# Μικρή και μεγάλη κυκλοφορία

> Η διαδρομή του αίματος: από την καρδιά στους πνεύμονες, στο σώμα, και πίσω.

Ανατομία-Φυσιολογία ΙΙ, Γ΄ ΕΠΑΛ. https://www.akademio.gr/el/epal-c/anatomy-physiology/pulmonary-systemic-circulation

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις τη διαδρομή του αίματος στη μικρή και στη μεγάλη κυκλοφορία και τι αίμα μεταφέρει κάθε αγγείο.
- Να αναφέρεις τις μοίρες της αορτής και τους κλάδους του αορτικού τόξου, της θωρακικής και της κοιλιακής αορτής.
- Να εξηγείς πώς σχηματίζονται η άνω και η κάτω κοίλη φλέβα και ποιες φλέβες εκβάλλουν σε αυτές.
- Να περιγράφεις την πυλαία φλέβα και γιατί το αίμα του εντέρου περνά πρώτα από το ήπαρ.

## Δύο κυκλώματα, μία καρδιά

Το αίμα κάνει δύο διαδρομές, και οι δύο ξεκινούν και τελειώνουν στην καρδιά.

**Μικρή ή πνευμονική κυκλοφορία.** Ξεκινά από τη **δεξιά κοιλία**, πηγαίνει στους πνεύμονες και γυρίζει στον **αριστερό κόλπο**. Στα τριχοειδή των πνευμόνων το αίμα παίρνει οξυγόνο και αφήνει διοξείδιο του άνθρακα.

**Μεγάλη ή συστηματική κυκλοφορία.** Ξεκινά από την **αριστερή κοιλία**, φτάνει σε όλους τους ιστούς του σώματος και γυρίζει στον **δεξιό κόλπο**. Στα τριχοειδή των ιστών το αίμα δίνει οξυγόνο και θρεπτικές ουσίες και παίρνει διοξείδιο του άνθρακα και άχρηστα προϊόντα.

Κάθε κυκλοφορία έχει δύο μέρη: το **αρτηριακό σύστημα**, που φέρνει το αίμα από την καρδιά στα τριχοειδή, και το **φλεβικό σύστημα**, που το γυρίζει από τα τριχοειδή στην καρδιά.

Πνεύμονες
(τριχοειδή)

Δ. κόλπος
Α. κόλπος
Δ. κοιλία
Α. κοιλία

Ιστοί του σώματος
(τριχοειδή)

πνευμονική
αρτηρία

πνευμονικές
φλέβες

αορτή

κοίλες
φλέβες

πλούσιο σε οξυγόνο (αρτηριακό)

φτωχό σε οξυγόνο (φλεβικό)

## Η μικρή κυκλοφορία

**Αρτηριακό σύστημα.** Ξεκινά από τη **δεξιά κοιλία** με την **πνευμονική αρτηρία**. Μετά από μικρή διαδρομή η πνευμονική αρτηρία χωρίζεται σε δύο κλάδους, έναν για κάθε πνεύμονα: τη **δεξιά** και την **αριστερή πνευμονική αρτηρία**. Κάθε πνευμονική αρτηρία διακλαδίζεται σε όλο και λεπτότερους κλάδους και καταλήγει σε ένα πυκνό δίκτυο τριχοειδών. Τα τριχοειδή εφάπτονται στις **πνευμονικές κυψελίδες**. Εκεί το οξυγόνο και το διοξείδιο του άνθρακα περνούν με διάχυση προς και από το αίμα.

**Φλεβικό σύστημα.** Το αποτελούν οι **τέσσερις πνευμονικές φλέβες**. Δύο ξεκινούν από τον αριστερό πνεύμονα, οι **αριστερές πνευμονικές φλέβες**, και δύο από τον δεξιό, οι **δεξιές πνευμονικές φλέβες**. Σχηματίζονται από τα τριχοειδή των πνευμόνων, παίρνουν **οξυγονωμένο** αίμα και το φέρνουν στον **αριστερό κόλπο**.

