# Αρτηρίες, φλέβες και τριχοειδή

> Τρία είδη αγγείων, τρία τοιχώματα, και γιατί οι φλέβες έχουν βαλβίδες.

Ανατομία-Φυσιολογία ΙΙ, Γ΄ ΕΠΑΛ. https://www.akademio.gr/el/epal-c/anatomy-physiology/arteries-veins

## Τι θα μάθεις

- Να χωρίζεις τα αγγεία σε αρτηρίες, φλέβες και τριχοειδή, με βάση την κατασκευή και τη λειτουργία τους.
- Να περιγράφεις τους τρεις χιτώνες των αρτηριών και τον ρόλο των ελαστικών και των μυϊκών ινών του μέσου χιτώνα.
- Να περιγράφεις τις τρεις στιβάδες των φλεβών και να εξηγείς τον σκοπό των βαλβίδων τους.
- Να συγκρίνεις αρτηρίες και φλέβες και να εξηγείς τι είναι τα τριχοειδή και τα πυλαία συστήματα.

## Τρία είδη αγγείων

Η καρδιά προωθεί το αίμα, αλλά το αίμα φτάνει σε κάθε κύτταρο μέσα από τα **αγγεία**. Με βάση την **κατασκευή** και τη **λειτουργία** τους, τα αγγεία του κυκλοφορικού χωρίζονται σε:

1. **αρτηρίες**,
2. **φλέβες**,
3. **τριχοειδή**.

Οι **αρτηρίες ξεκινούν από την καρδιά** και φέρνουν το **οξυγονωμένο αίμα** σε κάθε κύτταρο του σώματος. Οι **φλέβες** φέρνουν το **φτωχό σε οξυγόνο αίμα από την περιφέρεια** πίσω στην καρδιά. Τα **τριχοειδή** είναι το λεπτότατο δίκτυο που τις ενώνει.

Κάθε είδος έχει το τοίχωμα που ταιριάζει στη δουλειά του. Αυτό είναι το θέμα του μαθήματος.

αυλός

έξω χιτώνας

μέσος χιτώνας

εσωτερικός χιτώνας

τριχοειδές
πολύ λεπτό τοίχωμα

αυλός

έξω στιβάδα

μέση στιβάδα

εσωτερική στιβάδα
Αρτηρία
παχύς, ανθεκτικός μέσος χιτώνας
Φλέβα
λεπτές στιβάδες, φαρδύς αυλός

Οι τομές είναι σχηματικές. Ένα πραγματικό τριχοειδές είναι πολύ μικρότερο από όσο φαίνεται εδώ. Πρόσεξε και τις λέξεις: για τις αρτηρίες το βιβλίο λέει **χιτώνες**, για τις φλέβες **στιβάδες**.

## Οι αρτηρίες

Οι αρτηρίες **ξεκινούν από την καρδιά** και φέρνουν το **οξυγονωμένο αίμα** σε κάθε κύτταρο του σώματος. Το τοίχωμά τους είναι φτιαγμένο από **τρεις χιτώνες**.

**α) Εσωτερικός χιτώνας.** Είναι **λείος και συνεχής**. Έτσι:

- το αίμα **ρέει γρήγορα**,
- τα **κύτταρα του αίματος δεν τραυματίζονται**,
- **αποφεύγεται η πήξη** του αίματος κατά τη διαδρομή του στις αρτηρίες.

**β) Μέσος χιτώνας.** Είναι **ανθεκτικός** και έχει **μεγάλο πάχος**. Αποτελείται από **μυϊκές** και **ελαστικές ίνες**, και η καθεμιά έχει δική της δουλειά:

- οι **ελαστικές ίνες** εξασφαλίζουν τη **μετάδοση του σφυγμού** και την **προώθηση του αίματος στην περιφέρεια**,
- οι **μυϊκές ίνες** **συσπώνται και χαλαρώνουν**, και έτσι **αυξομειώνουν τη διάμετρο** της αρτηρίας.

Στις αρτηρίες με **μεγάλη διάμετρο**, όπως η **αορτή**, είναι **περισσότερες οι ελαστικές ίνες**.

