# Ανισώσεις α΄ βαθμού

> Όρια ανοχής και προδιαγραφές: εκεί χρησιμεύουν.

Μαθηματικά, Α΄ ΕΠΑΛ. https://www.akademio.gr/el/epal-a/math/inequalities

## Τι θα μάθεις

- Να λύνεις ανισώσεις α΄ βαθμού και να αντιστρέφεις τη φορά όταν πρέπει.
- Να γράφεις τη λύση ως διάστημα και να τη δείχνεις πάνω στην ευθεία.
- Να μετατρέπεις μια ανοχή «ονομαστική τιμή ± απόκλιση» σε διπλή ανίσωση και να κρίνεις μετρήσεις.

## Στη δουλειά, σπάνια ζητάς έναν αριθμό

Ένας άξονας δεν χρειάζεται να έχει διάμετρο **ακριβώς** $25$ mm — κανένας τόρνος δεν το πετυχαίνει. Χρειάζεται να είναι **από** $24{,}96$ **έως** $25{,}04$ mm. Ένα ράφι αντέχει **το πολύ** $120$ kg. Ένας ψυκτικός θάλαμος πρέπει να μένει **κάτω από** $5$ °C. Για να βγάλει το μαγαζί τα έξοδά του χρειάζεται **τουλάχιστον** τόσους πελάτες.

Όλα αυτά είναι **ανισώσεις**: δεν λένε «ίσο με», λένε «όχι πάνω από» ή «όχι κάτω από». Και η απάντησή τους δεν είναι ένας αριθμός αλλά ένα **εύρος**.

| Στο κείμενο                         | Γράφεται                      |
| ----------------------------------- | ----------------------------- |
| το πολύ $120$, όχι πάνω από $120$   | $B \leq 120$                  |
| τουλάχιστον $40$, όχι κάτω από $40$ | $x \geq 40$                   |
| λιγότερο από $5$, κάτω από $5$      | $T < 5$                       |
| περισσότερο από $0$                 | $x > 0$                       |
| από $24{,}96$ έως $25{,}04$         | $24{,}96 \leq d \leq 25{,}04$ |

Η διαφορά ανάμεσα στο $<$ και στο $\leq$ είναι αν το ίδιο το όριο επιτρέπεται. Ράφι που γράφει «έως $120$ kg» σηκώνει και τα $120$.

## Λύνεται όπως η εξίσωση — με μία εξαίρεση

Οι κινήσεις είναι οι ίδιες με την εξίσωση: προσθέτεις, αφαιρείς, πολλαπλασιάζεις ή διαιρείς το ίδιο και στα δύο μέλη. Η φορά $<$ ή $>$ μένει ίδια, **εκτός από μία περίπτωση**.

> **Κλειδί**
>
> Όταν πολλαπλασιάζεις ή διαιρείς και τα δύο μέλη με **αρνητικό** αριθμό, η φορά **αντιστρέφεται**.
>
> Δες το με νούμερα. Ισχύει $3 < 8$. Επί $-1$ γίνονται $-3$ και $-8$ — και τώρα ο $-3$ είναι ο **μεγαλύτερος**, αφού είναι πιο κοντά στο μηδέν. Άρα $-3 > -8$. Ο αρνητικός πολλαπλασιαστής αναποδογυρίζει τη σειρά, και η φορά ακολουθεί.

> **Πρόσεχε**
>
> Η φορά αλλάζει μόνο με **πολλαπλασιασμό ή διαίρεση** με αρνητικό. Όχι όταν αφαιρείς έναν αριθμό, και όχι όταν το αποτέλεσμα βγαίνει αρνητικό.
>
> Στο $x + 5 < 2$ αφαιρείς $5$ και παίρνεις $x < -3$: η φορά δεν αλλάζει, ας είναι αρνητικό το $-3$.

## Η λύση είναι διάστημα

Η λύση της $x \leq 4$ είναι όλοι οι αριθμοί από το $4$ και κάτω. Γράφεται ως **διάστημα** $(-\infty, 4]$: η **αγκύλη** λέει ότι το $4$ ανήκει, η **παρένθεση** ότι το άκρο δεν ανήκει — και στο $-\infty$ μπαίνει πάντα παρένθεση, γιατί δεν είναι αριθμός που φτάνεις.