> **Πρόσεχε**
>
> «Οι αρτηρίες έχουν πάντα οξυγονωμένο αίμα.» **Όχι.**
>
> Η αρτηρία ορίζεται από την **κατεύθυνση**: φεύγει από την καρδιά. Η **πνευμονική αρτηρία**, παρότι λέγεται αρτηρία, δεν περιέχει οξυγονωμένο αίμα αλλά **φλεβικό**, που το φέρνει στους πνεύμονες για οξυγόνωση. Αντίστροφα, οι **πνευμονικές φλέβες** μεταφέρουν οξυγονωμένο αίμα. Αυτή είναι η εξαίρεση.

## Η αορτή και οι κλάδοι της

Η μεγάλη κυκλοφορία αρχίζει από την **αριστερή κοιλία**. Από εκεί εκφύεται η **αορτή**, η μεγαλύτερη αρτηρία του σώματος. Μόλις βγει από την καρδιά, η αορτή διαγράφει ένα τόξο, το **αορτικό τόξο**. Διακρίνεται σε τρία μέρη: την **ανιούσα αορτή**, το **αορτικό τόξο** και την **κατιούσα αορτή**.

**1. Ανιούσα αορτή.** Δίνει δύο κλάδους, τη **δεξιά** και την **αριστερή στεφανιαία αρτηρία**. Αυτές τροφοδοτούν με αίμα τα τοιχώματα της καρδιάς.

**2. Αορτικό τόξο.** Δίνει **τρεις κλάδους**:

- την **ανώνυμη αρτηρία**,
- την **αριστερή κοινή καρωτίδα**,
- την **αριστερή υποκλείδια αρτηρία**.

Οι κλάδοι αυτοί διακλαδίζονται συνεχώς και αιματώνουν το **κεφάλι**, τον **τράχηλο** και τα **άνω άκρα**. Η ανώνυμη αρτηρία χωρίζεται στη δεξιά κοινή καρωτίδα και στη δεξιά υποκλείδια. Έτσι κάθε πλευρά έχει μία κοινή καρωτίδα για το κεφάλι και τον τράχηλο και μία υποκλείδια για το άνω άκρο.

**3. Κατιούσα αορτή.** Έχει δύο τμήματα.

Η **κατιούσα θωρακική αορτή** πορεύεται προς τα κάτω μέσα στον θώρακα και δίνει:

- τις **βρογχικές αρτηρίες**, για τους βρόγχους και τους πνεύμονες,
- τις **μεσοπλεύριες αρτηρίες**, που πηγαίνουν παράλληλα με τις πλευρές και αιματώνουν το θωρακικό τοίχωμα,
- τις **οισοφαγικές αρτηρίες**, για τον οισοφάγο,
- τους **οπίσθιους μεσοπνευμόνιους κλάδους**, για τα λεμφογάγγλια και τον οπίσθιο μεσοπνευμόνιο χώρο.

Όταν φτάσει στο διάφραγμα, περνά από το **αορτικό τρήμα** και ονομάζεται πλέον **κοιλιακή αορτή**. Οι κλάδοι της αιματώνουν τα σπλάχνα και τα τοιχώματα της κοιλιάς:

- οι **κάτω φρενικές** αρτηρίες, για το διάφραγμα,
- οι **οσφυϊκές** αρτηρίες, για το τοίχωμα της κοιλιάς,
- οι **νεφρικές** αρτηρίες, για τους νεφρούς,
- οι **επινεφρίδιες** αρτηρίες, για τα επινεφρίδια,
- οι **σπερματικές** στους άνδρες ή οι **ωοθηκικές** στις γυναίκες,
- η **κοιλιακή αρτηρία**, για το δωδεκαδάκτυλο, το στομάχι, το πάγκρεας, το ήπαρ και τον σπλήνα,
- η **άνω μεσεντέρια** αρτηρία, για κοιλιακά όργανα, κυρίως το λεπτό έντερο,
- η **κάτω μεσεντέρια** αρτηρία, για το παχύ έντερο.