**γ) Έξω χιτώνας.** Σχηματίζεται **κυρίως από ελαστικές ίνες** και **λίγες μυϊκές**. Μέσα σε αυτόν διακλαδίζονται:

- **αγγεία**, που εξασφαλίζουν τη **θρέψη του τοιχώματος**,
- **νευρικές ίνες του φυτικού νευρικού συστήματος**, που εξασφαλίζουν τη **νεύρωση των λείων μυϊκών ινών** του μέσου χιτώνα.

> **Τι είναι ο σφυγμός**
>
> Το βιβλίο αναφέρει τον σφυγμό μόνο στον μέσο χιτώνα. Σε κάθε σύσπαση της καρδιάς το αίμα μπαίνει με ορμή στην αορτή και το ελαστικό τοίχωμα τεντώνεται. Το τέντωμα ταξιδεύει κατά μήκος των αρτηριών σαν κύμα. Αυτό το κύμα είναι ο **σφυγμός**, και το νιώθεις όταν ακουμπάς τα δάχτυλα σε μια αρτηρία, για παράδειγμα στον καρπό.

## Οι φλέβες

Οι φλέβες είναι τα αγγεία που φέρνουν το **φτωχό σε οξυγόνο αίμα από την περιφέρεια**. Και εδώ το τοίχωμα έχει τρία στρώματα, που το βιβλίο τα λέει **στιβάδες**.

**α) Εσωτερική στιβάδα.** Είναι **λεία**, όπως και στις αρτηρίες. Στις **μεγάλες φλέβες**, όπως **των κάτω άκρων**, όπου η **στήλη του αίματος είναι ψηλή**, η στιβάδα αυτή **αναδιπλώνεται** και σχηματίζει **βαλβίδες**.

Οι βαλβίδες έχουν δύο σκοπούς:

- να **χωρίσουν τις μεγάλες φλέβες σε μικρότερα τμήματα**,
- να **υποχρεώσουν το αίμα να μη λιμνάζει** αλλά να **κινηθεί προς την καρδιά**.

Όταν αυτές οι βαλβίδες **δεν επαρκούν**, εμφανίζονται οι **κιρσοί**.

**β) Μέση στιβάδα.** Αποτελείται από **συνδετικές ίνες**, **λίγες ελαστικές** και **σπάνια μυϊκές**. Είναι **πολύ πιο λεπτή** από τον μέσο χιτώνα των αρτηριών.

**γ) Έξω στιβάδα.** Αποτελείται **κυρίως από συνδετικές ίνες** και είναι **πολύ λεπτή**.

> **Κλειδί**
>
> Το τοίχωμα κάθε αγγείου ταιριάζει στη δουλειά του. Η **αρτηρία** δέχεται το αίμα που σπρώχνει η καρδιά, γι' αυτό έχει **παχύ, ανθεκτικό μέσο χιτώνα** με ελαστικές ίνες, που προωθούν το αίμα, και μυϊκές ίνες, που αλλάζουν τη διάμετρο. Η **φλέβα** φέρνει το αίμα πίσω στην καρδιά και έχει **λεπτό** τοίχωμα, με λίγες ελαστικές και σπάνια μυϊκές ίνες. Εκεί που η στήλη του αίματος είναι ψηλή, όπως στα πόδια, τη δουλειά την κάνουν οι **βαλβίδες**: κρατούν το αίμα να μη λιμνάζει και να κινείται προς την καρδιά.

## Τα τριχοειδή αγγεία

Τα **τριχοειδή** είναι **λεπτότατα αγγεία**. Σε αυτά **καταλήγουν οι αρτηρίες**, καθώς διακλαδίζονται όλο και περισσότερο. Τα τριχοειδή **ενώνονται** μεταξύ τους και **σχηματίζουν τις φλέβες**.

Τα τριχοειδή είναι δηλαδή ένα **δίκτυο** που φέρνει σε επαφή το **αρτηριακό** με το **φλεβικό σύστημα**.

