# Ενεργητική και παθητική σύνταξη

> Ποιος κάνει τι, και πότε σε συμφέρει να μη φαίνεται.

Νέα Ελληνικά, Β΄ ΕΠΑΛ. https://www.akademio.gr/el/epal-b/language/active-passive

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις την ενεργητική και την παθητική σύνταξη και το ποιητικό αίτιο.
- Να μετατρέπεις μια περίοδο από ενεργητική σε παθητική σύνταξη και αντίστροφα, κρατώντας χρόνο και έγκλιση.
- Να σχολιάζεις το επικοινωνιακό αποτέλεσμα κάθε σύνταξης: ζωντάνια, ευθύνη, έμφαση, αντικειμενικότητα, απόκρυψη του δράστη.
- Να διαλέγεις τη σύνταξη που ταιριάζει σε ειδήσεις, ανακοινώσεις, αναφορές βλάβης και επιστολές.

## Ποιος κάνει τι

Δύο τρόποι να πεις το ίδιο γεγονός:

- **Ενεργητική σύνταξη**: «**Ο ηλεκτρολόγος** άλλαξε τον πίνακα.» Το
  υποκείμενο (ο ηλεκτρολόγος) **κάνει** την ενέργεια.
- **Παθητική σύνταξη**: «**Ο πίνακας** αλλάχτηκε από τον ηλεκτρολόγο.» Το
  υποκείμενο (ο πίνακας) **δέχεται** την ενέργεια. Αυτός που την κάνει
  λέγεται **ποιητικό αίτιο** και μπαίνει με «από» και αιτιατική: *από τον
  ηλεκτρολόγο*.

Η μετατροπή γίνεται σε τρία βήματα:

| Ενεργητική                              |         | Παθητική                                                           |
| --------------------------------------- | ------- | ------------------------------------------------------------------ |
| το **αντικείμενο** (τον πίνακα)         | γίνεται | **υποκείμενο** (ο πίνακας)                                         |
| το **υποκείμενο** (ο ηλεκτρολόγος)      | γίνεται | **ποιητικό αίτιο** (από τον ηλεκτρολόγο)                           |
| το **ρήμα** σε ενεργητική φωνή (άλλαξε) | γίνεται | ρήμα σε **παθητική φωνή**, στον ίδιο χρόνο και έγκλιση (αλλάχτηκε) |

Δύο πράγματα που πρέπει να ξέρεις. Πρώτα: παθητική γίνεται μόνο αν το ρήμα
έχει **αντικείμενο**. Το «Ο οδηγός κοιμήθηκε» δεν έχει τι να γίνει
υποκείμενο. Δεύτερο: το ποιητικό αίτιο συχνά **λείπει**: «Οι εξετάσεις
αναβλήθηκαν». Από ποιον; Δεν το λέει.

> **Κλειδί**
>
> Η επιλογή ανάμεσα στις δύο συντάξεις δεν είναι θέμα γραμματικής αλλά
> **θέμα πρόθεσης**. Η **ενεργητική** βάζει μπροστά τον δράστη: είναι ζωντανή,
> άμεση, και δείχνει ποιος ευθύνεται. Η **παθητική** βάζει μπροστά το γεγονός
> ή το αποτέλεσμα: είναι πιο απρόσωπη, πιο επίσημη, και μπορεί να **κρύψει**
> ποιος ευθύνεται. Σύγκρινε το «**Κάναμε** λάθη» με το «**Έγιναν** λάθη».