Αφού δώσει όλους αυτούς τους κλάδους, η κοιλιακή αορτή συνεχίζει προς τα κάτω και χωρίζεται σε δύο μεγάλους κλάδους, την **αριστερή** και τη **δεξιά κοινή λαγόνια αρτηρία**. Αυτές διακλαδίζονται και αιματώνουν την πύελο και τα κάτω άκρα, ως το τελευταίο άκρο του κάθε ποδιού.

> **Θυμήσου**
>
> - **Ανιούσα αορτή**: δεξιά και αριστερή στεφανιαία.
> - **Αορτικό τόξο**: ανώνυμη, αριστερή κοινή καρωτίδα, αριστερή υποκλείδια.
> - **Θωρακική αορτή**: βρογχικές, μεσοπλεύριες, οισοφαγικές, οπίσθιοι μεσοπνευμόνιοι κλάδοι.
> - **Κοιλιακή αορτή**: κάτω φρενικές, οσφυϊκές, νεφρικές, επινεφρίδιες, σπερματικές ή ωοθηκικές, κοιλιακή, άνω και κάτω μεσεντέρια.
> - **Τέλος της αορτής**: δύο κοινές λαγόνιες αρτηρίες.

## Οι φλέβες της μεγάλης κυκλοφορίας

Στα τριχοειδή των ιστών γίνεται η ανταλλαγή της ύλης. Μετά τα **φλεβικά τριχοειδή** παραλαμβάνουν το μη οξυγονωμένο αίμα. Ενώνονται μεταξύ τους και σχηματίζουν τα **φλεβίδια**, που δίνουν όλο και μεγαλύτερες φλέβες.

Οι φλέβες πορεύονται **παράλληλα με τις αρτηρίες**. Κατά κανόνα **δύο φλέβες** συνοδεύουν μία αρτηρία και έχουν το **ίδιο όνομα** με αυτήν. Στα μεγάλα αγγεία υπάρχει μόνο **μία** δορυφόρος φλέβα.

Όλες καταλήγουν σε δύο μεγάλους κλάδους, την **άνω** και την **κάτω κοίλη φλέβα**. Και οι δύο φέρνουν το αίμα στον **δεξιό κόλπο**.

**Άνω κοίλη φλέβα.** Συγκεντρώνει το αίμα από τα **άνω άκρα**, το **κεφάλι**, τον **λαιμό**, τον **θώρακα** και τη **σπονδυλική στήλη**. Οι φλέβες του κεφαλιού, του λαιμού και των άνω άκρων κάθε πλευράς ενώνονται στη βάση του λαιμού. Έτσι σχηματίζονται η **δεξιά** και η **αριστερή ανώνυμη φλέβα**. Οι δύο ανώνυμες ενώνονται και σχηματίζουν την άνω κοίλη. Το αίμα από τον θώρακα και τη σπονδυλική στήλη το συγκεντρώνει η **άζυγος φλέβα**, που εκβάλλει στην άνω κοίλη.

**Οι φλέβες της καρδιάς.** Η καρδιά έχει δικό της φλεβικό δίκτυο. Τα περισσότερα φλεβίδιά της ενώνονται και σχηματίζουν τον **στεφανιαίο κόλπο**, που φέρνει το αίμα στον δεξιό κόλπο. Τα υπόλοιπα εκβάλλουν κατευθείαν στον δεξιό κόλπο.

