# Το αίμα, η ανοσία και οι ομάδες αίματος

> Τι περιέχει το αίμα, ενεργητική και παθητική ανοσία, ABO και Rhesus.

Ανατομία-Φυσιολογία ΙΙ, Γ΄ ΕΠΑΛ. https://www.akademio.gr/el/epal-c/anatomy-physiology/blood-immunity-groups

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις τη σύσταση του αίματος, το πλάσμα και τα έμμορφα στοιχεία, και τις λειτουργίες του.
- Να ξεχωρίζεις τη φυσική από την επίκτητη ανοσία, τη χυμική από την κυτταρική και την πρωτογενή από τη δευτερογενή απάντηση.
- Να διακρίνεις την ενεργητική από την παθητική ανοσία, φυσική και τεχνητή, με ένα παράδειγμα για την καθεμία.
- Να εξηγείς τις ομάδες αίματος ΑΒΟ και τον παράγοντα Rhesus με βάση τα συγκολλητινογόνα και τις συγκολλητίνες.

## Τι είναι το αίμα

Το αίμα κυκλοφορεί μέσα στην καρδιά και στα αγγεία. Έχει όγκο περίπου **5 λίτρα** και αποτελείται από δύο μέρη:

- το **πλάσμα**, περίπου το **55%**,
- τα **έμμορφα στοιχεία**, περίπου το **45%**.

**Το πλάσμα** είναι νερό. Μέσα του βρίσκονται διαλυμένες **πρωτεΐνες**, **ορμόνες**, **άλατα** και άλλες **θρεπτικές ουσίες**. Όταν το αίμα πήξει, το υγρό που μένει λέγεται **ορός**.

**Τα έμμορφα στοιχεία** είναι τρία:

- τα **ερυθρά αιμοσφαίρια**,
- τα **λευκά αιμοσφαίρια**,
- τα **αιμοπετάλια**.

*Έμμορφα στοιχεία του αίματος στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο. Οι λείοι δίσκοι είναι ερυθρά αιμοσφαίρια, η σφαίρα με τις προεξοχές λευκό αιμοσφαίριο, το μικρό ακανόνιστο κομμάτι αιμοπετάλιο.*

**Οι λειτουργίες του αίματος** είναι τρεις:

- **μεταφορά**: του οξυγόνου, του διοξειδίου του άνθρακα, των θρεπτικών ουσιών και των άχρηστων προϊόντων του μεταβολισμού,
- **άμυνα** του οργανισμού, με τα λευκά αιμοσφαίρια και τα αντισώματα,
- **αιμόσταση**, με τα αιμοπετάλια.

## Ανοσία

**Ανοσία** είναι η ικανότητα του οργανισμού να προστατεύεται από τη δράση των **μικροβίων** και των **τοξικών προϊόντων** τους. Διακρίνεται σε **φυσική** και **επίκτητη**.

**Φυσική ανοσία.** Είναι οι αμυντικοί μηχανισμοί που λειτουργούν σε όλες τις περιπτώσεις, χωρίς να είναι ειδικοί για κάποιο μικρόβιο. Αυτοί είναι:

- το **δέρμα** και οι **βλεννογόνοι**,
- η **φαγοκυττάρωση**,
- η παραγωγή **αντιμικροβιακών ουσιών**, όπως η **λυσοζύμη** και το **συμπλήρωμα**,
- η έκκριση **γαστρικού υγρού** στο στομάχι, που καταστρέφει τα μικρόβια.

**Επίκτητη ανοσία.** Είναι το ειδικό σύστημα παραγωγής **αντισωμάτων** και **ευαισθητοποιημένων λεμφοκυττάρων**. Είναι **ειδική** για κάθε μικροοργανισμό. Διακρίνεται με δύο τρόπους.

Ανάλογα με την **προέλευση** των αντισωμάτων:

- **ενεργητική**: ο ίδιος ο οργανισμός αναπτύσσει αντισώματα ή ενεργοποιημένα λεμφοκύτταρα, σαν απάντηση στην εισβολή των μικροβίων,
- **παθητική**: δίνονται στον οργανισμό **έτοιμα** αντισώματα (ορός) ή ευαισθητοποιημένα λεμφοκύτταρα.

