# Πώς γίνεται η πέψη

> Μηχανική και χημική πέψη, και τι παθαίνουν υδατάνθρακες, λίπη και πρωτεΐνες.

Ανατομία-Φυσιολογία ΙΙ, Γ΄ ΕΠΑΛ. https://www.akademio.gr/el/epal-c/anatomy-physiology/digestion

## Τι θα μάθεις

- Να αναφέρεις τι γίνεται μέσα στον πεπτικό σωλήνα και να περιγράφεις τη μάσηση και τις τρεις φάσεις της κατάποσης.
- Να περιγράφεις την κινητικότητα του στομάχου, του λεπτού και του παχέος εντέρου, και τα συστατικά του γαστρικού υγρού.
- Να περιγράφεις πού και με ποια ένζυμα γίνεται η πέψη των υδατανθράκων, των πρωτεϊνών και των λιπών.
- Να αναφέρεις τα τελικά προϊόντα της πέψης και τον δρόμο που ακολουθούν μετά την απορρόφηση.

## Τι γίνεται μέσα στον πεπτικό σωλήνα

Τα όργανα τα γνώρισες στην προηγούμενη ενότητα: στόμα, φάρυγγας, οισοφάγος, στομάχι, λεπτό και παχύ έντερο, με το ήπαρ και το πάγκρεας δίπλα. Εδώ βλέπεις τι κάνουν.

Ο γαστρεντερικός σωλήνας είναι η **μόνη φυσιολογική οδός** από την οποία τρέφεται ο οργανισμός. Μέσα του γίνονται τρία πράγματα:

1. η **μετακίνηση** της τροφής,
2. η **έκκριση** πεπτικών υγρών,
3. η **πέψη** των τροφών και η **απορρόφηση** των θρεπτικών συστατικών, του νερού και των ηλεκτρολυτών.

Η διαδρομή είναι μία. Στο στόμα η τροφή τεμαχίζεται με τη μάσηση και διαποτίζεται από το σάλιο. Με την κατάποση περνά από τον φάρυγγα και τον οισοφάγο στο στομάχι. Στο στομάχι και στο έντερο τα πεπτικά υγρά διασπούν τα θρεπτικά συστατικά σε **απλούστερες ενώσεις**, που απορροφώνται εύκολα από τον βλεννογόνο του εντέρου. Τα υπολείμματα αποβάλλονται από τα τελικά τμήματα του εντέρου.

> **Κλειδί**
>
> Η πέψη έχει δύο σκέλη. Οι **κινήσεις** (μάσηση, κύματα του στομάχου, κινήσεις του εντέρου) τεμαχίζουν, ανακατεύουν και προωθούν την τροφή. Τα **ένζυμα** των πεπτικών υγρών τη διασπούν χημικά σε μόρια αρκετά μικρά για να απορροφηθούν. Το ένα χωρίς το άλλο δεν φτάνει.

## Μάσηση και κατάποση

**Η μάσηση.** Τη κάνουν μαζί οι μασητήριοι μύες, οι γνάθοι (άνω και κάτω), τα δόντια, η γλώσσα, τα χείλη και οι παρειές (μάγουλα). Οι κινήσεις τους είναι **εκούσιες** (με τη θέλησή μας) αλλά και **αντανακλαστικές**. Η τροφή τεμαχίζεται ανάμεσα στα δόντια και, με τη βοήθεια του σάλιου, γίνεται μια ομοιογενής μάζα, ο **βλωμός** (μπουκιά).

**Η κατάποση.** Είναι η λειτουργία που μεταφέρει τον βλωμό από το στόμα στο στομάχι, μέσω του φάρυγγα και του οισοφάγου. Γίνεται σε τρεις φάσεις:

| Φάση       | Τι γίνεται                                                                                                          | Ο βλωμός πάει              |
| ---------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- | -------------------------- |
| Στοματική  | Κλείνει το στόμα. Η γλώσσα σηκώνεται και πιέζεται πάνω στη σκληρή υπερώα.                                           | προς τα πίσω, στον φάρυγγα |
| Φαρυγγική  | Κλείνει η αναπνευστική οδός: ο λάρυγγας ανεβαίνει προς τα πάνω και εμπρός, και η επιγλωττίδα φράσσει το στόμιό του. | στον οισοφάγο              |
| Οισοφαγική | Οι περισταλτικές κινήσεις του οισοφάγου σπρώχνουν τον βλωμό προς τα κάτω.                                           | στο στομάχι                |

> **Πρόσεχε**
>
> «Όλη η κατάποση γίνεται με τη θέλησή μας.» **Όχι.**
>
> Μόνο η **στοματική** φάση ελέγχεται από τη θέλησή μας. Από τη στιγμή που ο βλωμός φτάσει στον φάρυγγα, η φαρυγγική και η οισοφαγική φάση γίνονται χωρίς να τις αποφασίσεις.