**Κάτω κοίλη φλέβα.** Συγκεντρώνει το αίμα από τα όργανα που βρίσκονται **κάτω από το διάφραγμα**. Οι φλέβες των κάτω άκρων σχηματίζουν την αριστερή και τη δεξιά **έξω λαγόνια φλέβα**. Οι φλέβες της μικρής (ελάσσονας) πυέλου σχηματίζουν την αριστερή και τη δεξιά **έσω λαγόνια**. Η έξω και η έσω λαγόνια κάθε πλευράς ενώνονται και δίνουν την **κοινή λαγόνια**. Οι δύο κοινές λαγόνιες, αριστερή και δεξιά, σχηματίζουν την κάτω κοίλη. Σε αυτήν εκβάλλουν επίσης, δεξιά και αριστερά:

- οι **νεφρικές** φλέβες,
- οι **οσφυϊκές** φλέβες,
- οι **σπερματικές** ή **ωοθηκικές** φλέβες,
- και, από το ήπαρ, οι **ηπατικές** φλέβες.

## Η πυλαία φλέβα

Οι φλέβες του πεπτικού **δεν** πηγαίνουν κατευθείαν στην κάτω κοίλη. Σχηματίζουν την **πυλαία φλέβα**. Αυτές είναι:

1. η **στεφανιαία φλέβα του στομάχου**,
2. η **σπληνική** φλέβα,
3. η **άνω μεσεντερία** φλέβα,
4. η **κάτω μεσεντερία** φλέβα.

Η πυλαία μπαίνει στο **ήπαρ** και διαχωρίζεται εκεί σε λεπτά τριχοειδή. Στο ήπαρ καταλήγουν και τα τριχοειδή της **ηπατικής αρτηρίας**. Από αυτά τα τριχοειδή σχηματίζονται άλλες φλέβες, οι **ηπατικές**, που εκβάλλουν στην κάτω κοίλη.

> **Κλειδί**
>
> Η πυλαία φλέβα βρίσκεται **ανάμεσα σε δύο δίκτυα τριχοειδών**: του πεπτικού και του ήπατος. Είναι ένα **πυλαίο σύστημα**, όπου τα τριχοειδή ενώνουν φλέβες με φλέβες. Γι' αυτό όσα απορροφήθηκαν από το έντερο περνούν **πρώτα από το ήπαρ** και μετά μπαίνουν στη γενική κυκλοφορία.
>
> Το ήπαρ παίρνει έτσι αίμα από **δύο** αγγεία: αρτηριακό από την ηπατική αρτηρία και φλεβικό, πλούσιο σε θρεπτικές ουσίες, από την πυλαία.

> **Θυμήσου**
>
> - **Μικρή κυκλοφορία**: δεξιά κοιλία → πνευμονική αρτηρία → πνεύμονες → τέσσερις πνευμονικές φλέβες → αριστερός κόλπος.
> - **Άνω κοίλη**: από τις δύο ανώνυμες φλέβες· δέχεται και την άζυγο.
> - **Κάτω κοίλη**: από τις δύο κοινές λαγόνιες· δέχεται νεφρικές, οσφυϊκές, σπερματικές ή ωοθηκικές και ηπατικές.
> - **Πυλαία**: στεφανιαία του στομάχου, σπληνική, άνω και κάτω μεσεντερία → ήπαρ → ηπατικές φλέβες → κάτω κοίλη.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σωστό ή Λάθος: α) Οι πνευμονικές φλέβες εκβάλλουν στον δεξιό κόλπο. β) Η κάτω μεσεντέρια αρτηρία είναι κλάδος της κοιλιακής αορτής. γ) Η άζυγος φλέβα εκβάλλει στην κάτω κοίλη.

1. α) **Λάθος.** Οι πνευμονικές φλέβες φέρνουν το οξυγονωμένο αίμα από τους πνεύμονες στον **αριστερό** κόλπο. Στον δεξιό εκβάλλουν οι κοίλες φλέβες.
2. β) **Σωστό.** Η κάτω μεσεντέρια είναι ο κλάδος της κοιλιακής αορτής για το παχύ έντερο.
3. γ) **Λάθος.** Η άζυγος συγκεντρώνει το αίμα από τον θώρακα και τη σπονδυλική στήλη και εκβάλλει στην **άνω** κοίλη.