Ανάλογα με τα **κύτταρα** που την κάνουν:

- **κυτταρική**: υπεύθυνα είναι τα **Τ-λεμφοκύτταρα**, που έχουν περάσει από τον **θύμο αδένα** σε πρώιμα στάδια της ωρίμανσής τους,
- **χυμική**: υπεύθυνα είναι τα **Β-λεμφοκύτταρα**, που δεν εξαρτώνται από τον θύμο αδένα. Διαφοροποιούνται σε **πλασματοκύτταρα**, που παράγουν τα αντισώματα.

Με την είσοδο ενός αντιγόνου ενεργοποιούνται τα Β-λεμφοκύτταρα που είναι ειδικά γι' αυτό. Γίνονται ώριμα πλασματοκύτταρα και παράγουν αντισώματα με γρήγορο ρυθμό. Τα αντισώματα εκκρίνονται στη **λέμφο** και από εκεί περνούν στο **αίμα**. Κάθε πλασματοκύτταρο παράγει **ένα μόνο είδος** αντισώματος.

### Αντιγόνα και αντισώματα

**Αντιγόνα** είναι ουσίες που, όταν μπουν στον οργανισμό, προκαλούν τη δημιουργία αντισώματος ή την ενεργοποίηση λεμφοκυττάρων ειδικών γι' αυτές. Για να είναι μια ουσία **αντιγονική**, πρέπει:

1. να έχει **μεγάλο μοριακό βάρος**, πάνω από **8.000**,
2. να είναι **πρωτεΐνη** ή **πολυσακχαρίτης**,
3. να έχει στο μόριό της **χημικές ομάδες που δεν υπάρχουν** σε ουσίες του οργανισμού.

**Αντισώματα** είναι πρωτεΐνες του αίματος, οι **ανοσοσφαιρίνες**. Παράγονται από τα Β-λεμφοκύτταρα μετά την είσοδο ενός αντιγόνου. Κάθε αντίσωμα είναι **ειδικό** για μία ξένη ουσία. Έχουν μοριακό βάρος **150.000–900.000**. Αποτελούνται από **4 πολυπεπτιδικές αλυσίδες**: **2 βαριές** και **2 ελαφριές**. Ανάλογα με τον τύπο των βαριών αλυσίδων διακρίνονται σε **5 ομάδες**: **IgA, IgM, IgD, IgE, IgG**.

### Πρωτογενής και δευτερογενής απάντηση

**Πρωτογενής απάντηση.** Όταν ένα αντιγόνο μπει **πρώτη φορά** στον οργανισμό, τα αντισώματα δεν παράγονται αμέσως αλλά μετά από **4–15 ημέρες**. Τότε εμφανίζονται:

- **ειδικά αντισώματα**,
- **μνημονικά κύτταρα**, Β-λεμφοκύτταρα που κρατούν για πολλά χρόνια στη μνήμη τους το αντιγόνο.

**Δευτερογενής απάντηση.** Είναι η απάντηση σε **νέα είσοδο** του ίδιου αντιγόνου. Καθοριστικό ρόλο παίζουν τα μνημονικά κύτταρα του αίματος. Σε σχέση με την πρωτογενή:

1. αρχίζει **αμέσως** μετά τη νέα είσοδο του αντιγόνου,
2. είναι **πολύ ισχυρότερη**,
3. παράγει αντισώματα για **πολλούς μήνες** και όχι για λίγες εβδομάδες.

## Εμβολιασμός και παθητική ανοσία

**Εμβολιασμός.** Βασίζεται στα **μνημονικά κύτταρα** και στη **δευτερογενή απάντηση**. Σκοπός του είναι να προκληθεί επίκτητη ανοσία για ορισμένες νόσους, χωρίς ο οργανισμός να έχει προσβληθεί από αυτές. Οι ουσίες που δίνονται λέγονται **εμβόλια** και πρέπει:

1. να είναι **ισχυρά αντιγόνα**,
2. να **μη βλάπτουν** τον οργανισμό.

Υπάρχουν **3 ομάδες** εμβολίων:

- **νεκροί μικροοργανισμοί**: δεν προκαλούν νόσο, αλλά κρατούν τα αντιγόνα τους,
- **τοξίνες μικροβίων**: μετά από χημική επεξεργασία χάνουν την τοξική τους δράση, αλλά κρατούν την αντιγονική τους ιδιότητα,
- **εξασθενημένοι ζωντανοί μικροοργανισμοί**: δεν είναι τοξικοί, αλλά κρατούν την αντιγονικότητά τους.