## Το στομάχι: κινήσεις και γαστρικό υγρό

**Η γαστρική κινητικότητα.** Στο στομάχι εμφανίζονται δύο είδη κυμάτων:

- τα **κύματα μίξης**, που ξεκινούν μόλις γεμίσει το στομάχι και ανακατεύουν την τροφή με τα γαστρικά υγρά,
- τα **περισταλτικά κύματα**, που μετακινούν το περιεχόμενο και αδειάζουν το στομάχι (**γαστρική κένωση**).

Η κένωση εξαρτάται από τη λειτουργία του **πυλωρικού σφιγκτήρα**. Οι υγρές τροφές φεύγουν από το στομάχι γρήγορα, οι στερεές πιο αργά.

**Η γαστρική έκκριση.** Το στομάχι παράγει φυσιολογικά **2 - 3 λίτρα** γαστρικού υγρού τη μέρα. Σε παθολογικές καταστάσεις μπορεί να φτάσει και τα 8 λίτρα. Τα κύρια συστατικά του είναι:

- **νερό**,
- **ηλεκτρολύτες** (ιόντα $\text{H}^+$, $\text{Cl}^-$, $\text{Na}^+$, $\text{K}^+$), που κάνουν το περιβάλλον του στομάχου πολύ όξινο,
- **πεψίνη**, ένζυμο που διασπά τις πρωτεΐνες,
- **γαστρική αμυλάση** και **λιπάση**, ένζυμα για την πέψη των υδατανθράκων και των λιπών αντίστοιχα,
- **βλέννα**, από τους βλεννώδεις αδένες, που προστατεύει το τοίχωμα του στομάχου από την **αυτοπεψία**.

Ποια κύτταρα των γαστρικών αδένων φτιάχνουν τι (κύρια, καλυπτήρια, βλεννώδη, G-κύτταρα) το είδες στην ανατομία του στομάχου.

## Λεπτό και παχύ έντερο

**Το λεπτό έντερο** χρησιμεύει για την πέψη και κυρίως για την **απορρόφηση** των τελικών προϊόντων της πέψης. Κάνει δύο είδη κινήσεων:

- **κινήσεις μίξης**, που ανακατεύουν το περιεχόμενο με τις εκκρίσεις του λεπτού εντέρου, τη **χολή** και το **παγκρεατικό υγρό**,
- **κινήσεις προώθησης**, που μεταφέρουν το εντερικό περιεχόμενο προς το παχύ έντερο, αφού απορροφηθούν οι θρεπτικές ουσίες.

**Το παχύ έντερο** δέχεται ό,τι έμεινε. Η κύρια λειτουργία του είναι η **απορρόφηση νερού και ηλεκτρολυτών** και ο **σχηματισμός κοπράνων**. Έχει περιορισμένη κινητικότητα, με κινήσεις μίξης και προώθησης. Όταν το **ορθό**, το τελικό τμήμα του, γεμίσει με κόπρανα, ξεκινούν περισταλτικά κύματα και δημιουργείται το αίσθημα της αφόδευσης. Η **αφόδευση** είναι αντανακλαστική λειτουργία, που όμως μπορεί να εμποδιστεί ή να διευκολυνθεί από τη θέλησή μας.

Το **75%** του βάρους των κοπράνων είναι νερό. Το υπόλοιπο **25%** είναι βακτήρια, ανόργανες ουσίες, φυτικές ίνες και λιπίδια.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η πέψη, σταθμό σταθμό*

## Η πέψη των υδατανθράκων

Οι σπουδαιότεροι υδατάνθρακες της τροφής είναι το **άμυλο**, η **σακχαρόζη** και η **λακτόζη**. Η πέψη τους αρχίζει στο στόμα, συνεχίζεται στο στομάχι και ολοκληρώνεται στο λεπτό έντερο.

