# Η ανατομία της καρδιάς

> Κόλποι, κοιλίες, διαφράγματα και βαλβίδες: πώς είναι φτιαγμένη η αντλία.

Ανατομία-Φυσιολογία ΙΙ, Γ΄ ΕΠΑΛ. https://www.akademio.gr/el/epal-c/anatomy-physiology/heart-anatomy

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις το κυκλοφορικό σύστημα ως κλειστό σύστημα αγγείων με κεντρικό όργανο την καρδιά.
- Να περιγράφεις το σχήμα και τη θέση της καρδιάς στη θωρακική κοιλότητα.
- Να ονομάζεις τις τέσσερις κοιλότητες και τα δύο διαφράγματα της καρδιάς, και να εξηγείς ποια κοιλότητα έχει το παχύτερο τοίχωμα.
- Να αναφέρεις τις τέσσερις βαλβίδες, το στόμιο που φράζει η καθεμιά και πόσες γλωχίνες έχει.

## Ένα κλειστό σύστημα με μια αντλία στο κέντρο

Το **κυκλοφορικό σύστημα** είναι ένα **κλειστό σύστημα αγγείων**. Τα αγγεία ξεκινούν από ένα κεντρικό όργανο, την **καρδιά**, και καταλήγουν πάλι σε αυτήν. Τα αγγεία είναι οι **αρτηρίες** και οι **φλέβες**.

Μέσα σε αυτό το σύνολο αγγείων κυκλοφορεί το **αίμα**. Ο προορισμός του συστήματος είναι να προωθήσει το αίμα σε **κάθε κύτταρο του σώματος**.

«Κλειστό» σημαίνει ότι το αίμα δεν βγαίνει από τα αγγεία για να ξαναμπεί κάπου αλλού. Κινείται συνέχεια μέσα στο ίδιο δίκτυο: φεύγει από την καρδιά, φτάνει στα όργανα και γυρίζει πίσω.

Σε αυτό το μάθημα βλέπεις πώς είναι φτιαγμένη η καρδιά. Στο επόμενο, πώς δουλεύει.

## Σχήμα και θέση

Η καρδιά είναι ένα όργανο **μυώδες και κοίλο**: έχει τοίχωμα από μυ και μέσα της κοιλότητες γεμάτες αίμα.

Έχει σχήμα **τριγωνικής πυραμίδας**. Βρίσκεται στη **θωρακική κοιλότητα**:

- **πάνω από το διάφραγμα**, τον μυ που χωρίζει τον θώρακα από την κοιλιά,
- **ανάμεσα στους δύο πνεύμονες**,
- με την **κορυφή προς τα κάτω** και τη **βάση προς τα πάνω**.

Από τη βάση, δηλαδή από πάνω, ξεκινούν και καταλήγουν τα μεγάλα αγγεία.

*Μοντέλο καρδιάς για το εργαστήριο. Η κορυφή βλέπει κάτω, η βάση πάνω, και από τη βάση ξεκινούν τα μεγάλα αγγεία. Τα λεπτά αγγεία στην επιφάνεια τρέφουν τον ίδιο τον καρδιακό μυ· θα τα συναντήσεις στη μεγάλη κυκλοφορία.*

## Τέσσερις κοιλότητες, δύο διαφράγματα

Μέσα, η καρδιά χωρίζεται με **δύο διαφράγματα** σε **τέσσερις κοιλότητες**:

- **δύο κόλπους**, τον **δεξιό** και τον **αριστερό**, **πάνω**,
- **δύο κοιλίες**, τη **δεξιά** και την **αριστερή**, **κάτω**.

Το διάφραγμα που χωρίζει τους δύο κόλπους λέγεται **μεσοκολπικό διάφραγμα**. Αυτό που χωρίζει τις δύο κοιλίες λέγεται **μεσοκοιλιακό διάφραγμα**.

Οι δύο κόλποι **δεν επικοινωνούν** μεταξύ τους. Ούτε οι δύο κοιλίες επικοινωνούν μεταξύ τους. Επικοινωνεί μόνο κάθε κόλπος με την κοιλία **από κάτω του**, της ίδιας πλευράς.