## Δύο κείμενα για το ίδιο γεγονός

Η επιχείρηση ύδρευσης μιας πόλης βγάζει ανακοίνωση για μια διακοπή νερού:

> Την Τρίτη το πρωί διακόπηκε η υδροδότηση σε τρεις γειτονιές της πόλης. Η
> βλάβη εντοπίστηκε σε κεντρικό αγωγό και αποκαταστάθηκε μέσα σε έξι ώρες.
> Οι κάτοικοι θα ενημερώνονται έγκαιρα για κάθε προγραμματισμένη διακοπή.
>
> *Κείμενο γραμμένο για το μάθημα.*

Την ίδια μέρα ένας κάτοικος γράφει στην τοπική εφημερίδα:

> Την Τρίτη η επιχείρηση ύδρευσης μάς έκοψε το νερό χωρίς καμία
> προειδοποίηση. Ένα συνεργείο έσκαψε σε λάθος σημείο και τρύπησε τον
> αγωγό. Οι τεχνικοί τον επισκεύασαν μετά από έξι ώρες, και κανείς δεν
> ζήτησε συγγνώμη.
>
> *Κείμενο γραμμένο για το μάθημα.*

## Τι κάνει η σύνταξη σε κάθε κείμενο

**Η ανακοίνωση** είναι γραμμένη σχεδόν όλη σε **παθητική σύνταξη χωρίς
ποιητικό αίτιο**: «διακόπηκε», «εντοπίστηκε», «αποκαταστάθηκε», «θα
ενημερώνονται». Κανείς δεν κάνει τίποτα· τα πράγματα απλώς συμβαίνουν. Το
ύφος είναι επίσημο και ψυχρό, σαν δελτίο. Και κάτι ακόμα: η φράση «η βλάβη
εντοπίστηκε» δεν λέει **πώς έγινε** η βλάβη. Η ευθύνη της επιχείρησης
χάνεται.

**Το κείμενο του κατοίκου** είναι σε **ενεργητική σύνταξη**: «η επιχείρηση
μάς έκοψε», «ένα συνεργείο έσκαψε… και τρύπησε», «οι τεχνικοί
επισκεύασαν», «κανείς δεν ζήτησε». Κάθε πράξη έχει δράστη. Ο λόγος είναι
ζωντανός, φορτισμένος, και **κατηγορεί**: δείχνει ποιος φταίει.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ενεργητική ή παθητική;*

> **Θυμήσου**
>
> - **Ενεργητική**: το υποκείμενο κάνει. **Παθητική**: το υποκείμενο δέχεται.
> - **Ποιητικό αίτιο**: «από» + αιτιατική. Συχνά λείπει.
> - Στη μετατροπή κρατάς **χρόνο και έγκλιση**, και το ρήμα συμφωνεί με το νέο
>   υποκείμενο σε αριθμό.
> - Ενεργητική = **ζωντάνια, άμεσος λόγος, ευθύνη**. Παθητική = **έμφαση στο
>   γεγονός, επίσημο ύφος, αντικειμενικότητα**, μερικές φορές **απόκρυψη**
>   του δράστη.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Να μετατρέψεις σε παθητική σύνταξη την περίοδο του κατοίκου «Ένα συνεργείο έσκαψε σε λάθος σημείο και τρύπησε τον αγωγό.» και να σχολιάσεις το επικοινωνιακό αποτέλεσμα. (μονάδες 5)

1. Η περίοδος έχει δύο ρήματα. Το «έσκαψε σε λάθος σημείο» **δεν έχει
   αντικείμενο**, άρα δεν γίνεται παθητικό. Μόνο το «τρύπησε τον αγωγό»
   μετατρέπεται: αντικείμενο «τον αγωγό» → υποκείμενο «ο αγωγός»· υποκείμενο
   «ένα συνεργείο» → ποιητικό αίτιο «από ένα συνεργείο»· «τρύπησε» (αόριστος)
   → «τρυπήθηκε» (αόριστος).
2. Το «έσκαψε σε λάθος σημείο» μπαίνει ως αναφορική πρόταση στο ποιητικό
   αίτιο: **«Ο αγωγός τρυπήθηκε από ένα συνεργείο που έσκαψε σε λάθος
   σημείο.»**
3. **Αποτέλεσμα.** Τώρα μπροστά είναι **η ζημιά**, ο αγωγός, και όχι αυτός που
   την προκάλεσε. Ο δράστης πάει στο τέλος της περιόδου. Η κατηγορία μένει,
   αλλά ακούγεται πιο ήπια και πιο ουδέτερη, σαν διαπίστωση και όχι σαν
   καταγγελία.