*Αριθμογραμμή με τη λύση της x ≤ 4: γεμάτη κουκκίδα στο 4 και η γραμμή να συνεχίζει προς τα αριστερά.*

Μια **ανοχή** είναι διπλή ανίσωση. Η διάσταση $40 \pm 0{,}05$ mm σημαίνει $39{,}95 \leq d \leq 40{,}05$, δηλαδή το κλειστό διάστημα $[39{,}95, 40{,}05]$. Ό,τι μετράς μέσα, περνάει. Ό,τι μετράς έξω, απορρίπτεται — έστω και για ένα εκατοστό του χιλιοστού.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Μέσα ή έξω από την ανοχή;*

Η διπλή ανίσωση λύνεται κάνοντας την ίδια κίνηση **και στα τρία μέρη** της ταυτόχρονα. Αν η κίνηση είναι διαίρεση με αρνητικό, αντιστρέφονται και τα δύο σύμβολα.

> **Θυμήσου**
>
> Όταν ο άγνωστος μετράει τεμάχια, ανθρώπους ή κιβώτια, κρατάς μόνο **ακέραιες** λύσεις — και στρογγυλεύεις προς την πλευρά που κρατάει την ανίσωση αληθινή:
>
> - «**το πολύ**» $x \leq 20{,}8$: κρατάς $20$, γιατί το $21$ ξεπερνάει το όριο.
> - «**τουλάχιστον**» $x \geq 17{,}5$: κρατάς $18$, γιατί το $17$ δεν φτάνει.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Λύσε την ανίσωση \$5 - 2x \geq 11\$ και γράψε τη λύση ως διάστημα

1. Αφαιρώ $5$ και από τα δύο μέλη. Αφαίρεση: η φορά μένει ίδια.

   $-2x \geq 6$
2. Διαιρώ με $-2$. Ο αριθμός είναι **αρνητικός**, άρα το $\geq$ γίνεται $\leq$:

   $x \leq -3$
3. Ως διάστημα: $(-\infty, -3]$, με αγκύλη γιατί το $-3$ επιτρέπεται.
4. **Έλεγχος με έναν αριθμό μέσα.** Για $x = -5$: $5 - 2(-5) = 15 \geq 11$ ✓. Και έναν έξω, $x = 0$: $5 \geq 11$ ✗ — σωστά απορρίπτεται.

### Παράδειγμα 2: Ένας γραφίστας έχει προϋπολογισμό \$600\$ ευρώ για εκτύπωση. Το τυπογραφείο χρεώνει \$80\$ ευρώ πάγια για το στήσιμο της μηχανής και \$0{,}65\$ ευρώ ανά αφίσα. Πόσες αφίσες το πολύ μπορεί να τυπώσει;

1. Έστω $x$ το πλήθος των αφισών. Το κόστος δεν πρέπει να ξεπεράσει τον προϋπολογισμό:

   $80 + 0{,}65x \leq 600$
2. Αφαιρώ $80$: $0{,}65x \leq 520$.
3. Διαιρώ με $0{,}65$ — θετικό, άρα η φορά μένει: $x \leq 800$.
4. Το πολύ $800$ αφίσες. **Έλεγχος:** $80 + 0{,}65 \cdot 800 = 80 + 520 = 600$, ακριβώς ο προϋπολογισμός ✓.

### Παράδειγμα 3: Ένα φορτηγάκι έχει \$1200\$ kg φορτίο και πρέπει να περάσει γέφυρα που επιτρέπει το πολύ \$500\$ kg φορτίο. Πόσα κιβώτια των \$40\$ kg πρέπει τουλάχιστον να ξεφορτωθούν;

1. Έστω $x$ τα κιβώτια που ξεφορτώνονται. Μένουν $1200 - 40x$ κιλά, που πρέπει να είναι το πολύ $500$:

   $1200 - 40x \leq 500$
2. Αφαιρώ $1200$: $-40x \leq -700$.
3. Διαιρώ με $-40$, **αρνητικό**: η φορά αντιστρέφεται.

   $x \geq 17{,}5$
4. Κιβώτια μετράμε ακέραια. Με $17$ μένουν $1200 - 680 = 520$ kg, πάνω από το όριο. Άρα **τουλάχιστον $18$ κιβώτια**, και μένουν $480$ kg ✓.

### Παράδειγμα 4: Ένας άξονας έχει ονομαστική διάμετρο \$25\$ mm με ανοχή \$\pm 0{,}04\$ mm. Γράψε την προδιαγραφή ως διπλή ανίσωση και κρίνε τις μετρήσεις \$24{,}97\$ mm, \$25{,}05\$ mm και \$24{,}96\$ mm.

1. Κατώτερο όριο: $25 - 0{,}04 = 24{,}96$. Ανώτερο: $25 + 0{,}04 = 25{,}04$.