Δεξιός κόλπος
Αριστερός κόλπος
Δεξιά κοιλία
Αριστερή κοιλία
τριγλώχινα
μιτροειδής
πνευμονική βαλβίδα
αορτική βαλβίδα
πνευμονική αρτηρία
αορτή

μεσοκολπικό διάφραγμα

μεσοκοιλιακό διάφραγμα
δεξιά του σώματος
αριστερά του σώματος

Η εικόνα είναι σχηματική τομή, σαν να κοιτάς την καρδιά κάποιου που στέκεται απέναντί σου. Γι' αυτό η **δεξιά** καρδιά είναι στα **αριστερά** της εικόνας. Τα δύο μεγάλα αγγεία είναι σχεδιασμένα στο πλάι, για να φαίνονται οι κοιλότητες. Το μπλε χρώμα σημαίνει αίμα φτωχό σε οξυγόνο, το πορτοκαλί οξυγονωμένο αίμα. Το πάχος του περιγράμματος δείχνει το πάχος του τοιχώματος.

### Πόσο παχύ είναι το τοίχωμα

Τα τοιχώματα των κοιλοτήτων δεν έχουν όλα το ίδιο πάχος:

- τα τοιχώματα των **κοιλιών** είναι **παχύτερα** από των **κόλπων**,
- της **αριστερής κοιλίας** είναι τα **παχύτερα από όλα**.

Ο λόγος είναι η πίεση. Ο κόλπος σπρώχνει το αίμα μόνο λίγα εκατοστά, ως την κοιλία ακριβώς από κάτω. Η κοιλία το σπρώχνει έξω από την καρδιά, σε ένα μεγάλο αγγείο. Στην αριστερή κοιλία οι πιέσεις είναι **πολύ μεγάλες**, γιατί από εκεί ξεκινά η αορτή, που φέρνει αίμα σε όλο το σώμα.

> **Πρόσεχε**
>
> «Στην εικόνα ο δεξιός κόλπος είναι αριστερά, άρα κάτι είναι λάθος.» **Όχι.**
>
> Δεξιά και αριστερά λέμε πάντα ως προς το **σώμα του ανθρώπου**, όχι ως προς εσένα που κοιτάς. Σε κάθε σχήμα του βιβλίου η δεξιά καρδιά είναι στη δική σου αριστερή πλευρά.

## Στόμια και βαλβίδες

Ο κόλπος περνά το αίμα στην κοιλία από ένα άνοιγμα, το **κολποκοιλιακό στόμιο**. Κάθε στόμιο το φράζει μια **βαλβίδα**. Η βαλβίδα αποτελείται από λεπτά πτερύγια, τις **γλωχίνες**.

**Δεξιά πλευρά.** Ο δεξιός κόλπος επικοινωνεί με τη δεξιά κοιλία με το **δεξιό κολποκοιλιακό στόμιο**. Το φράζει μια βαλβίδα με **τρεις γλωχίνες**, η **τριγλώχινα βαλβίδα**. Ανοίγει **από πάνω προς τα κάτω**, ρυθμικά, **σαν καταπακτή**, και αφήνει το αίμα να περάσει **κατά κύματα** στη δεξιά κοιλία.

**Αριστερή πλευρά.** Ο αριστερός κόλπος επικοινωνεί με την αριστερή κοιλία με το **αριστερό κολποκοιλιακό στόμιο**. Το φράζει η **μιτροειδής** ή **διγλώχινα** βαλβίδα, που έχει **δύο γλωχίνες**.