### Παράδειγμα 2: Να αναφέρετε τους κλάδους του αορτικού τόξου και ποιες περιοχές αιματώνουν.

1. Από το αορτικό τόξο βγαίνουν τρεις κλάδοι: η **ανώνυμη αρτηρία**, η **αριστερή κοινή καρωτίδα** και η **αριστερή υποκλείδια αρτηρία**.
2. Διακλαδίζονται συνεχώς και αιματώνουν τα όργανα από όπου περνούν: το **κεφάλι**, τον **τράχηλο** και τα **άνω άκρα**.

### Παράδειγμα 3: Ποιες περιοχές στέλνουν αίμα στην άνω κοίλη φλέβα και ποιες στην κάτω κοίλη φλέβα;

1. Η **άνω κοίλη** συγκεντρώνει το αίμα από τα άνω άκρα, το κεφάλι, τον λαιμό, τον θώρακα και τη σπονδυλική στήλη. Σχηματίζεται από τη δεξιά και την αριστερή ανώνυμη φλέβα και δέχεται την άζυγο.
2. Η **κάτω κοίλη** συγκεντρώνει το αίμα από τα όργανα κάτω από το διάφραγμα: τα κάτω άκρα, την πύελο, τους νεφρούς και, μέσω των ηπατικών φλεβών, το ήπαρ.
3. Και οι δύο εκβάλλουν στον **δεξιό κόλπο**.

### Παράδειγμα 4: Ένα μόριο γλυκόζης απορροφάται από τον βλεννογόνο του λεπτού εντέρου. Από ποια αγγεία θα περάσει μέχρι να φτάσει στον δεξιό κόλπο;

1. Από το λεπτό έντερο το αίμα φεύγει με την **άνω μεσεντερία φλέβα**, μία από τις φλέβες που σχηματίζουν την **πυλαία φλέβα**.
2. Η πυλαία το φέρνει στο **ήπαρ**, όπου διαχωρίζεται σε τριχοειδή. Από εκεί το αίμα μαζεύεται στις **ηπατικές φλέβες**.
3. Οι ηπατικές φλέβες εκβάλλουν στην **κάτω κοίλη φλέβα**, που καταλήγει στον δεξιό κόλπο.

### Παράδειγμα 5: Ένα ερυθρό αιμοσφαίριο φεύγει από την αριστερή κοιλία και πρέπει να φτάσει στον δεξιό νεφρό. Ποια είναι η διαδρομή του;

1. Από την αριστερή κοιλία μπαίνει στην **ανιούσα αορτή**, περνά από το **αορτικό τόξο** και κατεβαίνει με την **κατιούσα θωρακική αορτή**.
2. Περνά από το **αορτικό τρήμα** του διαφράγματος. Από εδώ η αορτή λέγεται **κοιλιακή**.
3. Από την κοιλιακή αορτή βγαίνει με τη **δεξιά νεφρική αρτηρία** και φτάνει στον δεξιό νεφρό.

