# Η λειτουργία της καρδιάς

> Συστολή και διαστολή, οι βαλβίδες, ο φλεβόκομβος και ο ρυθμός της καρδιάς.

Ανατομία-Φυσιολογία ΙΙ, Γ΄ ΕΠΑΛ. https://www.akademio.gr/el/epal-c/anatomy-physiology/heart-function

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς γιατί το έργο της καρδιάς είναι έργο αντλίας και να αναφέρεις τη συχνότητά της στον ενήλικα.
- Να περιγράφεις με τη σωστή σειρά τι γίνεται σε κάθε παλμό: συστολή των κόλπων, συστολή των κοιλιών, άνοιγμα και κλείσιμο των βαλβίδων.
- Να εξηγείς ότι τις βαλβίδες τις ανοίγει και τις κλείνει η πίεση του αίματος.
- Να περιγράφεις πώς ρυθμίζεται η καρδιακή λειτουργία από ηλεκτρικό ερέθισμα και πού βρίσκεται ο φλεβόκομβος.

## Η καρδιά δουλεύει σαν αντλία

Το έργο της καρδιάς είναι **έργο αντλίας**. Κάνει δύο πράγματα:

- **προωθεί** το αίμα στην **περιφέρεια**, δηλαδή στα αγγεία και στα όργανα του σώματος,
- **δέχεται ξανά** το αίμα που γυρίζει από την περιφέρεια.

Αυτό το πετυχαίνει με **συνεχείς ρυθμικές συσπάσεις και διαστολές** των κοιλοτήτων της.

- **Σύσπαση** ή **συστολή** είναι το σφίξιμο του μυϊκού τοιχώματος μιας κοιλότητας. Η κοιλότητα μικραίνει και σπρώχνει έξω το αίμα της.
- **Διαστολή** είναι η χαλάρωση του τοιχώματος. Η κοιλότητα μεγαλώνει ξανά και γεμίζει με αίμα.

Η συχνότητα είναι **60–100 φορές το λεπτό στον ενήλικα**. Στην ανακεφαλαίωση του κεφαλαίου το βιβλίο γράφει «περίπου 70 φορές το λεπτό», μια τυπική τιμή μέσα σε αυτό το εύρος.

Κάθε φορά που οι κοιλότητες συσπώνται και χαλαρώνουν έχεις έναν **παλμό** της καρδιάς. Στο προηγούμενο μάθημα είδες τις τέσσερις κοιλότητες και τις τέσσερις βαλβίδες. Τώρα θα δεις με ποια σειρά δουλεύουν.

## Τι γίνεται σε κάθε παλμό

Η σειρά είναι πάντα η ίδια, και στη δεξιά και στην αριστερή πλευρά ταυτόχρονα.

1. **Πρώτα συστέλλονται οι κόλποι.** Η πίεση μέσα τους ανεβαίνει.
2. Η πίεση **αναγκάζει τις κολποκοιλιακές βαλβίδες να ανοίξουν**, την **τριγλώχινα** δεξιά και τη **διγλώχινα** αριστερά. Το αίμα **ρέει στις αντίστοιχες κοιλίες**.
3. **Στη συνέχεια συσπώνται οι κοιλίες.** Οι κολποκοιλιακές βαλβίδες **κλείνουν** και **εμποδίζουν το αίμα να επιστρέψει στους κόλπους**.
4. Η πίεση μέσα στις κοιλίες **αναγκάζει τις μηνοειδείς βαλβίδες να ανοίξουν**. Το αίμα **ρέει με ορμή** στα αγγεία:
   - από την **αριστερή κοιλία** στην **αορτή**,
   - από τη **δεξιά κοιλία** στην **πνευμονική αρτηρία**.