**Στις εξόδους των κοιλιών.** Εκεί όπου κάθε κοιλία συνδέεται με το αγγείο της υπάρχουν οι **μηνοειδείς βαλβίδες**. Η καθεμιά αποτελείται από **τρεις γλωχίνες**:

- η **αορτική βαλβίδα**, στην **αριστερή κοιλία**, φράζει το στόμιο της **αορτής**,
- η **πνευμονική βαλβίδα**, στη **δεξιά κοιλία**, φράζει το στόμιο της **πνευμονικής αρτηρίας**.

| Βαλβίδα                        | Στόμιο που φράζει                                           | Γλωχίνες |
| ------------------------------ | ----------------------------------------------------------- | -------- |
| **Τριγλώχινα**                 | δεξιό κολποκοιλιακό (δεξιός κόλπος → δεξιά κοιλία)          | 3        |
| **Μιτροειδής** ή **διγλώχινα** | αριστερό κολποκοιλιακό (αριστερός κόλπος → αριστερή κοιλία) | 2        |
| **Πνευμονική** (μηνοειδής)     | της πνευμονικής αρτηρίας, στη δεξιά κοιλία                  | 3        |
| **Αορτική** (μηνοειδής)        | της αορτής, στην αριστερή κοιλία                            | 3        |

Οι δύο πρώτες λέγονται **κολποκοιλιακές βαλβίδες**, γιατί βρίσκονται ανάμεσα σε κόλπο και κοιλία. Το πώς και πότε ανοίγει και κλείνει η καθεμιά είναι θέμα του επόμενου μαθήματος.

> **Κλειδί**
>
> Η καρδιά είναι στην ουσία **δύο αντλίες δίπλα δίπλα**. Η δεξιά (δεξιός κόλπος και δεξιά κοιλία) και η αριστερή (αριστερός κόλπος και αριστερή κοιλία) **δεν επικοινωνούν**, γιατί τις χωρίζουν τα δύο διαφράγματα. Σε κάθε πλευρά το αίμα περνά από **δύο βαλβίδες**: μια κολποκοιλιακή στην είσοδο της κοιλίας και μια μηνοειδή στην έξοδό της.

> **Πρόσεχε**
>
> «Η τριγλώχινα είναι αριστερά και η διγλώχινα δεξιά.» **Ανάποδα.**
>
> Δεξιά είναι η **τρι**γλώχινα, με **τρεις** γλωχίνες. Αριστερά είναι η μιτροειδής ή **δι**γλώχινα, με **δύο**. Και οι δύο μηνοειδείς έχουν τρεις γλωχίνες η καθεμιά.

> **Τι γράφει ακόμη η ανακεφαλαίωση του κεφαλαίου**
>
> Στην ανακεφαλαίωση του κεφαλαίου το βιβλίο αναφέρει και τα εξής. Η ύλη ορίζει ότι οι ανακεφαλαιώσεις δεν εξετάζονται, όμως σε βοηθούν να καταλάβεις τι είναι η καρδιά.
>
> - Το τοίχωμα της καρδιάς έχει **τρεις στιβάδες**, από μέσα προς τα έξω: **ενδοκάρδιο**, **μυοκάρδιο**, **επικάρδιο**. Το **μυοκάρδιο** είναι η σπουδαιότερη στιβάδα. Αποτελείται από **γραμμωτές ίνες** που **δεν ελέγχονται από τη βούλησή μας**.
> - Η καρδιά περιβάλλεται από το **περικάρδιο**, που έχει **δύο πέταλα**. Ανάμεσά τους υπάρχει μικρή ποσότητα υγρού.
> - Την καρδιά τη θρέφουν οι δύο **στεφανιαίες αρτηρίες**, που ξεκινούν από την αορτή. Θα τις δεις στη μεγάλη κυκλοφορία.
>
> Η ανακεφαλαίωση γράφει ότι από τη δεξιά κοιλία ξεκινά η «πνευμονική φλέβα». Είναι τυπογραφικό λάθος: από τη δεξιά κοιλία ξεκινά η **πνευμονική αρτηρία**, όπως λέει το κείμενο της ενότητας.