## Ερωτήσεις

1. Τι αίμα μεταφέρει η πνευμονική αρτηρία;
   - Αίμα φτωχό σε οξυγόνο, από τη δεξιά κοιλία στους πνεύμονες
   - Αίμα πλούσιο σε οξυγόνο, από τους πνεύμονες στον αριστερό κόλπο
   - Αίμα πλούσιο σε οξυγόνο, από την αριστερή κοιλία στους πνεύμονες
   - Αίμα φτωχό σε οξυγόνο, από τους πνεύμονες στον δεξιό κόλπο
2. Πόσες πνευμονικές φλέβες εκβάλλουν στον αριστερό κόλπο;
   - Τέσσερις, δύο από κάθε πνεύμονα
   - Δύο, μία από κάθε πνεύμονα
   - Μία, που μαζεύει και τους δύο πνεύμονες
   - Τρεις, όσοι και οι λοβοί του δεξιού πνεύμονα
3. Ποιο από τα παρακάτω αγγεία ΔΕΝ βγαίνει απευθείας από το αορτικό τόξο;
   - Η δεξιά κοινή καρωτίδα
   - Η ανώνυμη αρτηρία
   - Η αριστερή κοινή καρωτίδα
   - Η αριστερή υποκλείδια
4. Από ποια μοίρα της αορτής βγαίνουν οι στεφανιαίες αρτηρίες;
   - Από την ανιούσα αορτή
   - Από το αορτικό τόξο
   - Από τη θωρακική αορτή
   - Από την κοιλιακή αορτή
5. Ποια όργανα αιματώνει η κοιλιακή αρτηρία;
   - Στομάχι, δωδεκαδάκτυλο, πάγκρεας, ήπαρ, σπλήνα
   - Νεφρούς, επινεφρίδια και διάφραγμα
   - Όλο το παχύ έντερο και το ορθό
   - Το τοίχωμα της κοιλιάς και τη σπονδυλική στήλη
6. Ποιο όργανο αιματώνει η κάτω μεσεντέρια αρτηρία;
   - Το παχύ έντερο
   - Το διάφραγμα
   - Το στομάχι
   - Τα επινεφρίδια
7. Σε ποιους δύο μεγάλους κλάδους χωρίζεται στο τέλος της η κοιλιακή αορτή;
   - Στη δεξιά και στην αριστερή κοινή λαγόνια
   - Στη θωρακική και στην κοιλιακή αορτή
   - Στη δεξιά και στην αριστερή νεφρική
   - Στην άνω και στην κάτω μεσεντέρια
8. Από την ένωση ποιων φλεβών σχηματίζεται η άνω κοίλη φλέβα;
   - Της δεξιάς και της αριστερής ανώνυμης φλέβας
   - Της δεξιάς και της αριστερής κοινής λαγόνιας
   - Της αζύγου και της πυλαίας φλέβας
   - Των τεσσάρων πνευμονικών φλεβών
9. Ποιο αγγείο φέρνει στο ήπαρ το αίμα από το έντερο και τον σπλήνα;
   - Η πυλαία φλέβα
   - Η ηπατική αρτηρία
   - Οι ηπατικές φλέβες
   - Η κάτω κοίλη φλέβα
10. Ποια από τις παρακάτω φλέβες εκβάλλει απευθείας στην κάτω κοίλη;
   - Η νεφρική φλέβα
   - Η σπληνική φλέβα
   - Η άνω μεσεντερία φλέβα
   - Η άζυγος φλέβα

## Ασκήσεις

1. Από ποια κοιλότητα της καρδιάς ξεκινά η μεγάλη κυκλοφορία, και σε ποια καταλήγει;
2. Ονόμασε τις τρεις μοίρες της αορτής, με τη σειρά που τις συναντά το αίμα.
3. Ποιοι κλάδοι της κατιούσας θωρακικής αορτής αιματώνουν το θωρακικό τοίχωμα, και πώς πορεύονται;
4. Ποιες δύο φλέβες ενώνονται σε κάθε πλευρά για να δώσουν την κοινή λαγόνια φλέβα;
5. Το αίμα γυρίζει από το δεξί πόδι στην καρδιά και μετά πηγαίνει να οξυγονωθεί.
   α) Ποια φλέβα σχηματίζουν οι φλέβες του δεξιού κάτω άκρου;
   β) Με ποια μεγάλη φλέβα φτάνει στην καρδιά, και σε ποια κοιλότητα;
   γ) Ποιο αγγείο το παίρνει από τη δεξιά κοιλία προς τους πνεύμονες;
6. Ένα αμινοξύ απορροφάται στο λεπτό έντερο και πρέπει να φτάσει σε κύτταρο του τοιχώματος του στομάχου.
   α) Ποιο όργανο διασχίζει πριν μπει στη γενική κυκλοφορία;
   β) Πόσες φορές περνά από την καρδιά μέχρι να φτάσει στο στομάχι;
   γ) Από ποιον κλάδο της κοιλιακής αορτής φτάνει τελικά στο στομάχι;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/epal-c/anatomy-physiology/pulmonary-systemic-circulation