**Παθητική ανοσία.** Ο οργανισμός την αποκτά με **έτοιμα αντισώματα**. Ενεργοποιείται **αμέσως** και διαρκεί **2–3 εβδομάδες** περίπου, γιατί δεν μένουν μνημονικά κύτταρα. Διακρίνεται σε τεχνητή και φυσική.

**Τεχνητή παθητική ανοσία.** Τα έτοιμα αντισώματα δίνονται με τη μορφή **άνοσου ορού**. Οι άνοσοι οροί χρησιμοποιούνται για την πρόληψη νόσων όπως ο **τέτανος** και η **αεριογόνος γάγγραινα**, αλλά και για θεραπεία. Παρασκευάζονται:

- από τον ορό ασθενών που αρρώστησαν από μια νόσο ή αναρρώνουν από αυτήν,
- από τον ορό υγιών ανθρώπων μετά από εμβολιασμό,
- από μίγμα ορών ασθενών με πολλά αντισώματα για μια νόσο: ο **υπεράνοσος ορός**,
- με ενεργητική ανοσοποίηση ενός **πειραματόζωου**, π.χ. αλόγου. Του δίνεται το μικρόβιο ή η τοξίνη του, και τα αντισώματα παίρνονται από τον ορό του. Έτσι παρασκευάζεται ο **αντιτετανικός ορός**.

**Φυσική παθητική ανοσία.** Αντισώματα της μητέρας περνούν στο **έμβρυο** με την κυκλοφορία του **πλακούντα**. Περνούν και στο βρέφος με τον **θηλασμό**, πρώτα με το **πρωτόγαλα** και μετά με το γάλα της μητέρας. Έτσι το βρέφος προστατεύεται από λοιμώξεις τους πρώτους μήνες της ζωής του. Η δική του **επίκτητη ενεργητική ανοσία** αρχίζει τον **4ο–6ο μήνα** της ζωής.

> **Κλειδί**
>
> Δύο ερωτήσεις ξεχωρίζουν τα είδη της επίκτητης ανοσίας.
>
> 1. **Ποιος έφτιαξε τα αντισώματα;** Ο ίδιος ο οργανισμός → **ενεργητική**. Κάποιος άλλος → **παθητική**.
> 2. **Έγινε μόνο του ή με χορήγηση;** Λοίμωξη ή μητέρα → **φυσική**. Εμβόλιο ή ορός → **τεχνητή**.
>
> Το εμβόλιο δίνει **αντιγόνο**, ο ορός δίνει **αντισώματα**. Γι' αυτό το εμβόλιο αργεί αλλά κρατά, ενώ ο ορός δρα αμέσως αλλά σβήνει σε λίγες εβδομάδες.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τι ανοσία είναι;*

## Ομάδες αίματος

Οι **ομάδες αίματος** είναι συστήματα **αντιγόνων** στην επιφάνεια των **ερυθρών αιμοσφαιρίων**. Κληρονομούνται το ένα σύστημα ανεξάρτητα από το άλλο. Είναι γνωστά πολλά τέτοια συστήματα. Τα σπουδαιότερα είναι το σύστημα **ΑΒΟ** και το σύστημα **Rhesus**.

### Το σύστημα ΑΒΟ

Τα αντιγόνα πάνω στα ερυθρά λέγονται **συγκολλητινογόνα** και είναι δύο: το **Α** και το **Β**. Στο πλάσμα υπάρχουν οι **συγκολλητίνες αντί-Α** και **αντί-Β**. Οι συγκολλητίνες είναι **αντισώματα**: συγκολλούν τα ερυθρά που έχουν στην επιφάνειά τους το αντίστοιχο αντιγόνο. Φυσιολογικά ένα άτομο **δεν** έχει τη συγκολλητίνη που αντιστοιχεί στο συγκολλητινογόνο των ερυθρών του.

Έτσι καθορίζονται οι τέσσερις μεγάλες ομάδες αίματος. Η τελευταία στήλη δίνει τη συχνότητά τους στη λευκή φυλή.

| Ομάδα | Συγκολλητινογόνο στα ερυθρά | Συγκολλητίνες στον ορό | Συχνότητα |
| ----- | --------------------------- | ---------------------- | --------- |
| Α     | Α                           | αντί-Β                 | 41%       |
| Β     | Β                           | αντί-Α                 | 9%        |
| ΑΒ    | Α και Β                     | καμία                  | 3%        |
| Ο     | κανένα                      | αντί-Α και αντί-Β      | 47%       |

Στους **Έλληνες** η αναλογία είναι: **Α 40%**, **Β 14%**, **ΑΒ 4%**, **Ο 42%**.