Το τοίχωμά τους είναι **πάρα πολύ λεπτό** και σε μερικά σημεία έχει **διάκενα**, δηλαδή μικρά ανοίγματα. Έτσι μπορούν να περάσουν μέσα από το τοίχωμα των τριχοειδών **χημικές ουσίες**, αλλά και **κύτταρα**.

### Τα πυλαία συστήματα

Συνήθως ένα δίκτυο τριχοειδών βρίσκεται ανάμεσα σε μια αρτηρία και μια φλέβα. Υπάρχουν όμως και τα **πυλαία συστήματα**, όπου τα τριχοειδή ενώνουν:

- **αρτηρίες με αρτηρίες**, όπως στους **νεφρούς**,
- ή **φλέβες με φλέβες**, όπως στο **ήπαρ**.

Την πυλαία φλέβα του ήπατος θα τη δεις στο επόμενο μάθημα, μαζί με τη μικρή και τη μεγάλη κυκλοφορία.

|                      | Αρτηρίες                                                      | Φλέβες                                                          | Τριχοειδή                             |
| -------------------- | ------------------------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------- | ------------------------------------- |
| **Κατεύθυνση**       | ξεκινούν από την καρδιά                                       | φέρνουν το αίμα από την περιφέρεια                              | ενώνουν αρτηρίες με φλέβες            |
| **Αίμα**             | οξυγονωμένο                                                   | φτωχό σε οξυγόνο                                                | —                                     |
| **Εσωτερικό στρώμα** | λείος, συνεχής χιτώνας                                        | λεία στιβάδα· βαλβίδες στις μεγάλες φλέβες των κάτω άκρων       | —                                     |
| **Μέσο στρώμα**      | ανθεκτικό, μεγάλου πάχους· μυϊκές και ελαστικές ίνες          | πολύ πιο λεπτό· συνδετικές, λίγες ελαστικές, σπάνια μυϊκές ίνες | —                                     |
| **Έξω στρώμα**       | κυρίως ελαστικές ίνες, λίγες μυϊκές· αγγεία και νευρικές ίνες | κυρίως συνδετικές ίνες, πολύ λεπτό                              | —                                     |
| **Τοίχωμα**          | παχύ                                                          | λεπτό                                                           | πάρα πολύ λεπτό, με διάκενα σε σημεία |

> **Πρόσεχε**
>
> «Κάθε αρτηρία έχει οξυγονωμένο αίμα και κάθε φλέβα φτωχό σε οξυγόνο.» **Όχι πάντα.**
>
> Στη μικρή κυκλοφορία το βιβλίο σημειώνει μια εξαίρεση: η **πνευμονική αρτηρία**, παρότι λέγεται αρτηρία, περιέχει αίμα **φτωχό σε οξυγόνο** και το πηγαίνει στους πνεύμονες. Και οι **πνευμονικές φλέβες** φέρνουν **οξυγονωμένο** αίμα στον αριστερό κόλπο. Αυτό που δεν αλλάζει ποτέ είναι η **κατεύθυνση**: οι αρτηρίες **ξεκινούν από την καρδιά**, οι φλέβες **φέρνουν το αίμα πίσω** σε αυτήν.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Αρτηρία, φλέβα ή τριχοειδές;*

> **Θυμήσου**
>
> - Τα αγγεία χωρίζονται, με βάση την κατασκευή και τη λειτουργία τους, σε **αρτηρίες**, **φλέβες** και **τριχοειδή**.
> - **Αρτηρίες**: ξεκινούν από την καρδιά. Τρεις **χιτώνες**: **εσωτερικός** λείος και συνεχής· **μέσος** ανθεκτικός, παχύς, με **ελαστικές** ίνες (σφυγμός, προώθηση) και **μυϊκές** (διάμετρος)· **έξω** με ελαστικές και λίγες μυϊκές ίνες, αγγεία και νευρικές ίνες του φυτικού.
> - **Φλέβες**: φέρνουν το αίμα από την περιφέρεια. Τρεις **στιβάδες**, όλες λεπτές. Στις μεγάλες φλέβες των κάτω άκρων η εσωτερική σχηματίζει **βαλβίδες**· όταν δεν επαρκούν, **κιρσοί**.
> - **Τριχοειδή**: λεπτότατα, ενώνουν το αρτηριακό με το φλεβικό σύστημα· τοίχωμα πάρα πολύ λεπτό, με **διάκενα** σε σημεία.
> - **Πυλαία συστήματα**: τριχοειδή ανάμεσα σε **αρτηρίες** (νεφροί) ή ανάμεσα σε **φλέβες** (ήπαρ).