> **Θυμήσου**
>
> - Κυκλοφορικό: **κλειστό σύστημα αγγείων** (αρτηρίες, φλέβες) με κεντρικό όργανο την **καρδιά**.
> - Καρδιά: **μυώδης και κοίλη**, σχήμα **τριγωνικής πυραμίδας**, στη θωρακική κοιλότητα, πάνω από το διάφραγμα, ανάμεσα στους πνεύμονες, κορυφή κάτω, βάση πάνω.
> - **Δύο κόλποι** πάνω, **δύο κοιλίες** κάτω· **μεσοκολπικό** και **μεσοκοιλιακό** διάφραγμα. Οι κόλποι δεν επικοινωνούν μεταξύ τους, ούτε οι κοιλίες.
> - Παχύτερα τοιχώματα: οι κοιλίες από τους κόλπους, και η **αριστερή κοιλία** από όλες.
> - **Τριγλώχινα** (3 γλωχίνες, δεξιά), **μιτροειδής ή διγλώχινα** (2, αριστερά), **μηνοειδείς** (3 η καθεμιά): **αορτική** στην αριστερή κοιλία, **πνευμονική** στη δεξιά.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Να χαρακτηρίσεις Σωστή ή Λάθος κάθε πρόταση: α) Η καρδιά βρίσκεται κάτω από το διάφραγμα. β) Οι δύο κόλποι δεν επικοινωνούν μεταξύ τους. γ) Η μιτροειδής βαλβίδα έχει τρεις γλωχίνες. δ) Τα τοιχώματα των κόλπων είναι παχύτερα από των κοιλιών.

1. **α) Λάθος.** Η καρδιά βρίσκεται **πάνω** από το διάφραγμα, ανάμεσα στους δύο πνεύμονες.
2. **β) Σωστό.** Τους χωρίζει το μεσοκολπικό διάφραγμα. Το ίδιο ισχύει και για τις δύο κοιλίες, με το μεσοκοιλιακό.
3. **γ) Λάθος.** Η μιτροειδής λέγεται και **διγλώχινα**: έχει **δύο** γλωχίνες. Τρεις έχει η τριγλώχινα.
4. **δ) Λάθος.** Ισχύει το αντίθετο: τα τοιχώματα των **κοιλιών** είναι παχύτερα, και της αριστερής κοιλίας τα παχύτερα όλων.

### Παράδειγμα 2: Να περιγράψεις το σχήμα και τη θέση της καρδιάς.

1. **Τι είδους όργανο.** Η καρδιά είναι όργανο **μυώδες και κοίλο**.
2. **Σχήμα.** Έχει σχήμα **τριγωνικής πυραμίδας**.
3. **Θέση.** Βρίσκεται στη **θωρακική κοιλότητα**, **πάνω από το διάφραγμα**, **μεταξύ των δύο πνευμόνων**, με την **κορυφή προς τα κάτω** και τη **βάση προς τα πάνω**.

### Παράδειγμα 3: Να αναφέρεις τις κοιλότητες της καρδιάς και τα διαφράγματα που τις χωρίζουν.

1. **Κοιλότητες.** Τέσσερις: δύο **κόλποι** πάνω (δεξιός και αριστερός) και δύο **κοιλίες** κάτω (δεξιά και αριστερή).
2. **Διαφράγματα.** Το **μεσοκολπικό** χωρίζει τους δύο κόλπους. Το **μεσοκοιλιακό** χωρίζει τις δύο κοιλίες.
3. **Τι επικοινωνεί με τι.** Οι κόλποι δεν επικοινωνούν μεταξύ τους, ούτε οι κοιλίες. Κάθε κόλπος επικοινωνεί μόνο με την κοιλία της ίδιας πλευράς, από το κολποκοιλιακό στόμιο.