Μετά οι κοιλότητες χαλαρώνουν, **διαστέλλονται**, και η καρδιά **δέχεται ξανά** το αίμα που γυρίζει από την περιφέρεια. Οι μηνοειδείς κλείνουν, ώστε το αίμα να μη γυρίσει από τα αγγεία πίσω στις κοιλίες. Ο επόμενος παλμός ξεκινά πάλι από τους κόλπους.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ένας παλμός της καρδιάς*

| Φάση                    | Κολποκοιλιακές (τριγλώχινα, διγλώχινα) | Μηνοειδείς (πνευμονική, αορτική) | Πού πάει το αίμα                                       |
| ----------------------- | -------------------------------------- | -------------------------------- | ------------------------------------------------------ |
| **Συστολή των κόλπων**  | ανοιχτές                               | κλειστές                         | από τους κόλπους στις κοιλίες                          |
| **Συστολή των κοιλιών** | κλειστές                               | ανοιχτές                         | από τις κοιλίες στην αορτή και στην πνευμονική αρτηρία |

> **Κλειδί**
>
> Οι βαλβίδες **δεν έχουν δικό τους μηχανισμό**. Τις ανοίγει και τις κλείνει η **πίεση του αίματος**. Όταν η πίεση πίσω από μια βαλβίδα είναι μεγαλύτερη από την πίεση μπροστά της, η βαλβίδα ανοίγει. Όταν αντιστραφεί, κλείνει. Γι' αυτό το βιβλίο λέει ότι οι βαλβίδες «αναγκάζονται» να ανοίξουν. Έτσι το αίμα κινείται **μόνο προς μία κατεύθυνση**: κόλποι → κοιλίες → αγγεία.

> **Πρόσεχε**
>
> «Στη συστολή των κοιλιών ανοίγουν όλες οι βαλβίδες, για να φύγει γρήγορα το αίμα.» **Όχι.**
>
> Στη συστολή των κοιλιών οι **κολποκοιλιακές κλείνουν** και μόνο οι **μηνοειδείς ανοίγουν**. Αν έμεναν ανοιχτές και οι κολποκοιλιακές, ένα μέρος του αίματος θα γύριζε πίσω στους κόλπους αντί να φύγει στα αγγεία.

> **Πρόσεχε**
>
> «Η αορτή ξεκινά από τη δεξιά κοιλία.» **Όχι.**
>
> Η **αορτή** ξεκινά από την **αριστερή** κοιλία. Από τη **δεξιά** ξεκινά η **πνευμονική αρτηρία**. Αν τα μπερδεύεις, θυμήσου ότι η αριστερή κοιλία έχει το παχύτερο τοίχωμα: αυτή στέλνει αίμα σε όλο το σώμα.

## Ποιος δίνει το σήμα

Η καρδιά δεν συσπάται τυχαία. **Όλη η καρδιακή λειτουργία ρυθμίζεται με ηλεκτρικό ερέθισμα.**

- Το ερέθισμα **παράγεται** και **μεταδίδεται στο μυοκάρδιο**, τον μυ της καρδιάς.
- Το παράγουν και το μεταδίδουν **ειδικά κύτταρα της καρδιάς**, τα οποία σχηματίζουν ένα **πολύπλοκο δίκτυο**.
- **Κέντρο** αυτού του συστήματος είναι ο **φλεβόκομβος**. Αυτός **παράγει το ηλεκτρικό σήμα**.

Ο φλεβόκομβος είναι **ατρακτοειδής σχηματισμός**, δηλαδή έχει σχήμα αδραχτιού: μακρόστενος, φαρδύτερος στη μέση. Βρίσκεται στον **δεξιό κόλπο**.

Επειδή από αυτόν ξεκινά το σήμα για κάθε παλμό, ο φλεβόκομβος λέγεται και **βηματοδότης της καρδιάς**. Τη λέξη τη χρησιμοποιεί το βιβλίο στην ανακεφαλαίωση του κεφαλαίου.

> **Πέρα από το βιβλίο**
>
> Τα βιβλία φυσιολογίας περιγράφουν το «πολύπλοκο δίκτυο» με περισσότερα ονόματα. Ο φλεβόκομβος λέγεται και **φλεβοκολπικός κόμβος**. Από αυτόν το ερέθισμα απλώνεται στους κόλπους, φτάνει στον **κολποκοιλιακό κόμβο**, και από εκεί, με το **δεμάτιο του His** και τις **ίνες Purkinje**, σε όλο το μυοκάρδιο των κοιλιών. Έτσι οι κόλποι συσπώνται πριν από τις κοιλίες.
>
> Αυτά τα ονόματα δεν υπάρχουν στο βιβλίο σου και δεν εξετάζονται. Για τις εξετάσεις σου αρκούν το ηλεκτρικό ερέθισμα, τα ειδικά κύτταρα, το πολύπλοκο δίκτυο και ο φλεβόκομβος.