### Παράδειγμα 2: Να μετατρέψεις σε ενεργητική σύνταξη την περίοδο της ανακοίνωσης «Η βλάβη εντοπίστηκε σε κεντρικό αγωγό και αποκαταστάθηκε μέσα σε έξι ώρες.» Ποια δυσκολία συναντάς, και τι θα κέρδιζε η ανακοίνωση από την αλλαγή; (μονάδες 5)

1. **Η δυσκολία.** Η περίοδος δεν έχει ποιητικό αίτιο. Για να γίνει
   ενεργητική χρειάζεσαι υποκείμενο, άρα πρέπει να το **συμπληρώσεις** εσύ:
   ποιος βρήκε και ποιος επισκεύασε τη βλάβη; Τα συνεργεία της επιχείρησης.
2. **Η μετατροπή.** «Τα συνεργεία μας εντόπισαν τη βλάβη σε κεντρικό αγωγό
   και την αποκατέστησαν μέσα σε έξι ώρες.» Ο χρόνος μένει ίδιος (αόριστος).
3. **Το κέρδος.** Η επιχείρηση μιλάει πια σε πρώτο πρόσωπο και δείχνει
   ανθρώπους που δούλεψαν, όχι μια βλάβη που «αποκαταστάθηκε» μόνη της. Το
   κείμενο γίνεται πιο ζεστό και πιο ειλικρινές, και πιο πειστικό για τον
   θυμωμένο κάτοικο.

> **Πρόσεχε**
>
> - **Ίδιος χρόνος και έγκλιση.** «έλεγξε» (αόριστος) → «ελέγχθηκε», όχι
>   «ελέγχεται»· «θα ελέγξει» → «θα ελεγχθεί».
> - **Συμφωνία με το νέο υποκείμενο.** «Ο τεχνικός άλλαξε **τα** λάστιχα» →
>   «Τα λάστιχα **αλλάχτηκαν**», σε πληθυντικό.
> - **«Από» ή «με»;** Ποιητικό αίτιο είναι το πρόσωπο ή η αιτία: «από τον
>   τεχνικό». Το «με» δείχνει το μέσο: «με το κλειδί». Δεν τα ανακατεύεις.
> - Στην απάντηση **μη μένεις στη μετατροπή**. Μεγάλο μέρος των μονάδων είναι στο
>   σχόλιο: τι αλλάζει στην έμφαση, στο ύφος, στην ευθύνη.

