το σπερματικό πλάσμα;
   - Ο προστάτης και οι σπερματοδόχες κύστεις
   - Οι όρχεις και οι επιδιδυμίδες
   - Οι μείζονες αδένες του προδόμου
   - Τα διάμεσα κύτταρα των όρχεων
6. Ποια δράση έχει η τεστοστερόνη στο ερειστικό σύστημα, σύμφωνα με το βιβλίο;
   - Επιταχύνει χωρίς όριο την αύξηση των οστών
   - Αναστέλλει την αύξηση των οστών
   - Διαλύει τη θεμέλια ουσία των οστών
   - Δεν έχει καμία δράση στα οστά
7. Με το έσω στόμιο της μήτρας επικοινωνούν:
   - Το σώμα της μήτρας με τη σάλπιγγα
   - Ο τράχηλος με τον κόλπο
   - Ο πυθμένας με το σώμα της μήτρας
   - Το σώμα της μήτρας με τον τράχηλο
8. Ποια μοίρα της σάλπιγγας είναι η μικρότερη;
   - Ο κώδωνας
   - Η λήκυθος
   - Η μητριαία μοίρα
   - Ο ισθμός
9. Τι σχηματίζεται αμέσως μετά την ωοθυλακιορρηξία;
   - Ωχρό σωμάτιο
   - Ερυθρό σωμάτιο
   - Λευκό σωμάτιο
   - Άτρητο ωοθυλάκιο
10. Σε ποιο σημείο γίνεται φυσιολογικά η γονιμοποίηση;
   - Στη λήκυθο της σάλπιγγας
   - Στην κοιλότητα της μήτρας
   - Μέσα στην ωοθήκη
   - Στον θόλο του κόλπου

## Ασκήσεις

1. Σε ποια τρία μέρη διακρίνεται η επιδιδυμίδα;
2. Τι σχήμα έχει η ωοθήκη και πόσο είναι το μήκος της;
3. Από ποια τέσσερα μέρη αποτελείται ένα σπερματοζωάριο;
4. Ακολούθησε τον σπερματικό πόρο από τον όρχι ως τον προστάτη.
   α) Ποια μοίρα του βρίσκεται μέσα στον βουβωνικό πόρο;
   β) Ποια μοίρα βρίσκεται στο πλάγιο τοίχωμα της πυέλου;
   γ) Με ποιο όργανο ενώνεται στη βάση του προστάτη;
   δ) Ποιος πόρος σχηματίζεται από την ένωση;
5. Μια γυναίκα έχει κανονικό ωοθηκικό κύκλο 28 ημερών.
   α) Ποια ορμόνη ρυθμίζει την πρώτη φάση του κύκλου της;
   β) Πόσες ημέρες πριν από την επόμενη περίοδο γίνεται η ωοθυλακιορρηξία;
   γ) Ποιος σχηματισμός της ωοθήκης παράγει την προγεστερόνη;
6. Ένα ωάριο γονιμοποιείται 10 ώρες μετά την ωοθυλακιορρηξία.
   α) Σε ποιο τμήμα της σάλπιγγας έγινε η γονιμοποίηση;
   β) Πόσες ημέρες μένει το ζυγωτό στη σάλπιγγα;
   γ) Σε ποιον βλεννογόνο εμφυτεύεται;
   δ) Πώς λέγεται το ωχρό σωμάτιο που δεν μετατρέπεται σε λευκό;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/epal-c/anatomy-physiology/reproductive-system