> **Πρόσεχε**
>
> «Ο φλεβόκομβος βρίσκεται στην αριστερή κοιλία, που είναι η πιο δυνατή.» **Όχι.**
>
> Ο φλεβόκομβος δεν έχει σχέση με το πάχος του τοιχώματος. Βρίσκεται στον **δεξιό κόλπο**. Το ότι το σήμα ξεκινά από έναν κόλπο ταιριάζει με τη σειρά του παλμού: πρώτα συστέλλονται οι κόλποι.

> **Θυμήσου**
>
> - Έργο της καρδιάς: **έργο αντλίας**. Προωθεί το αίμα στην περιφέρεια και το δέχεται ξανά.
> - Ρυθμικές **συσπάσεις** (συστολές) και **διαστολές**, **60–100/λεπτό** στον ενήλικα.
> - Σειρά: **κόλποι** συστέλλονται → ανοίγουν **τριγλώχινα και διγλώχινα** → αίμα στις κοιλίες → **κοιλίες** συσπώνται → κλείνουν οι κολποκοιλιακές, ανοίγουν οι **μηνοειδείς** → αίμα στην **αορτή** (αριστερή κοιλία) και στην **πνευμονική αρτηρία** (δεξιά κοιλία).
> - Τις βαλβίδες τις ανοίγει και τις κλείνει η **πίεση**.
> - **Ηλεκτρικό ερέθισμα** από **ειδικά κύτταρα** που σχηματίζουν **πολύπλοκο δίκτυο**. Κέντρο: ο **φλεβόκομβος**, ατρακτοειδής σχηματισμός στον **δεξιό κόλπο**.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Να χαρακτηρίσεις Σωστή ή Λάθος κάθε πρόταση: α) Πρώτα συστέλλονται οι κοιλίες και μετά οι κόλποι. β) Όταν συσπώνται οι κοιλίες, η τριγλώχινα και η διγλώχινα κλείνουν. γ) Ο φλεβόκομβος βρίσκεται στον δεξιό κόλπο. δ) Η καρδιακή λειτουργία ρυθμίζεται με μηχανικό ερέθισμα.

1. **α) Λάθος.** Πρώτα συστέλλονται οι **κόλποι**, για να γεμίσουν οι κοιλίες. Μετά συσπώνται οι κοιλίες.
2. **β) Σωστό.** Οι κολποκοιλιακές βαλβίδες κλείνουν και εμποδίζουν το αίμα να επιστρέψει στους κόλπους.
3. **γ) Σωστό.** Ο φλεβόκομβος είναι ατρακτοειδής σχηματισμός στον δεξιό κόλπο.
4. **δ) Λάθος.** Η καρδιακή λειτουργία ρυθμίζεται με **ηλεκτρικό** ερέθισμα, που παράγει ο φλεβόκομβος.

### Παράδειγμα 2: Να περιγράψεις τη λειτουργία της καρδιάς.

1. **Ο ρόλος.** Το έργο της καρδιάς είναι έργο αντλίας: προωθεί το αίμα στην περιφέρεια και δέχεται ξανά το περιφερικό αίμα. Το πετυχαίνει με συνεχείς ρυθμικές συσπάσεις και διαστολές των κοιλοτήτων της, με συχνότητα 60–100/λεπτό στον ενήλικα.
2. **Οι κόλποι.** Πρώτα συστέλλονται οι κόλποι. Η πίεση σε αυτούς ανεβαίνει, ανοίγουν η τριγλώχινα και η διγλώχινα, και το αίμα ρέει στις αντίστοιχες κοιλίες.
3. **Οι κοιλίες.** Στη συνέχεια οι κοιλίες συσπώνται. Οι κολποκοιλιακές βαλβίδες κλείνουν και εμποδίζουν το αίμα να επιστρέψει στους κόλπους.
4. **Η έξοδος.** Η πίεση μέσα στις κοιλίες ανοίγει τις μηνοειδείς βαλβίδες, και το αίμα ρέει με ορμή στην αορτή από την αριστερή κοιλία και στην πνευμονική αρτηρία από τη δεξιά.