## Ερωτήσεις

1. Ποια περίοδος είναι σε παθητική σύνταξη;
   - Η ομάδα μας τελείωσε το έργο πριν από την προθεσμία.
   - Ο μάστορας μού εξήγησε τη νέα δουλειά.
   - Ο υπεύθυνος ασφαλείας μάς έδειξε τις εξόδους κινδύνου.
   - Τα σχέδια εγκρίθηκαν από την πολεοδομία.
2. «Η γέφυρα σχεδιάστηκε από μια νέα μηχανικό.» Ποιο είναι το ποιητικό αίτιο;
   - η γέφυρα
   - από μια νέα μηχανικό
   - σχεδιάστηκε
   - η νέα γέφυρα της πόλης
3. Ποια είναι η σωστή παθητική μορφή της περιόδου «Ο προϊστάμενος υπέγραψε τις άδειες»;
   - Οι άδειες υπογράφονται από τον προϊστάμενο.
   - Η άδεια υπογράφτηκε από τον προϊστάμενο.
   - Οι άδειες υπογράφτηκαν από τον προϊστάμενο.
   - Οι άδειες υπογράφτηκαν με τον προϊστάμενο.
4. Μια εταιρεία γράφει σε ανακοίνωση: «Έγιναν λάθη στη διαχείριση των παραγγελιών.» Τι πετυχαίνει με αυτή τη σύνταξη;
   - Δείχνει καθαρά ποιο τμήμα έκανε τα λάθη.
   - Παραδέχεται τα λάθη χωρίς να δείξει υπεύθυνο.
   - Ζητά συγγνώμη με προσωπικό και ζεστό τόνο.
   - Ρίχνει την ευθύνη στους πελάτες της εταιρείας.
5. Ποια περίοδος δεν μπορεί να γίνει παθητική;
   - Ο οδηγός αποκοιμήθηκε στο τιμόνι.
   - Ο σεφ δοκίμασε τη σάλτσα.
   - Η εταιρεία πλήρωσε τους μισθούς του Μαΐου.
   - Οι τεχνικοί έλεγξαν το σύστημα.
6. Ένας υπεύθυνος καταστήματος γράφει σε πελάτη: «Κάναμε λάθος στην παραγγελία σας και ζητάμε συγγνώμη.» Τι πετυχαίνει η ενεργητική σύνταξη;
   - Κάνει το κείμενο πιο επίσημο και πιο ουδέτερο.
   - Κρύβει ποιος υπάλληλος έκανε το λάθος.
   - Δίνει έμφαση στην παραγγελία και όχι στο κατάστημα.
   - Αναλαμβάνει ανοιχτά την ευθύνη του λάθους.
7. Σε μια έκθεση εργαστηρίου διαβάζεις: «Το διάλυμα θερμάνθηκε στους 60 βαθμούς και αφέθηκε να κρυώσει.» Γιατί η παθητική σύνταξη;
   - Γιατί ο μαθητής δεν θυμόταν ποιος έκανε το πείραμα.
   - Γιατί ενδιαφέρει η διαδικασία, όχι το πρόσωπο.
   - Γιατί στα επιστημονικά κείμενα η ενεργητική απαγορεύεται.
   - Γιατί θέλει να κρύψει ένα λάθος στη θερμοκρασία.
8. Τίτλος σε ειδησεογραφικό σάιτ: «Συνελήφθη 25χρονος για κλοπή καλωδίων». Γιατί λείπει το ποιητικό αίτιο;
   - Γιατί είναι αυτονόητο και το ενδιαφέρον είναι η σύλληψη.
   - Γιατί ο συντάκτης θέλει να κατηγορήσει την αστυνομία.
   - Γιατί ο νόμος δεν επιτρέπει να γραφτεί ποιος έκανε τη σύλληψη.
   - Γιατί σε παθητική σύνταξη δεν μπαίνει ποτέ ποιητικό αίτιο.

## Ασκήσεις

1. Γράψε σε παθητική σύνταξη: «Η εταιρεία προσέλαβε δέκα τεχνίτες.»
2. Μετά από μια ήττα, ένας προπονητής δηλώνει «Χάσαμε το παιχνίδι γιατί δεν τρέξαμε», ενώ ένας άλλος δηλώνει «Το παιχνίδι χάθηκε στις λεπτομέρειες». Εξήγησε τι αλλάζει ανάμεσα στις δύο δηλώσεις.
3. Ξαναδιάβασε το κείμενο του κατοίκου στην τοπική εφημερίδα. Ποια σύνταξη κυριαρχεί, και γιατί ταιριάζει στον σκοπό του; Δώσε δύο παραδείγματα από το κείμενο.
4. Είσαι υπεύθυνος βάρδιας σε μια αποθήκη. Από λάθος της ομάδας σου, μια παραγγελία έφυγε με δύο μέρες καθυστέρηση. Στο email προς τον πελάτη, θα έγραφες «Σημειώθηκε λάθος κατά την αποστολή της παραγγελίας σας» ή «Κάναμε λάθος στην αποστολή της παραγγελίας σας»; Στήριξε την επιλογή σου.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/epal-b/language/active-passive