- **Στη στοματική κοιλότητα.** Η **α-αμυλάση του σάλιου (πτυαλίνη)** διασπά το **3 - 5%** του αμύλου της τροφής.
- **Στο στομάχι.** Η αμυλάση συνεχίζει να δρα, παρόλο που το όξινο περιβάλλον μειώνει τη δράση της. Εδώ διασπάται το **30 - 40%** του αμύλου.
- **Στο λεπτό έντερο.** Το άμυλο που έμεινε αδιάσπαστο φτάνει στο δωδεκαδάκτυλο και στο ελικώδες έντερο. Εκεί η **παγκρεατική αμυλάση** το διασπά σε **δισακχαρίτες** και **μονοσακχαρίτες** (φρουκτόζη, γλυκόζη, γαλακτόζη), που απορροφώνται από τον βλεννογόνο του λεπτού εντέρου.

## Η πέψη των πρωτεϊνών

Οι πρωτεΐνες είναι **μεγαλομοριακές** ενώσεις και δεν περνούν την κυτταρική μεμβράνη. Γι' αυτό διασπώνται στον γαστρεντερικό σωλήνα σε **αμινοξέα**. Τα αμινοξέα απορροφώνται από τον βλεννογόνο του εντέρου και φτάνουν στα κύτταρα, όπου χρησιμοποιούνται για σύνθεση πρωτεϊνών και ως πηγή ενέργειας.

- **Στο στομάχι** αρχίζει η πέψη. Το **γαστρικό οξύ** ενεργοποιεί τα **πεψινογόνα** σε **πεψίνες**, που διασπούν τις πρωτεΐνες της τροφής, όπως το κολλαγόνο του συνδετικού ιστού των τροφών.
- **Στο δωδεκαδάκτυλο** συνεχίζεται με τη δράση του **παγκρεατικού υγρού**. Οι πρωτεΐνες διασπώνται σε **ολιγοπεπτίδια** και **αμινοξέα**, που απορροφώνται από τον βλεννογόνο και περνούν στον οργανισμό μέσω της **πυλαίας κυκλοφορίας**.

## Η πέψη των λιπών

Τα λίπη των τροφών είναι κυρίως **τριγλυκερίδια**, και είναι **αδιάλυτα στο νερό**. Για να γίνει η πέψη τους, πρέπει πρώτα να σπάσουν σε μικρά λιποσταγονίδια.

- **Στο στομάχι** οι κινήσεις του το χωρίζουν σε **λιποσταγονίδια**. Η **γαστρική λιπάση** αρχίζει την πέψη, αλλά το ποσό που διασπάται εδώ είναι πολύ μικρό.
- **Στο λεπτό έντερο** γίνεται η **γαλακτοματοποίηση**: με τις κινήσεις του λεπτού εντέρου και την επίδραση της **χολής**, τα λιποσταγονίδια γίνονται πολύ μικρά σταγονίδια. Μετά η **παγκρεατική λιπάση** δίνει **μονογλυκερίδια** και **λιπαρά οξέα**, που απορροφώνται από τον βλεννογόνο.

Ο δρόμος μετά την απορρόφηση είναι διαφορετικός από των άλλων δύο: μια **μικρή** ποσότητα λιπαρών οξέων πηγαίνει κατευθείαν στην **πυλαία κυκλοφορία**, ενώ τα **υπόλοιπα** φτάνουν στη φλεβική κυκλοφορία μέσω των **λεμφαγγείων** και του **θωρακικού πόρου**.

> **Πρόσεχε**
>
> «Η χολή διασπά τα λίπη.» **Όχι.**
>
> Η χολή δεν είναι ένζυμο. Χωρίζει το λίπος σε πολύ μικρά σταγονίδια (γαλακτοματοποίηση), ώστε η **παγκρεατική λιπάση** να έχει πολύ περισσότερη επιφάνεια να δουλέψει. Τη διάσπαση σε μονογλυκερίδια και λιπαρά οξέα την κάνει η λιπάση.

