# Πραγματικοί αριθμοί και πράξεις

> Προτεραιότητα πράξεων, δυνάμεις και ρίζες στην πράξη.

Μαθηματικά, Α΄ ΕΠΑΛ. https://www.akademio.gr/el/epal-a/math/real-numbers

## Τι θα μάθεις

- Να υπολογίζεις παραστάσεις με τη σωστή σειρά πράξεων, όπως σε ένα τιμολόγιο.
- Να χρησιμοποιείς δυνάμεις και τετραγωνικές ρίζες για εμβαδά και πλευρές.
- Να ξεχωρίζεις ρητούς από άρρητους και να στρογγυλεύεις προς τη σωστή κατεύθυνση όταν αγοράζεις υλικά.

## Οι αριθμοί που χρησιμοποιείς ήδη

Σε ένα συνεργείο, σε μια κουζίνα ή σε ένα εργοτάξιο δουλεύεις κάθε μέρα με όλα τα είδη αριθμών, ακόμα κι αν δεν τα λες με το όνομά τους:

- **Φυσικοί**: $0, 1, 2, 3, \dots$ — τεμάχια, κουτιά, ώρες εργασίας.
- **Ακέραιοι**: και οι αρνητικοί, $-18$ °C στον καταψύκτη, $-3$ ο όροφος του υπογείου.
- **Ρητοί**: όσοι γράφονται ως κλάσμα ακεραίων, άρα και οι δεκαδικοί που τελειώνουν ή επαναλαμβάνονται: $\frac{3}{4}$ του λίτρου, $12{,}50$ ευρώ, $0{,}6$ m πλακάκι.
- **Άρρητοι**: όσοι **δεν** γράφονται ως κλάσμα. Τα δεκαδικά τους ψηφία δεν τελειώνουν ποτέ και δεν επαναλαμβάνονται.

> **Άρρητος**
>
> Ο $\sqrt{2} = 1{,}41421\dots$ είναι η διαγώνιος ενός τετραγώνου πλευράς $1$ m. Υπάρχει ως μήκος — μπορείς να τον μετρήσεις με μέτρο — αλλά κανένα κλάσμα δεν τον δίνει ακριβώς.

Όλοι μαζί λέγονται **πραγματικοί αριθμοί** και είναι όλα τα σημεία μιας ευθείας. Στην πράξη ο άρρητος στρογγυλεύεται: κανείς δεν κόβει σωλήνα $1{,}41421\dots$ m, κόβει $1{,}41$ m ή $1{,}42$ m.

*Αριθμογραμμή από το −4 ως το 3 με σημειωμένους τον ακέραιο −3, τον ρητό 3/4 και τον άρρητο √2 λίγο μετά το 1,4.*

## Η σειρά των πράξεων: έτσι γράφεται ένα τιμολόγιο

Ένας ηλεκτρολόγος γράφει στο δελτίο $25 + 3 \cdot 18$: $25$ ευρώ η επίσκεψη και $3$ ώρες των $18$ ευρώ. Ο πελάτης χρωστάει $25 + 54 = 79$ ευρώ. Αν κάποιος το διάβαζε από αριστερά προς τα δεξιά, θα έβγαζε $28 \cdot 18 = 504$ ευρώ — σαν να χρεώνεται κάθε ώρα και η επίσκεψη ξανά.

> **Κλειδί**
>
> Η σειρά των πράξεων δεν είναι σχολική σύμβαση. Είναι ο τρόπος που «κολλάνε» τα μεγέθη μεταξύ τους: ο πολλαπλασιασμός δένει την ποσότητα με την τιμή της **πριν** προστεθεί οτιδήποτε άλλο.
>
> 1. **Παρενθέσεις** — ό,τι είναι μέσα, πρώτα.
> 2. **Δυνάμεις και ρίζες**.
> 3. **Πολλαπλασιασμοί και διαιρέσεις**, από αριστερά προς τα δεξιά.
> 4. **Προσθέσεις και αφαιρέσεις**, από αριστερά προς τα δεξιά.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Δύο αναγνώσεις της ίδιας παράστασης*

Όταν θέλεις πράγματι να προσθέσεις πρώτα, το λες με **παρένθεση**. Το $2 \cdot 3^2$ είναι δύο πλάκες πλευράς $3$ m, δηλαδή $18$ m². Το $(2 \cdot 3)^2$ είναι μία πλάκα πλευράς $6$ m, δηλαδή $36$ m². Άλλο πράγμα, άλλη παραγγελία.

## Δυνάμεις: εμβαδά, όγκοι, μεγάλοι αριθμοί

Η δύναμη $a^n$ είναι το $a$ πολλαπλασιασμένο με τον εαυτό του $n$ φορές. Στη δουλειά τη συναντάς κυρίως σε τρία σημεία:

- **Εμβαδόν τετραγώνου**: πλευρά $4$ m δίνει $4^2 = 16$ m².
- **Όγκος κύβου**: ακμή $0{,}5$ m δίνει $0{,}5^3 = 0{,}125$ m³, δηλαδή $125$ λίτρα.
- **Δυνάμεις του $10$**: $1$ m³ $= 10^3$ λίτρα, $1$ kW $= 10^3$ W.