### Παράδειγμα 3: Πώς ρυθμίζεται η καρδιακή λειτουργία; Τι είναι και πού βρίσκεται ο φλεβόκομβος;

1. **Το ερέθισμα.** Η καρδιακή λειτουργία ρυθμίζεται με **ηλεκτρικό ερέθισμα**. Το παράγουν και το μεταδίδουν στο μυοκάρδιο ειδικά κύτταρα της καρδιάς, που σχηματίζουν ένα πολύπλοκο δίκτυο.
2. **Ο φλεβόκομβος.** Είναι το **κέντρο** αυτού του συστήματος και **παράγει το ηλεκτρικό σήμα**. Είναι **ατρακτοειδής σχηματισμός** και βρίσκεται στον **δεξιό κόλπο**.

### Παράδειγμα 4: Φαντάσου μια καρδιά όπου η διγλώχινα βαλβίδα δεν κλείνει τελείως. Σε ποια φάση του παλμού θα φαινόταν αυτό, και πού θα πήγαινε ένα μέρος του αίματος;

1. **Πότε πρέπει να είναι κλειστή.** Η διγλώχινα πρέπει να κλείνει όταν **συσπάται η αριστερή κοιλία**. Τότε εμποδίζει το αίμα να επιστρέψει στον αριστερό κόλπο.
2. **Αν δεν έκλεινε τελείως.** Όταν η αριστερή κοιλία συσπάται, ένα μέρος του αίματος θα γύριζε πίσω στον **αριστερό κόλπο**, αντί να φύγει όλο από τη μηνοειδή στην αορτή.
3. **Το συμπέρασμα.** Το παράδειγμα δείχνει τι κάνει μια κολποκοιλιακή βαλβίδα: κρατά το αίμα σε μία κατεύθυνση, από τον κόλπο στην κοιλία και ποτέ ανάποδα.

### Παράδειγμα 5: Η καρδιά ενός ενήλικα χτυπά 75 φορές το λεπτό. Πόσο διαρκεί ένας παλμός; Πόσες φορές χτυπά σε μία ώρα;

1. **Η διάρκεια ενός παλμού.** Ένα λεπτό έχει $60$ s, και μέσα σε αυτά χωρούν $75$ παλμοί:
   $$
   60 \div 75 = 0{,}8 \; \text{s}
   $$
2. **Σε μία ώρα.** Μία ώρα έχει $60$ λεπτά:
   $$
   75 \times 60 = 4{.}500
   $$
   Η καρδιά χτυπά $4{.}500$ φορές σε μία ώρα.
3. **Έλεγχος.** Οι $75$ παλμοί το λεπτό είναι μέσα στο εύρος $60$–$100$ του βιβλίου. Σε λιγότερο από ένα δευτερόλεπτο χωρούν η συστολή των κόλπων, η συστολή των κοιλιών και η διαστολή.

### Παράδειγμα 6: Να βάλεις στη σωστή σειρά: Α. Ανοίγουν οι μηνοειδείς βαλβίδες. Β. Συστέλλονται οι κόλποι. Γ. Κλείνουν η τριγλώχινα και η διγλώχινα. Δ. Το αίμα ρέει στις κοιλίες. Ε. Συσπώνται οι κοιλίες.

1. **Η αρχή.** Ο παλμός ξεκινά από τους κόλπους: **Β**. Η πίεση ανοίγει τις κολποκοιλιακές βαλβίδες και το αίμα περνά κάτω: **Δ**.
2. **Οι κοιλίες.** Μετά συσπώνται οι κοιλίες: **Ε**. Μόλις ανεβεί η πίεση μέσα τους, κλείνουν οι κολποκοιλιακές: **Γ**.
3. **Η έξοδος.** Η πίεση στις κοιλίες ανοίγει τις μηνοειδείς: **Α**. Η σειρά είναι **Β, Δ, Ε, Γ, Α**.