*Τομή λεπτού εντέρου αρουραίου στο μικροσκόπιο. Οι προεξοχές είναι οι λάχνες του βλεννογόνου. Από την επιφάνειά τους απορροφώνται οι μονοσακχαρίτες, τα αμινοξέα, τα μονογλυκερίδια και τα λιπαρά οξέα.*

## Όλα μαζί

|                 | Υδατάνθρακες                  | Πρωτεΐνες                                | Λίπη                                                            |
| --------------- | ----------------------------- | ---------------------------------------- | --------------------------------------------------------------- |
| Αρχίζει         | στο στόμα                     | στο στομάχι                              | στο στομάχι (πολύ λίγο)                                         |
| Ένζυμα          | πτυαλίνη, παγκρεατική αμυλάση | πεψίνες, παγκρεατικό υγρό                | γαστρική λιπάση, παγκρεατική λιπάση                             |
| Βοηθά           | —                             | γαστρικό οξύ (ενεργοποιεί τα πεψινογόνα) | χολή (γαλακτοματοποίηση)                                        |
| Τελικά προϊόντα | δισακχαρίτες, μονοσακχαρίτες  | ολιγοπεπτίδια, αμινοξέα                  | μονογλυκερίδια, λιπαρά οξέα                                     |
| Μετά            | βλεννογόνος λεπτού εντέρου    | πυλαία κυκλοφορία                        | λίγα στην πυλαία, τα πολλά μέσω λεμφαγγείων και θωρακικού πόρου |

> **Θυμήσου**
>
> - Στον πεπτικό σωλήνα: **μετακίνηση**, **έκκριση** πεπτικών υγρών, **πέψη και απορρόφηση**.
> - Κατάποση: **στοματική** (εκούσια), **φαρυγγική**, **οισοφαγική** φάση.
> - Στομάχι: **κύματα μίξης** και **περισταλτικά**. Γαστρικό υγρό **2 - 3 λίτρα** τη μέρα: νερό, ηλεκτρολύτες, πεψίνη, αμυλάση, λιπάση, βλέννα.
> - Άμυλο: **3 - 5%** στο στόμα, **30 - 40%** στο στομάχι, το υπόλοιπο στο λεπτό έντερο.
> - Πρωτεΐνες: **πεψίνες** στο στομάχι, **παγκρεατικό υγρό** στο δωδεκαδάκτυλο.
> - Λίπη: **χολή** για γαλακτοματοποίηση, **παγκρεατική λιπάση** για διάσπαση.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σωστό ή Λάθος; (α) Η φαρυγγική φάση της κατάποσης ελέγχεται από τη θέλησή μας. (β) Οι στερεές τροφές εγκαταλείπουν το στομάχι πιο αργά από τις υγρές. (γ) Η πέψη των πρωτεϊνών αρχίζει στο στόμα. (δ) Το παχύ έντερο απορροφά κυρίως νερό και ηλεκτρολύτες.

1. (α) **Λάθος.** Από τις τρεις φάσεις μόνο η στοματική ελέγχεται από τη θέλησή μας.
2. (β) **Σωστό.** Η γαστρική κένωση εξαρτάται από τον πυλωρικό σφιγκτήρα· οι υγρές τροφές περνούν γρήγορα, οι στερεές με πιο αργό ρυθμό.
3. (γ) **Λάθος.** Στο στόμα αρχίζει η πέψη των **υδατανθράκων**. Η πέψη των πρωτεϊνών αρχίζει στο **στομάχι**, με τις πεψίνες.
4. (δ) **Σωστό.** Αυτή είναι η κύρια λειτουργία του, μαζί με τον σχηματισμό κοπράνων.

### Παράδειγμα 2: Να περιγράψεις τις τρεις φάσεις της κατάποσης.

1. **Στοματική φάση.** Κλείνει το στόμα, η γλώσσα σηκώνεται και πιέζεται πάνω στη σκληρή υπερώα. Ο βλωμός μετακινείται προς τα πίσω, προς τον φάρυγγα. Είναι η μόνη φάση που ελέγχεται από τη θέλησή μας.
2. **Φαρυγγική φάση.** Κλείνει η αναπνευστική οδός: ο λάρυγγας ανεβαίνει προς τα πάνω και εμπρός και η επιγλωττίδα φράσσει το στόμιό του. Ο βλωμός μετακινείται προς τον οισοφάγο.
3. **Οισοφαγική φάση.** Με τις περισταλτικές κινήσεις του οισοφάγου ο βλωμός κατεβαίνει και φτάνει στο στομάχι.