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Να χαρακτηρίσεις Σωστή ή Λάθος κάθε πρόταση: α) Οι αρτηρίες ξεκινούν από την καρδιά. β) Η μέση στιβάδα των φλεβών είναι παχύτερη από τον μέσο χιτώνα των αρτηριών. γ) Στην αορτή είναι περισσότερες οι ελαστικές ίνες. δ) Στο ήπαρ τα τριχοειδή ενώνουν αρτηρίες με αρτηρίες.

1. **α) Σωστό.** Οι αρτηρίες ξεκινούν από την καρδιά και φέρνουν το αίμα σε κάθε κύτταρο.
2. **β) Λάθος.** Η μέση στιβάδα των φλεβών είναι **πολύ πιο λεπτή** από τον μέσο χιτώνα των αρτηριών.
3. **γ) Σωστό.** Στις αρτηρίες μεγάλης διαμέτρου, όπως η αορτή, οι ελαστικές ίνες είναι περισσότερες.
4. **δ) Λάθος.** Στο ήπαρ το πυλαίο σύστημα ενώνει **φλέβες με φλέβες**. Αρτηρίες με αρτηρίες ενώνει στους νεφρούς.

### Παράδειγμα 2: Να περιγράψεις τον μέσο χιτώνα των αρτηριών.

1. **Η κατασκευή.** Ο μέσος χιτώνας είναι **ανθεκτικός** και έχει **μεγάλο πάχος**. Αποτελείται από **μυϊκές** και **ελαστικές ίνες**.
2. **Οι ελαστικές ίνες.** Εξασφαλίζουν τη **μετάδοση του σφυγμού** και την **προώθηση του αίματος στην περιφέρεια**.
3. **Οι μυϊκές ίνες.** **Συσπώνται και χαλαρώνουν**, αυξομειώνοντας τη **διάμετρο** της αρτηρίας.
4. **Οι μεγάλες αρτηρίες.** Σε αρτηρίες με μεγάλη διάμετρο, όπως η **αορτή**, είναι περισσότερες οι **ελαστικές ίνες**.

### Παράδειγμα 3: Ποιος είναι ο ρόλος του εσωτερικού χιτώνα των αρτηριών και του έξω χιτώνα τους;

1. **Εσωτερικός χιτώνας.** Είναι λείος και συνεχής, ώστε το αίμα να ρέει γρήγορα, τα κύτταρά του να μην τραυματίζονται και να αποφεύγεται η πήξη κατά τη διαδρομή του στις αρτηρίες.
2. **Έξω χιτώνας.** Σχηματίζεται κυρίως από ελαστικές ίνες και λίγες μυϊκές. Μέσα του διακλαδίζονται αγγεία, που εξασφαλίζουν τη θρέψη του τοιχώματος, και νευρικές ίνες του φυτικού νευρικού συστήματος, που εξασφαλίζουν τη νεύρωση των λείων μυϊκών ινών του μέσου χιτώνα.

### Παράδειγμα 4: Πού σχηματίζονται βαλβίδες στις φλέβες, και ποιος είναι ο σκοπός τους;

1. **Πού.** Στις **μεγάλες φλέβες**, όπως των **κάτω άκρων**, όπου η στήλη του αίματος είναι ψηλή. Εκεί η **εσωτερική στιβάδα αναδιπλώνεται** και σχηματίζει βαλβίδες.
2. **Ο σκοπός.** Οι βαλβίδες χωρίζουν τις μεγάλες φλέβες σε **μικρότερα τμήματα** και υποχρεώνουν το αίμα να **μη λιμνάζει**, αλλά να κινηθεί **προς την καρδιά**.
3. **Όταν δεν επαρκούν.** Όταν οι βαλβίδες δεν επαρκούν, εμφανίζονται οι **κιρσοί**.