> **Πρόσεχε**
>
> «Η ομάδα Ο δεν έχει τίποτα.» **Μισό σωστό.**
>
> Η ομάδα Ο δεν έχει **συγκολλητινογόνα** στα ερυθρά, αλλά έχει **και τις δύο συγκολλητίνες** στον ορό. Η ομάδα ΑΒ είναι το αντίθετο: και τα δύο συγκολλητινογόνα, καμία συγκολλητίνη.

**Προσδιορισμός της ομάδας ΑΒΟ.** Στηρίζεται στην ιδιότητα των ερυθρών να **συγκολλούνται** όταν συναντούν τις αντίστοιχες συγκολλητίνες. Το αίμα του ατόμου έρχεται σε επαφή, πάνω σε αντικειμενοφόρο πλάκα ή σε δοκιμαστικούς σωλήνες, διαδοχικά με **ορό αντί-Α** και με **ορό αντί-Β**.

- Συγκόλληση μόνο με τον αντί-Α → ομάδα **Α**.
- Συγκόλληση μόνο με τον αντί-Β → ομάδα **Β**.
- Συγκόλληση και με τους δύο → ομάδα **ΑΒ**.
- Καμία συγκόλληση → ομάδα **Ο**.

### Το σύστημα Rhesus

Τα ερυθρά έχουν στην επιφάνειά τους και άλλα αντιγόνα, όπως τον **παράγοντα Rhesus** (Rh). Ένα άτομο είναι **Rh θετικό** αν έχει τον παράγοντα στα ερυθρά του και **Rh αρνητικό** αν δεν τον έχει. Για να βρεθεί, μια σταγόνα ορού με αντισώματα **αντί-Rh** ανακατεύεται με τα ερυθρά. Αν τα ερυθρά συγκολληθούν, το άτομο είναι Rh θετικό. Το **85%** των ατόμων της λευκής φυλής είναι Rh θετικά.

Τα Rh θετικά άτομα δεν έχουν συγκολλητίνες αντί-Rh. Φυσιολογικά **ούτε τα Rh αρνητικά** τις έχουν. Τις φτιάχνουν μόνο αν **ευαισθητοποιηθούν** από Rh θετικά ερυθρά, με μετάγγιση Rh+ αίματος ή με κύηση Rh+ εμβρύου από Rh− μητέρα. Οι αντί-Rh συγκολλητίνες κρατούν **1–2 χρόνια** και μετά εξαφανίζονται. Το άτομο όμως μένει ευαισθητοποιημένο: αν ξαναμπούν Rh+ ερυθρά, σχηματίζει ταχύτατα αντί-Rh αντισώματα.

**Η αιμολυτική νόσος των νεογνών.** Σε κύηση **Rh+ εμβρύου** από **Rh− μητέρα**, ο παράγοντας Rh περνά με την κυκλοφορία από το έμβρυο στο αίμα της μητέρας και την **ευαισθητοποιεί**. Σε **δεύτερη** κύηση Rh+ εμβρύου, τα αντί-Rh αντισώματα της μητέρας περνούν από τον **πλακούντα** στο αίμα του εμβρύου. Προκαλούν συγκόλληση και **αιμόλυση** των ερυθρών του. Από την καταστροφή των ερυθρών απελευθερώνεται **χολερυθρίνη**, που καταστρέφει νευρικά κύτταρα του εγκεφάλου. Αυτό λέγεται **πυρηνικός ίκτερος**.

> **Θυμήσου**
>
> - **Αίμα**: περίπου 5 λίτρα· πλάσμα 55%, έμμορφα στοιχεία 45%.
> - **Φυσική ανοσία**: δέρμα και βλεννογόνοι, φαγοκυττάρωση, λυσοζύμη και συμπλήρωμα, γαστρικό υγρό.
> - **Κυτταρική ανοσία**: Τ-λεμφοκύτταρα. **Χυμική**: Β-λεμφοκύτταρα → πλασματοκύτταρα → αντισώματα.
> - **Αντιγόνο**: μοριακό βάρος πάνω από 8.000, πρωτεΐνη ή πολυσακχαρίτης, ξένες χημικές ομάδες.
> - **Δευτερογενής απάντηση**: αμέσως, πολύ ισχυρότερη, για πολλούς μήνες.
> - **Παθητική ανοσία**: αμέσως, 2–3 εβδομάδες. Η ενεργητική του βρέφους αρχίζει τον 4ο–6ο μήνα.
> - **ΑΒΟ**: έχεις τις συγκολλητίνες για όσα συγκολλητινογόνα δεν έχεις. **Rh**: αντί-Rh μόνο μετά από ευαισθητοποίηση.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σωστό ή Λάθος: α) Τα συγκολλητινογόνα βρίσκονται στο πλάσμα. β) Για τη χυμική ανοσία είναι υπεύθυνα τα Τ-λεμφοκύτταρα. γ) Η δευτερογενής απάντηση είναι ισχυρότερη από την πρωτογενή.