### Παράδειγμα 4: Ποιες βαλβίδες φράσσουν τα κολποκοιλιακά στόμια; Πόσες γλωχίνες έχει η καθεμιά;

1. **Δεξιό κολποκοιλιακό στόμιο.** Το φράζει η **τριγλώχινα** βαλβίδα, με **τρεις** γλωχίνες. Ανοίγει από πάνω προς τα κάτω σαν καταπακτή και αφήνει το αίμα να περάσει κατά κύματα στη δεξιά κοιλία.
2. **Αριστερό κολποκοιλιακό στόμιο.** Το φράζει η **μιτροειδής** ή **διγλώχινα** βαλβίδα, με **δύο** γλωχίνες.
3. **Πρόσεξε τι δεν ρωτά.** Η ερώτηση ζητά μόνο τα κολποκοιλιακά στόμια. Οι μηνοειδείς βαλβίδες φράζουν τα στόμια των κοιλιών προς τα αγγεία, όχι προς τους κόλπους.

### Παράδειγμα 5: Να αντιστοιχίσεις κάθε βαλβίδα (1. τριγλώχινα, 2. μιτροειδής, 3. αορτική, 4. πνευμονική) με το στόμιο που φράζει: α) της πνευμονικής αρτηρίας, β) το αριστερό κολποκοιλιακό, γ) της αορτής, δ) το δεξιό κολποκοιλιακό, ε) της άνω κοίλης φλέβας. Ένα στόμιο περισσεύει.

1. **1 → δ.** Η τριγλώχινα είναι δεξιά, ανάμεσα σε δεξιό κόλπο και δεξιά κοιλία.
2. **2 → β.** Η μιτροειδής είναι αριστερά, ανάμεσα σε αριστερό κόλπο και αριστερή κοιλία.
3. **3 → γ** και **4 → α.** Οι δύο μηνοειδείς φράζουν τα στόμια των μεγάλων αρτηριών: η αορτική της αορτής, στην αριστερή κοιλία· η πνευμονική της πνευμονικής αρτηρίας, στη δεξιά.
4. **Περισσεύει το ε.** Το βιβλίο δεν αναφέρει βαλβίδα στο στόμιο της άνω κοίλης φλέβας. Οι τέσσερις βαλβίδες της καρδιάς είναι μόνο αυτές του πίνακα.

### Παράδειγμα 6: Γιατί τα τοιχώματα της αριστερής κοιλίας είναι τα παχύτερα της καρδιάς;

1. **Κόλποι ή κοιλίες.** Οι κόλποι στέλνουν το αίμα μόνο στην κοιλία από κάτω τους. Οι κοιλίες το στέλνουν έξω από την καρδιά, στα μεγάλα αγγεία. Γι' αυτό οι κοιλίες έχουν παχύτερο τοίχωμα.
2. **Αριστερή ή δεξιά κοιλία.** Από την αριστερή κοιλία ξεκινά η **αορτή**, που φέρνει αίμα σε όλο το σώμα. Εκεί οι πιέσεις είναι **πολύ μεγάλες**.
3. **Συμπέρασμα.** Όσο μεγαλύτερη πίεση πρέπει να δημιουργήσει μια κοιλότητα, τόσο παχύτερο μυϊκό τοίχωμα χρειάζεται. Η αριστερή κοιλία δουλεύει με τις μεγαλύτερες πιέσεις, άρα έχει το παχύτερο τοίχωμα.