   $24{,}96 \leq d \leq 25{,}04$
2. $24{,}97$ mm: μέσα στο διάστημα — **περνάει**.
3. $25{,}05$ mm: ξεπερνάει το $25{,}04$ κατά $0{,}01$ mm — **απορρίπτεται**.
4. $24{,}96$ mm: είναι ακριβώς στο κατώτερο όριο. Η ανοχή $\pm$ περιλαμβάνει τα άκρα ($\leq$), άρα **περνάει**.

### Παράδειγμα 5: Λύσε τη διπλή ανίσωση \$-3 < 2x + 5 \leq 11\$ και βρες τις ακέραιες λύσεις της

1. Αφαιρώ $5$ **και από τα τρία μέρη**:

   $-8 < 2x \leq 6$
2. Διαιρώ και τα τρία με $2$, θετικό, άρα οι φορές μένουν:

   $-4 < x \leq 3$, δηλαδή το διάστημα $(-4, 3]$.
3. Ακέραιες λύσεις: το $-4$ δεν ανήκει (παρένθεση), το $3$ ανήκει (αγκύλη). Μένουν οι

   $-3, -2, -1, 0, 1, 2, 3$ — επτά ακέραιοι.

## Ερωτήσεις

1. Λύσε την ανίσωση $3x + 4 < 19$.
   - $x < 5$
   - $x > 5$
   - $x < \frac{23}{3}$
   - $x < 15$
2. Λύσε την ανίσωση $-4x \geq 20$.
   - $x \leq -5$
   - $x \geq -5$
   - $x \leq 5$
   - $x \geq 5$
3. Ένα ράφι αποθήκης σηκώνει το πολύ $120$ kg. Αν $B$ είναι το φορτίο του σε kg, ποια ανίσωση το λέει;
   - $B \leq 120$
   - $B < 120$
   - $B \geq 120$
   - $B > 120$
4. Ένα εξάρτημα πρέπει να έχει μήκος $80 \pm 0{,}1$ mm. Ποια μέτρηση απορρίπτεται;
   - $80{,}12$ mm
   - $79{,}90$ mm
   - $80{,}08$ mm
   - $79{,}95$ mm
5. Ένας ανελκυστήρας φορτίων αντέχει $600$ kg. Ο χειριστής ζυγίζει $80$ kg και κάθε σακί τσιμέντο $25$ kg. Πόσα σακιά το πολύ ανεβάζει μαζί του;
   - $20$ σακιά
   - $21$ σακιά
   - $24$ σακιά
   - $20{,}8$ σακιά
6. Πώς γράφεται ως διάστημα η λύση $-2 < x \leq 3$;
   - $(-2, 3]$
   - $[-2, 3)$
   - $[-2, 3]$
   - $(-2, 3)$
7. Ποια από τις παρακάτω κινήσεις αντιστρέφει τη φορά μιας ανίσωσης;
   - Διαίρεση και των δύο μελών με $-2$
   - Αφαίρεση του $5$ και από τα δύο μέλη
   - Πολλαπλασιασμός των δύο μελών με $0{,}5$
   - Πρόσθεση του $-3$ και στα δύο μέλη
8. Λύσε τη διπλή ανίσωση $1 \leq 2x - 3 \leq 7$.
   - $2 \leq x \leq 5$
   - $-1 \leq x \leq 2$
   - $4 \leq x \leq 10$
   - $2 \leq x \leq 7$

## Ασκήσεις

1. Λύσε: $4x - 9 > 15$
2. Λύσε: $2(x - 4) > 5x + 7$
3. Ένας άξονας έχει ονομαστική διάμετρο $25$ mm με ανοχή $\pm 0{,}05$ mm. Γράψε την προδιαγραφή για τη διάμετρο $d$ ως διπλή ανίσωση. Ποιες από τις μετρήσεις $24{,}93$ mm, $25{,}04$ mm και $25{,}06$ mm περνούν τον έλεγχο;
4. Λύσε τη $-5 \leq 3x + 1 < 13$. Πόσες ακέραιες λύσεις έχει;
5. Μια γραμμή ρεύματος προστατεύεται με ασφάλεια $16$ A. Ένας φούρνος τραβάει $9{,}5$ A και κάθε προβολέας LED $0{,}4$ A. Πόσοι προβολείς το πολύ μπορούν να δουλεύουν μαζί με τον φούρνο;
6. Ένα ζαχαροπλαστείο πουλάει τούρτες προς $28$ ευρώ. Τα υλικά κοστίζουν $11$ ευρώ ανά τούρτα και τα πάγια του μήνα είναι $1450$ ευρώ. Πόσες τούρτες τουλάχιστον πρέπει να πουλήσει τον μήνα για κέρδος τουλάχιστον $600$ ευρώ;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/epal-a/math/inequalities