1. α) **Λάθος.** Τα συγκολλητινογόνα είναι αντιγόνα της **επιφάνειας των ερυθρών**. Στο πλάσμα βρίσκονται οι συγκολλητίνες.
2. β) **Λάθος.** Για τη χυμική ανοσία είναι υπεύθυνα τα **Β-λεμφοκύτταρα**. Τα Τ-λεμφοκύτταρα είναι υπεύθυνα για την κυτταρική.
3. γ) **Σωστό.** Η δευτερογενής απάντηση είναι πολύ ισχυρότερη, αρχίζει αμέσως και δίνει αντισώματα για πολλούς μήνες.

### Παράδειγμα 2: Ένα άτομο έχει στον ορό του συγκολλητίνες αντί-Α και είναι Rh θετικό. Ποια είναι η ομάδα του και τι υπάρχει στην επιφάνεια των ερυθρών του;

1. Ένα άτομο δεν έχει τη συγκολλητίνη για το συγκολλητινογόνο των ερυθρών του. Αφού έχει αντί-Α, δεν έχει συγκολλητινογόνο Α.
2. Αφού δεν έχει αντί-Β, έχει συγκολλητινογόνο Β. Η ομάδα του είναι **Β**.
3. Στην επιφάνεια των ερυθρών του υπάρχουν το **συγκολλητινογόνο Β** και ο **παράγοντας Rhesus**.

### Παράδειγμα 3: Ποιες ιδιότητες πρέπει να έχει μια ουσία για να είναι αντιγονική;

1. Πρέπει να έχει **μεγάλο μοριακό βάρος**, πάνω από 8.000.
2. Πρέπει να είναι **πρωτεΐνη** ή **πολυσακχαρίτης**.
3. Πρέπει να έχει στο μόριό της **χημικές ομάδες που δεν υπάρχουν** σε ουσίες του οργανισμού.

### Παράδειγμα 4: Ένας άνθρωπος χωρίς προηγούμενη ανοσία τραυματίζεται και του χορηγείται αντιτετανικός ορός. Τι ανοσία αποκτά, πότε αρχίζει και πόσο κρατά;

1. Τα αντισώματα δεν τα έφτιαξε ο ίδιος: τα πήρε έτοιμα, με χορήγηση. Η ανοσία είναι **τεχνητή παθητική**.
2. Ενεργοποιείται **αμέσως** μετά τη χορήγηση, γιατί τα αντισώματα είναι ήδη έτοιμα.
3. Διαρκεί **2–3 εβδομάδες** περίπου, γιατί δεν μένουν μνημονικά κύτταρα.

### Παράδειγμα 5: Μια Rh αρνητική γυναίκα περιμένει το δεύτερο παιδί της, που είναι Rh θετικό. Το πρώτο ήταν κι αυτό Rh θετικό. Γιατί κινδυνεύει το δεύτερο και όχι το πρώτο;

1. Μια Rh αρνητική γυναίκα δεν έχει φυσιολογικά αντισώματα αντί-Rh. Στην πρώτη κύηση, λοιπόν, δεν υπάρχει τίποτα να βλάψει το έμβρυο.
2. Στην πρώτη κύηση ο παράγοντας Rh του εμβρύου πέρασε στο αίμα της μητέρας και την **ευαισθητοποίησε**.
3. Στη δεύτερη κύηση τα **αντί-Rh** αντισώματα της μητέρας περνούν από τον πλακούντα στο Rh θετικό έμβρυο και καταστρέφουν τα ερυθρά του: **αιμολυτική νόσος των νεογνών**.