### Παράδειγμα 3: Ποια είναι τα κύρια συστατικά του γαστρικού υγρού και ποιος ο ρόλος του καθενός;

1. **Νερό** και **ηλεκτρολύτες** (ιόντα $\text{H}^+$, $\text{Cl}^-$, $\text{Na}^+$, $\text{K}^+$). Οι ηλεκτρολύτες δημιουργούν στο στομάχι πολύ όξινο περιβάλλον.
2. **Πεψίνη**: ένζυμο που διασπά τις πρωτεΐνες. **Γαστρική αμυλάση** και **λιπάση**: ένζυμα για την πέψη των υδατανθράκων και των λιπών αντίστοιχα.
3. **Βλέννα**: εκκρίνεται από τους βλεννώδεις αδένες και προστατεύει το τοίχωμα του στομάχου από την αυτοπεψία.

### Παράδειγμα 4: Να περιγράψεις την πέψη των λιπών, από το στομάχι μέχρι την απορρόφηση των προϊόντων της.

1. Τα λίπη της τροφής (τριγλυκερίδια) είναι αδιάλυτα στο νερό. Στο στομάχι οι κινήσεις του τα χωρίζουν σε λιποσταγονίδια και η γαστρική λιπάση διασπά ένα πολύ μικρό μέρος τους.
2. Στο λεπτό έντερο γίνεται η γαλακτοματοποίηση: οι κινήσεις του εντέρου και η χολή κάνουν τα λιποσταγονίδια πολύ μικρά σταγονίδια.
3. Η παγκρεατική λιπάση τα διασπά σε μονογλυκερίδια και λιπαρά οξέα, που απορροφώνται από τον βλεννογόνο του εντέρου.
4. Μια μικρή ποσότητα λιπαρών οξέων πηγαίνει κατευθείαν στην πυλαία κυκλοφορία. Τα υπόλοιπα φτάνουν στη φλεβική κυκλοφορία μέσω των λεμφαγγείων και του θωρακικού πόρου.

### Παράδειγμα 5: Αντιστοίχισε κάθε ουσία της στήλης Α με αυτό που κάνει, στη στήλη Β. Στήλη Α: 1. πτυαλίνη, 2. γαστρικό οξύ, 3. χολή, 4. παγκρεατική αμυλάση. Στήλη Β: α. ενεργοποιεί τα πεψινογόνα σε πεψίνες, β. διασπά το άμυλο στο λεπτό έντερο σε δισακχαρίτες και μονοσακχαρίτες, γ. αρχίζει την πέψη του αμύλου στο στόμα, δ. γαλακτοματοποιεί τα λίπη, ε. διασπά τα λίπη σε μονογλυκερίδια και λιπαρά οξέα.

1. Ψάξε πρώτα πού δρα η καθεμιά. Η πτυαλίνη είναι ένζυμο του σάλιου: **1 → γ**.
2. Το γαστρικό οξύ δεν διασπά τίποτα σε αυτή τη λίστα· ενεργοποιεί: **2 → α**.
3. Η χολή δεν είναι ένζυμο, άρα δεν πάει στη διάσπαση (ε): **3 → δ**. Η παγκρεατική αμυλάση ολοκληρώνει την πέψη του αμύλου: **4 → β**.
4. Περισσεύει το **ε**: αυτό το κάνει η παγκρεατική λιπάση, που δεν είναι στη στήλη Α.