> **Πρόσεχε**
>
> Το $-3^2$ και το $(-3)^2$ δεν είναι το ίδιο.
>
> Στο $-3^2$ η δύναμη πιάνει μόνο το $3$: $-3^2 = -9$. Στο $(-3)^2$ πιάνει ολόκληρο το $-3$: $(-3)^2 = 9$. Η δύναμη έρχεται πριν από το πρόσημο μπροστά της — εκτός αν η παρένθεση πει το αντίθετο.

## Ρίζες: από το εμβαδόν πίσω στην πλευρά

Η **τετραγωνική ρίζα** $\sqrt{a}$ (για $a \geq 0$) είναι ο μη αρνητικός αριθμός που, αν τον υψώσεις στο τετράγωνο, δίνει $a$. Είναι η ανάποδη ερώτηση: ξέρεις ότι ένα τετράγωνο δωμάτιο έχει $25$ m², πόση είναι η πλευρά; $\sqrt{25} = 5$ m.

Οι περισσότερες ρίζες δεν βγαίνουν ακριβώς: $\sqrt{30} \approx 5{,}48$. Εκεί χρησιμοποιείς κομπιουτεράκι και κρατάς όσα δεκαδικά χρειάζεται η δουλειά — δύο για μέτρα (δηλαδή ακρίβεια εκατοστού), κανένα για τεμάχια.

> **Πρόσεχε**
>
> Η ρίζα **δεν** μοιράζεται στην πρόσθεση: $\sqrt{9 + 16} = \sqrt{25} = 5$, ενώ $\sqrt{9} + \sqrt{16} = 3 + 4 = 7$. Πρώτα κάνεις την πράξη μέσα στη ρίζα, μετά βγάζεις τη ρίζα.

> **Θυμήσου**
>
> Στρογγυλεύεις ανάλογα με το τι σημαίνει ο αριθμός:
>
> - **Υλικά που αγοράζεις** (κουτιά, σακιά, κομμάτια): πάντα **προς τα πάνω**. Με $18{,}2$ κουτιά δεν τελειώνεις τη δουλειά — χρειάζεσαι $19$.
> - **Χρήματα**: στα δύο δεκαδικά, δηλαδή στο λεπτό.
> - **Μήκη για κόψιμο**: στην ακρίβεια του εργαλείου σου.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένας ηλεκτρολόγος χρεώνει \$30\$ ευρώ την επίσκεψη και \$22\$ ευρώ την ώρα. Δούλεψε \$3\$ ώρες και έβαλε υλικά \$46\$ ευρώ. Πόσο είναι ο λογαριασμός χωρίς ΦΠΑ και πόσο με ΦΠΑ \$24\\%\$;

1. Γράφω την παράσταση όπως στήνεται το τιμολόγιο: επίσκεψη, εργασία, υλικά.

   $30 + 3 \cdot 22 + 46$
2. Πρώτα ο πολλαπλασιασμός: $3 \cdot 22 = 66$. Μετά οι προσθέσεις:

   $30 + 66 + 46 = 142$ ευρώ καθαρή αξία.
3. Ο ΦΠΑ $24\%$ προστίθεται πάνω στην καθαρή αξία. Αντί να βρω τον φόρο χωριστά και να τον προσθέσω, πολλαπλασιάζω κατευθείαν με $1{,}24$ (το $100\%$ συν το $24\%$):

   $142 \cdot 1{,}24 = 176{,}08$ ευρώ.
4. **Έλεγχος.** Ο φόρος μόνος του: $142 \cdot 0{,}24 = 34{,}08$. Και $142 + 34{,}08 = 176{,}08$ ✓.

### Παράδειγμα 2: Ένα τετράγωνο δάπεδο κουζίνας έχει πλευρά \$3{,}6\$ m και στρώνεται με πλακάκια \$60 \times 60\$ cm. Πόσα πλακάκια χρειάζονται, με \$10\\%\$ επιπλέον για τα σπασίματα;

1. Εμβαδόν δαπέδου: $3{,}6^2 = 12{,}96$ m².

   Εμβαδόν ενός πλακακιού: $0{,}6^2 = 0{,}36$ m² (τα $60$ cm είναι $0{,}6$ m).
2. Πλακάκια χωρίς φύρα: $12{,}96 : 0{,}36 = 36$.

   Πιο γρήγορα: σε κάθε πλευρά χωράνε $3{,}6 : 0{,}6 = 6$ πλακάκια, άρα $6^2 = 36$.
3. Με $10\%$ επιπλέον: $36 \cdot 1{,}1 = 39{,}6$.
4. Υλικό αγοράζεται σε ολόκληρα κομμάτια, άρα στρογγυλεύω **προς τα πάνω**: $40$ πλακάκια.