## Ερωτήσεις

1. Πώς περιγράφει το βιβλίο το κυκλοφορικό σύστημα;
   - Κλειστό σύστημα αγγείων που ξεκινούν και καταλήγουν στην καρδιά
   - Ανοιχτό σύστημα, όπου το αίμα βγαίνει από τα αγγεία στους ιστούς
   - Δίκτυο αγγείων που ξεκινούν από τους πνεύμονες και καταλήγουν στα όργανα
   - Σύνολο από αρτηρίες μόνο, που μοιράζουν το αίμα σε κάθε κύτταρο
2. Τι σχήμα έχει η καρδιά;
   - Σφαιρικό, σαν μπάλα
   - Τριγωνικής πυραμίδας
   - Κυλίνδρου με στρογγυλεμένες άκρες
   - Τετράγωνης πλάκας με τέσσερις γωνίες
3. Ποια περιγραφή της θέσης της καρδιάς είναι σωστή;
   - Στον θώρακα, πάνω από το διάφραγμα, με την κορυφή προς τα κάτω
   - Στον θώρακα, πάνω από το διάφραγμα, με την κορυφή προς τα πάνω
   - Στην κοιλιά, κάτω από το διάφραγμα, ανάμεσα στους νεφρούς
   - Στον θώρακα, πίσω από τους δύο πνεύμονες, κοντά στη σπονδυλική στήλη
4. Πώς λέγεται το διάφραγμα που χωρίζει τις δύο κοιλίες;
   - Μεσοκολπικό διάφραγμα
   - Κολποκοιλιακό διάφραγμα
   - Μεσοκοιλιακό διάφραγμα
   - Θωρακικό διάφραγμα
5. Ποια κοιλότητα επικοινωνεί με τον δεξιό κόλπο;
   - Ο αριστερός κόλπος
   - Η δεξιά κοιλία
   - Η αριστερή κοιλία
   - Και οι δύο κοιλίες
6. Ποια κοιλότητα της καρδιάς έχει τα παχύτερα τοιχώματα;
   - Ο δεξιός κόλπος
   - Η δεξιά κοιλία
   - Ο αριστερός κόλπος
   - Η αριστερή κοιλία
7. Ποιο στόμιο φράζει η τριγλώχινα βαλβίδα;
   - Το δεξιό κολποκοιλιακό στόμιο
   - Το αριστερό κολποκοιλιακό στόμιο
   - Το στόμιο της πνευμονικής αρτηρίας
   - Το στόμιο της αορτής
8. Πόσες γλωχίνες έχει η μιτροειδής βαλβίδα;
   - Μία
   - Δύο
   - Τρεις
   - Τέσσερις
9. Ποια πρόταση για τις μηνοειδείς βαλβίδες είναι σωστή;
   - Είναι δύο, βρίσκονται ανάμεσα στους κόλπους και τις κοιλίες
   - Αποτελούνται από δύο γλωχίνες η καθεμιά
   - Αποτελούνται από τρεις γλωχίνες η καθεμιά
   - Η αορτική βρίσκεται στη δεξιά κοιλία
10. Σε ποια κοιλότητα βρίσκεται η πνευμονική βαλβίδα;
   - Στον δεξιό κόλπο
   - Στην αριστερή κοιλία
   - Στον αριστερό κόλπο
   - Στη δεξιά κοιλία

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγονται οι δύο κοιλότητες της καρδιάς που βρίσκονται πάνω, και πώς οι δύο που βρίσκονται κάτω;
2. Πώς λέγονται τα πτερύγια από τα οποία αποτελείται κάθε βαλβίδα της καρδιάς;
3. Από ποιο στόμιο περνά το αίμα από τον αριστερό κόλπο στην αριστερή κοιλία, και ποια βαλβίδα το φράζει;
4. Πόσες γλωχίνες έχουν όλες μαζί οι τέσσερις βαλβίδες της καρδιάς;
5. Ακολουθείς το αίμα μέσα στη δεξιά πλευρά της καρδιάς, από τον δεξιό κόλπο ως την πνευμονική αρτηρία.
   α) Από ποιο στόμιο περνά πρώτα;
   β) Ποια βαλβίδα φράζει αυτό το στόμιο, και πόσες γλωχίνες έχει;
   γ) Ποια βαλβίδα συναντά στην έξοδο της δεξιάς κοιλίας;
6. Σε μια σχηματική τομή της καρδιάς, σαν αυτή του βιβλίου, βλέπεις στη δική σου αριστερή πλευρά μια κοιλία με λεπτότερο τοίχωμα και στη δική σου δεξιά πλευρά μια κοιλία με πολύ παχύ τοίχωμα.
   α) Ποια κοιλία του σώματος είναι αυτή με το πολύ παχύ τοίχωμα;
   β) Ποιο αγγείο ξεκινά από αυτήν;
   γ) Ποια βαλβίδα φράζει το στόμιο αυτού του αγγείου, και πόσες γλωχίνες έχει;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/epal-c/anatomy-physiology/heart-anatomy