## Ερωτήσεις

1. Ποια φάση της κατάποσης ελέγχεται από τη θέλησή μας;
   - Η στοματική
   - Η φαρυγγική
   - Η οισοφαγική
   - Και οι τρεις
2. Στη φαρυγγική φάση της κατάποσης:
   - ο λάρυγγας ανεβαίνει και η επιγλωττίδα φράσσει το στόμιό του
   - η γλώσσα πιέζεται πάνω στη σκληρή υπερώα και κλείνει το στόμα
   - ο βλωμός κατεβαίνει με περισταλτικές κινήσεις ως το στομάχι
   - ανοίγει ο πυλωρικός σφιγκτήρας και αδειάζει το στομάχι
3. Ποιος είναι ο σκοπός των κυμάτων μίξης του στομάχου;
   - Να ανακατέψουν την τροφή με τα γαστρικά υγρά
   - Να αδειάσουν το στομάχι προς το δωδεκαδάκτυλο
   - Να ενεργοποιήσουν τα πεψινογόνα σε πεψίνες
   - Να σπρώξουν τον βλωμό από τον οισοφάγο προς τα κάτω
4. Ποιο συστατικό του γαστρικού υγρού προστατεύει το τοίχωμα του στομάχου από την αυτοπεψία;
   - Η βλέννα
   - Η πεψίνη
   - Τα ιόντα υδρογόνου
   - Η γαστρική λιπάση
5. Τι ποσοστό του αμύλου της τροφής διασπάται στο στομάχι;
   - $30 - 40\%$
   - $3 - 5\%$
   - $0\%$
   - $75\%$
6. Πού αρχίζει η πέψη των πρωτεϊνών;
   - Στο στομάχι
   - Στο στόμα
   - Στο δωδεκαδάκτυλο
   - Στο παχύ έντερο
7. Σε τι διασπώνται οι πρωτεΐνες με τη δράση του παγκρεατικού υγρού;
   - Σε ολιγοπεπτίδια και αμινοξέα
   - Σε μονογλυκερίδια και λιπαρά οξέα
   - Σε δισακχαρίτες και μονοσακχαρίτες
   - Σε πεψινογόνα και πεψίνες
8. Ποιος είναι ο ρόλος της χολής στην πέψη των λιπών;
   - Μαζί με τις κινήσεις του εντέρου, κάνει τα λιποσταγονίδια πολύ μικρά σταγονίδια
   - Διασπά τα τριγλυκερίδια σε μονογλυκερίδια και λιπαρά οξέα μέσα στο δωδεκαδάκτυλο
   - Μεταφέρει τα λιπαρά οξέα από το έντερο στον θωρακικό πόρο και στη φλεβική κυκλοφορία
   - Ενεργοποιεί τη γαστρική λιπάση, ώστε να αρχίσει η πέψη των λιπών μέσα στο στομάχι
9. Πώς φτάνει στο αίμα το μεγαλύτερο μέρος των λιπαρών οξέων που απορροφώνται;
   - Μέσω των λεμφαγγείων και του θωρακικού πόρου
   - Κατευθείαν μέσω της πυλαίας κυκλοφορίας
   - Μέσω της χοληδόχου κύστης
   - Από τον βλεννογόνο του στομάχου
10. Ποια είναι η κύρια λειτουργία του παχέος εντέρου;
   - Η απορρόφηση νερού και ηλεκτρολυτών
   - Η πέψη των πρωτεϊνών
   - Η έκκριση της χολής
   - Η απορρόφηση των αμινοξέων

## Ασκήσεις

1. Πόσο γαστρικό υγρό παράγει φυσιολογικά το στομάχι κάθε μέρα;
2. Ποιοι είναι οι σπουδαιότεροι υδατάνθρακες της τροφής του ανθρώπου;
3. Ποιο ένζυμο αρχίζει την πέψη του αμύλου, σε ποιο υγρό περιέχεται, και με ποιο άλλο όνομα είναι γνωστό;
4. Το $75\%$ του βάρους των κοπράνων είναι νερό. Από τι αποτελείται το υπόλοιπο $25\%$;
5. Συμπλήρωσε το κενό σε κάθε πρόταση με τη σωστή λέξη ή φράση.
   α) Η γαστρική κένωση εξαρτάται από τη λειτουργία του ________.
   β) Το γαστρικό οξύ ενεργοποιεί τα ________ σε πεψίνες.
   γ) Η παγκρεατική λιπάση δίνει μονογλυκερίδια και ________.
   δ) Τα αμινοξέα που απορροφώνται περνούν στον οργανισμό μέσω της ________ κυκλοφορίας.
6. Ένα γεύμα περιέχει άμυλο, πρωτεΐνες και τριγλυκερίδια. Ακολούθησε τι παθαίνουν στον πεπτικό σωλήνα.
   α) Ποιο από τα τρία αρχίζει να διασπάται πρώτο, και σε ποιο όργανο;
   β) Ποια ένζυμα δρουν στις πρωτεΐνες μέσα στο στομάχι;
   γ) Ποια ουσία, που δεν είναι ένζυμο, χρειάζεται στο λεπτό έντερο για να διασπαστούν τα τριγλυκερίδια;
   δ) Ποιων τελικών προϊόντων το μεγαλύτερο μέρος δεν περνά από την πυλαία κυκλοφορία, και από πού περνά;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/epal-c/anatomy-physiology/digestion