## Ερωτήσεις

1. Πώς χαρακτηρίζει το βιβλίο το έργο της καρδιάς;
   - Έργο αντλίας
   - Έργο φίλτρου του αίματος
   - Έργο αποθήκης αίματος
   - Έργο αδένα που εκκρίνει
2. Ποια είναι, σύμφωνα με το βιβλίο, η συχνότητα των ρυθμικών συσπάσεων της καρδιάς στον ενήλικα;
   - $30$–$50$ φορές το λεπτό
   - $60$–$100$ φορές το λεπτό
   - $120$–$160$ φορές το λεπτό
   - $60$–$100$ φορές την ώρα
3. Ποιες κοιλότητες συστέλλονται πρώτες σε κάθε παλμό;
   - Οι κοιλίες
   - Η αριστερή κοιλία μόνη της
   - Οι κόλποι
   - Όλες μαζί, την ίδια στιγμή
4. Όταν συστέλλονται οι κόλποι, ποιες βαλβίδες ανοίγουν;
   - Η αορτική και η πνευμονική
   - Η τριγλώχινα και η αορτική
   - Και οι τέσσερις βαλβίδες
   - Η τριγλώχινα και η διγλώχινα
5. Γιατί κλείνουν οι κολποκοιλιακές βαλβίδες όταν συσπώνται οι κοιλίες;
   - Για να μην επιστρέψει το αίμα στους κόλπους
   - Για να μην μπει άλλο αίμα από τις φλέβες
   - Για να ξεκουραστούν οι κόλποι πιο γρήγορα
   - Για να ανοίξει ο δρόμος προς τους πνεύμονες
6. Τι αναγκάζει τις μηνοειδείς βαλβίδες να ανοίξουν;
   - Η πίεση μέσα στις κοιλίες
   - Η πίεση μέσα στους κόλπους
   - Μικροί μύες μέσα στις γλωχίνες
   - Νεύρα που φτάνουν στις βαλβίδες
7. Όταν ανοίγουν οι μηνοειδείς, από ποια κοιλία ρέει το αίμα στην αορτή;
   - Από τη δεξιά κοιλία
   - Από την αριστερή κοιλία
   - Και από τις δύο κοιλίες
   - Από τον αριστερό κόλπο
8. Με τι ρυθμίζεται όλη η καρδιακή λειτουργία;
   - Με μηχανικό ερέθισμα από το γέμισμα των κόλπων
   - Με ηλεκτρικό ερέθισμα από ειδικά κύτταρα της καρδιάς
   - Με χημικό ερέθισμα από το οξυγόνο του αίματος
   - Με εντολή από τον εγκέφαλο σε κάθε παλμό
9. Πού βρίσκεται ο φλεβόκομβος;
   - Στη δεξιά κοιλία
   - Στον αριστερό κόλπο
   - Στον δεξιό κόλπο
   - Στην αριστερή κοιλία
10. Ποιος είναι ο ρόλος του φλεβόκομβου;
   - Κλείνει τις βαλβίδες στο τέλος του παλμού
   - Τρέφει με αίμα το τοίχωμα της καρδιάς
   - Χωρίζει τον δεξιό από τον αριστερό κόλπο
   - Παράγει το ηλεκτρικό σήμα για τη λειτουργία

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγεται ο ατρακτοειδής σχηματισμός που παράγει το ηλεκτρικό σήμα της καρδιάς;
2. Πώς λέγεται η χαλάρωση μιας κοιλότητας της καρδιάς, όταν γεμίζει ξανά με αίμα;
3. Όταν συσπάται η δεξιά κοιλία, ποια βαλβίδα στην είσοδό της κλείνει και ποια στην έξοδό της ανοίγει;
4. Η καρδιά ενός ενήλικα χτυπά $70$ φορές το λεπτό. Πόσες φορές χτυπά σε ένα 24ωρο;
5. Σε έναν παλμό της καρδιάς κοιτάζεις μόνο την αριστερή πλευρά, τον αριστερό κόλπο και την αριστερή κοιλία.
   α) Ποια βαλβίδα είναι ανοιχτή όσο συστέλλεται ο αριστερός κόλπος;
   β) Ποια βαλβίδα ανοίγει όταν συσπάται η αριστερή κοιλία;
   γ) Τι προκαλεί το άνοιγμα αυτής της βαλβίδας;
6. Στο τρέξιμο η καρδιά ενός ενήλικα φτάνει τους $120$ παλμούς το λεπτό. Σε ηρεμία χτυπά $60$ φορές το λεπτό.
   α) Πόσα δευτερόλεπτα διαρκεί ένας παλμός σε ηρεμία;
   β) Πόσα δευτερόλεπτα διαρκεί ένας παλμός στο τρέξιμο;
   γ) Πόσες φορές πιο σύντομος είναι ένας παλμός στο τρέξιμο από έναν παλμό σε ηρεμία;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/epal-c/anatomy-physiology/heart-function