## Ερωτήσεις

1. Ποιο μέρος του όγκου του αίματος είναι περίπου το πλάσμα;
   - Περίπου το 55%
   - Περίπου το 45%
   - Περίπου το 85%
   - Περίπου το 25%
2. Ποια από τις παρακάτω ουσίες μπορεί να είναι αντιγονική;
   - Ξένη πρωτεΐνη με μοριακό βάρος 50.000
   - Ξένη ουσία με μοριακό βάρος 500
   - Πρωτεΐνη του ίδιου του οργανισμού
   - Νερό με διαλυμένα άλατα
3. Ποιο από τα παρακάτω ανήκει στη φυσική (μη ειδική) ανοσία;
   - Η φαγοκυττάρωση
   - Τα μνημονικά κύτταρα
   - Τα πλασματοκύτταρα
   - Το εμβόλιο
4. Με βάση τι διακρίνονται τα αντισώματα σε πέντε ομάδες;
   - Τον τύπο των βαριών αλυσίδων τους
   - Τον τύπο των ελαφρών αλυσίδων τους
   - Το όργανο που τα παράγει
   - Το μικρόβιο που τα προκάλεσε
5. Στην πρώτη επαφή με ένα αντιγόνο, πότε εμφανίζονται τα αντισώματα;
   - Μετά από 4 έως 15 ημέρες
   - Αμέσως, μέσα σε λίγα λεπτά
   - Μετά από 2 έως 3 μήνες
   - Μόνο στη δεύτερη επαφή
6. Τι ανοσία προκαλεί ένα εμβόλιο;
   - Τεχνητή ενεργητική
   - Τεχνητή παθητική
   - Φυσική ενεργητική
   - Φυσική παθητική
7. Πόσο διαρκεί περίπου η παθητική ανοσία από έναν ορό;
   - 2–3 εβδομάδες
   - 2–3 ημέρες
   - 2–3 χρόνια
   - Όλη τη ζωή
8. Τι συγκολλητίνες έχει στο πλάσμα του ένα άτομο ομάδας ΑΒ;
   - Καμία συγκολλητίνη
   - Αντί-Α και αντί-Β
   - Μόνο αντί-Α
   - Μόνο αντί-Β
9. Πού βρίσκονται τα συγκολλητινογόνα του συστήματος ΑΒΟ;
   - Στην επιφάνεια των ερυθρών αιμοσφαιρίων
   - Διαλυμένα στο πλάσμα του αίματος
   - Στην επιφάνεια των αιμοπεταλίων
   - Μέσα στον πυρήνα των λευκών
10. Πότε έχει αντισώματα αντί-Rh ένας Rh αρνητικός άνθρωπος;
   - Μόνο αν ήρθε σε επαφή με Rh θετικά ερυθρά
   - Πάντα, από τη στιγμή που γεννιέται
   - Ποτέ, όποιο αίμα κι αν συναντήσει
   - Μόνο αν ανήκει και στην ομάδα Ο

## Ασκήσεις

1. Ποια είναι τα τρία έμμορφα στοιχεία του αίματος;
2. Ποια λεμφοκύτταρα είναι υπεύθυνα για την κυτταρική ανοσία, και από ποιον αδένα έχουν περάσει;
3. Ένα άτομο είναι ομάδας Α και Rh αρνητικό. Τι υπάρχει στην επιφάνεια των ερυθρών του, και ποιες συγκολλητίνες στο πλάσμα του;
4. Τα αντισώματα που περνούν από τον πλακούντα στο έμβρυο προκαλούν ποιο είδος ανοσίας, και πότε αρχίζει η δική του ενεργητική ανοσία;
5. Ένα παιδί περνά μια λοιμώδη ασθένεια. Χρόνια αργότερα το ίδιο μικρόβιο ξαναμπαίνει στον οργανισμό του, αλλά δεν αρρωσταίνει.
   α) Τι είδους ανοσία απέκτησε το παιδί από την πρώτη ασθένεια;
   β) Πώς λέγεται η απάντηση του οργανισμού στη δεύτερη είσοδο του μικροβίου;
   γ) Ποια κύτταρα κάνουν δυνατή αυτή τη γρήγορη απάντηση;
6. Ο ορός ενός δείγματος αίματος συγκολλά ερυθρά ομάδας Α και ερυθρά ομάδας Β, ενώ τα ερυθρά του ίδιου δείγματος δεν συγκολλούνται με ορό αντί-Rh.
   α) Ποιες συγκολλητίνες υπάρχουν στον ορό του δείγματος;
   β) Ποια είναι η ομάδα αίματος κατά ΑΒΟ και Rh;
   γ) Έχει το πλάσμα αυτό, από τη φύση του, αντισώματα αντί-Rh;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/epal-c/anatomy-physiology/blood-immunity-groups