### Παράδειγμα 5: Να αναφέρεις τρεις διαφορές ανάμεσα στις αρτηρίες και στις φλέβες.

1. **Κατεύθυνση και αίμα.** Οι αρτηρίες ξεκινούν από την καρδιά και φέρνουν οξυγονωμένο αίμα στα κύτταρα. Οι φλέβες φέρνουν φτωχό σε οξυγόνο αίμα από την περιφέρεια.
2. **Μέσο στρώμα.** Ο μέσος χιτώνας των αρτηριών είναι ανθεκτικός, μεγάλου πάχους, με μυϊκές και ελαστικές ίνες. Η μέση στιβάδα των φλεβών είναι πολύ πιο λεπτή, με συνδετικές, λίγες ελαστικές και σπάνια μυϊκές ίνες.
3. **Βαλβίδες.** Στις μεγάλες φλέβες, όπως των κάτω άκρων, η εσωτερική στιβάδα σχηματίζει βαλβίδες. Οι αρτηρίες δεν έχουν βαλβίδες στο τοίχωμά τους.
4. **Αν σου ζητηθούν περισσότερες.** Και το έξω στρώμα διαφέρει: στις αρτηρίες κυρίως ελαστικές ίνες και λίγες μυϊκές, στις φλέβες κυρίως συνδετικές ίνες, πολύ λεπτό.

### Παράδειγμα 6: Τι είναι τα τριχοειδή αγγεία, και τι επιτρέπει το τοίχωμά τους; Τι είναι τα πυλαία συστήματα;

1. **Τα τριχοειδή.** Είναι λεπτότατα αγγεία, στα οποία καταλήγουν διακλαδιζόμενες οι αρτηρίες και τα οποία, ενωμένα μεταξύ τους, σχηματίζουν τις φλέβες. Είναι ένα δίκτυο που φέρνει σε επαφή το αρτηριακό με το φλεβικό σύστημα.
2. **Το τοίχωμα.** Είναι πάρα πολύ λεπτό και σε μερικά σημεία έχει διάκενα. Από εκεί μπορούν να περάσουν χημικές ουσίες, αλλά και κύτταρα.
3. **Τα πυλαία συστήματα.** Είναι περιπτώσεις όπου τα τριχοειδή ενώνουν αρτηρίες με αρτηρίες, όπως στους νεφρούς, ή φλέβες με φλέβες, όπως στο ήπαρ.