### Παράδειγμα 3: Μια τετράγωνη αίθουσα έχει εμβαδόν \$30\$ m². Το σοβατεπί πουλιέται σε κομμάτια των \$2{,}5\$ m. Πόσα κομμάτια χρειάζονται για όλη την περίμετρο (αγνόησε την πόρτα);

1. Η πλευρά είναι η ρίζα του εμβαδού:

   $\sqrt{30} \approx 5{,}477$ m.

   Κρατάω τρία δεκαδικά μέχρι το τέλος, για να μη χάσω ακρίβεια στις επόμενες πράξεις.
2. Περίμετρος: $4 \cdot 5{,}477 \approx 21{,}91$ m.
3. Κομμάτια: $21{,}91 : 2{,}5 \approx 8{,}76$.

   Με $8$ κομμάτια λείπουν σχεδόν $2$ μέτρα. Στρογγυλεύω προς τα πάνω: $9$ κομμάτια.

### Παράδειγμα 4: Υπολόγισε την παράσταση \$5 - 2 \cdot (3 - 7)^2 : 4\$

1. Παρένθεση: $3 - 7 = -4$.
2. Δύναμη: $(-4)^2 = 16$. Η παρένθεση κρατάει το μείον μέσα, άρα το αποτέλεσμα είναι θετικό.
3. Πολλαπλασιασμός και διαίρεση, από αριστερά προς τα δεξιά: $2 \cdot 16 = 32$, και $32 : 4 = 8$.
4. Τέλος η αφαίρεση: $5 - 8 = -3$.

## Ερωτήσεις

1. Στο δελτίο του υδραυλικού γράφει $35 + 2 \cdot 15$ ευρώ: επίσκεψη και δύο ώρες εργασίας. Πόσο πληρώνει ο πελάτης;
   - $65$ ευρώ
   - $555$ ευρώ
   - $50$ ευρώ
   - $100$ ευρώ
2. Ένα τιμολόγιο έχει καθαρή αξία $250$ ευρώ και ΦΠΑ $24\%$. Ποια παράσταση δίνει το σύνολο;
   - $250 \cdot 1{,}24$
   - $250 + 24$
   - $250 \cdot 0{,}24$
   - $250 : 1{,}24$
3. Πόσο κάνει $-4^2$;
   - $-16$
   - $16$
   - $-8$
   - $8$
4. Ένα τετράγωνο φύλλο γυψοσανίδας έχει εμβαδόν $1{,}44$ m². Πόση είναι η πλευρά του;
   - $1{,}2$ m
   - $0{,}72$ m
   - $0{,}36$ m
   - $12$ m
5. Ισχύει ότι $\sqrt{9 + 16} = \sqrt{9} + \sqrt{16}$;
   - Όχι: το αριστερό κάνει $5$, το δεξιό $7$
   - Ναι: η ρίζα μοιράζεται στην πρόσθεση
   - Ναι: και τα δύο μέλη κάνουν $7$
   - Όχι: το αριστερό κάνει $25$, το δεξιό $7$
6. Ποιος από τους παρακάτω αριθμούς είναι άρρητος;
   - $\sqrt{2}$
   - $\sqrt{16}$
   - $0{,}75$
   - $-\frac{5}{3}$
7. Ένα δωμάτιο θέλει $27{,}3$ m² πλακάκι. Κάθε κουτί καλύπτει $1{,}5$ m². Πόσα κουτιά αγοράζεις;
   - $19$ κουτιά
   - $18$ κουτιά
   - $18{,}2$ κουτιά
   - $41$ κουτιά
8. Μια συνταγή για $4$ μερίδες θέλει $600$ g κιμά. Ο μάγειρας γράφει $600 : 4 \cdot 10$ για τις $10$ μερίδες. Πόσα γραμμάρια βγαίνουν;
   - $1500$ g
   - $15$ g
   - $2400$ g
   - $6000$ g

## Ασκήσεις

1. Υπολόγισε: $18 - 3 \cdot 4 + 2$
2. Υπολόγισε: $(-2)^3 + 3^2 - \sqrt{49}$
3. Ένα κομμωτήριο χρεώνει $18$ ευρώ το κούρεμα και $35$ ευρώ τη βαφή. Μια μέρα έγιναν $3$ βαφές και η είσπραξη ήταν $231$ ευρώ. Πόσα κουρέματα έγιναν;
4. Μια γραφίστρια κόβει τιμολόγιο με καθαρή αξία $480$ ευρώ. Πόσο είναι το σύνολο με ΦΠΑ $24\%$;
5. Ένα τετράγωνο οικόπεδο έχει εμβαδόν $400$ m². Πόσα μέτρα συρματόπλεγμα χρειάζονται για να περιφραχτεί ολόκληρο;
6. Το δάπεδο ενός μπάνιου είναι $2{,}4$ m επί $1{,}8$ m και στρώνεται με πλακάκια $30 \times 30$ cm. Με $10\%$ επιπλέον για φύρα, πόσα πλακάκια αγοράζεις;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/epal-a/math/real-numbers