## Ερωτήσεις

1. Σε ποια είδη χωρίζονται τα αγγεία του κυκλοφορικού, με βάση την κατασκευή και τη λειτουργία τους;
   - Αρτηρίες, φλέβες και τριχοειδή
   - Αρτηρίες, φλέβες και βαλβίδες
   - Μεγάλα, μεσαία και μικρά αγγεία
   - Αρτηρίες και φλέβες μόνο
2. Γιατί ο εσωτερικός χιτώνας των αρτηριών είναι λείος και συνεχής;
   - Για να αυξομειώνεται η διάμετρος της αρτηρίας
   - Για να ρέει γρήγορα το αίμα και να αποφεύγεται η πήξη
   - Για να περνούν ουσίες και κύτταρα στους ιστούς
   - Για να τρέφεται το τοίχωμα της αρτηρίας
3. Τι εξασφαλίζουν οι ελαστικές ίνες του μέσου χιτώνα των αρτηριών;
   - Τη νεύρωση των λείων μυϊκών ινών
   - Το κλείσιμο της αρτηρίας με βαλβίδες
   - Τη μετάδοση του σφυγμού και την προώθηση του αίματος
   - Την ανταλλαγή ουσιών με τα κύτταρα
4. Τι κάνουν οι μυϊκές ίνες του μέσου χιτώνα των αρτηριών;
   - Παράγουν το ηλεκτρικό σήμα της καρδιάς
   - Συσπώνται και χαλαρώνουν, αυξομειώνοντας τη διάμετρο
   - Σχηματίζουν βαλβίδες που χωρίζουν την αρτηρία
   - Αφήνουν ανοίγματα για να περνούν κύτταρα
5. Ποιες ίνες είναι περισσότερες σε αρτηρίες με μεγάλη διάμετρο, όπως η αορτή;
   - Οι μυϊκές ίνες
   - Οι νευρικές ίνες
   - Οι συνδετικές ίνες
   - Οι ελαστικές ίνες
6. Ποιον ρόλο έχουν οι νευρικές ίνες που διακλαδίζονται στον έξω χιτώνα των αρτηριών;
   - Νευρώνουν τις λείες μυϊκές ίνες του μέσου χιτώνα
   - Θρέφουν με αίμα όλο το τοίχωμα της αρτηρίας
   - Μεταδίδουν τον σφυγμό κατά μήκος της αρτηρίας
   - Παράγουν το ερέθισμα για κάθε παλμό της καρδιάς
7. Σε ποια αγγεία η εσωτερική στιβάδα αναδιπλώνεται και σχηματίζει βαλβίδες;
   - Στα τριχοειδή όλου του σώματος
   - Στην αορτή και στις μεγάλες αρτηρίες
   - Στις μεγάλες φλέβες, όπως των κάτω άκρων
   - Στις μικρές φλέβες του κεφαλιού
8. Τι εμφανίζεται, σύμφωνα με το βιβλίο, όταν οι βαλβίδες των φλεβών δεν επαρκούν;
   - Πήξη του αίματος στις αρτηρίες
   - Κιρσοί
   - Διάκενα στο τοίχωμα της φλέβας
   - Πάχυνση του μέσου χιτώνα
9. Ποια περιγραφή ταιριάζει στη μέση στιβάδα των φλεβών;
   - Ανθεκτική, μεγάλου πάχους, με πολλές μυϊκές ίνες
   - Λεία και συνεχής, με βαλβίδες σε όλο το μήκος
   - Πάρα πολύ λεπτή, με διάκενα σε μερικά σημεία
   - Συνδετικές ίνες, λίγες ελαστικές, σπάνια μυϊκές
10. Πού ενώνουν τα τριχοειδή φλέβες με φλέβες, σχηματίζοντας πυλαίο σύστημα;
   - Στο ήπαρ
   - Στους νεφρούς
   - Στην καρδιά
   - Στους πνεύμονες

## Ασκήσεις

1. Από πόσους χιτώνες είναι φτιαγμένο το τοίχωμα των αρτηριών, και πώς λέγονται;
2. Πώς λέγονται τα μικρά ανοίγματα που έχει σε μερικά σημεία το τοίχωμα των τριχοειδών;
3. Ποια δύο πράγματα διακλαδίζονται μέσα στον έξω χιτώνα των αρτηριών, και τι εξασφαλίζει το καθένα;
4. Σε μια τομή αγγείου το τοίχωμα είναι λεπτό, η μέση στιβάδα έχει συνδετικές ίνες και σπάνια μυϊκές, και στο εσωτερικό υπάρχει βαλβίδα. Τι αγγείο είναι;
5. Για καθεμία από τις παρακάτω περιγραφές, γράψε σε ποιο στρώμα ποιου αγγείου αντιστοιχεί.
   α) Κυρίως ελαστικές ίνες και λίγες μυϊκές, με αγγεία και νευρικές ίνες μέσα του.
   β) Κυρίως συνδετικές ίνες, πολύ λεπτό.
   γ) Λεία, και στις μεγάλες φλέβες αναδιπλώνεται.
   δ) Ανθεκτικός, μεγάλου πάχους, με μυϊκές και ελαστικές ίνες.
6. Συγκρίνεις δύο μεγάλα αγγεία: την αορτή και μια μεγάλη φλέβα του κάτω άκρου.
   α) Ποιο είδος ινών κυριαρχεί στον μέσο χιτώνα της αορτής;
   β) Ποια δουλειά κάνουν αυτές οι ίνες, εκτός από την προώθηση του αίματος;
   γ) Ποιος σχηματισμός της φλέβας του κάτω άκρου υποχρεώνει το αίμα να κινηθεί προς την καρδιά;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/epal-c/anatomy-physiology/arteries-veins
