# Εμβαδά και όγκοι στην πράξη

> Υλικά, κόστος και ποσότητες — γεωμετρία με τιμολόγιο.

Μαθηματικά, Α΄ ΕΠΑΛ. https://www.akademio.gr/el/epal-a/math/areas-volumes

## Τι θα μάθεις

- Να υπολογίζεις εμβαδά επιφανειών για πλακάκια, βαφή και επενδύσεις, αφαιρώντας τα ανοίγματα.
- Να υπολογίζεις όγκους πλακών, δεξαμενών και κολόνων και να τους μετατρέπεις σε λίτρα.
- Να προσθέτεις φύρα και να στρογγυλεύεις προς τα πάνω σε ολόκληρες συσκευασίες.
- Να βγάζεις το κόστος ενός υλικού από την τιμή ανά m², m³ ή λίτρο.

## Κάθε τιμολόγιο έχει μια μονάδα

Ο πλακάς χρεώνει ανά **τετραγωνικό μέτρο**. Η μπετονιέρα φέρνει **κυβικά**. Το πετρέλαιο θέρμανσης πληρώνεται με το **λίτρο**. Ο γραφίστας τυπώνει πανό ανά m².

Πριν από κάθε υπολογισμό ρωτάς ένα πράγμα: **τι πληρώνω — επιφάνεια ή χώρο;**

| Τι ρωτάς                             | Μέγεθος | Μονάδα |
| ------------------------------------ | ------- | ------ |
| πόσο πλακάκι, πόση μπογιά, πόσο πανό | εμβαδό  | m²     |
| πόσο μπετό, πόσο χώμα εκσκαφής       | όγκος   | m³     |
| πόσο νερό ή καύσιμο χωράει           | όγκος   | λίτρα  |

Και δύο μετατροπές που κρίνουν τα πάντα: **$1$ m³ $= 1000$ λίτρα**, και **$1$ m² $= 10\,000$ cm²** — όχι $100$.

## Τα εμβαδά που χρειάζεσαι

Σχεδόν κάθε δάπεδο, τοίχος ή οικόπεδο σπάει σε λίγα απλά σχήματα:

| Σχήμα                                               | Εμβαδό                                      |
| --------------------------------------------------- | ------------------------------------------- |
| ορθογώνιο $\alpha \times \beta$                     | $E = \alpha \cdot \beta$                    |
| τρίγωνο με βάση $\beta$ και ύψος $\upsilon$         | $E = \dfrac{\beta \cdot \upsilon}{2}$       |
| τραπέζιο με βάσεις $B$, $\beta$ και ύψος $\upsilon$ | $E = \dfrac{(B + \beta) \cdot \upsilon}{2}$ |
| κύκλος ακτίνας $\rho$                               | $E = \pi \rho^2$                            |

*Τραπέζιο με μεγάλη βάση B κάτω, μικρή βάση β πάνω και το ύψος υ κάθετο ανάμεσά τους.*

Ένα δωμάτιο σε σχήμα Γ είναι ένα μεγάλο ορθογώνιο **μείον** ένα μικρό. Ένας τοίχος με πόρτα είναι ο τοίχος **μείον** την πόρτα. Το αέτωμα μιας δίρριχτης στέγης είναι ένα τρίγωνο.

Για τους τοίχους ενός δωματίου υπάρχει και ένα κόλπο: ξεδίπλωσέ τους νοερά σε μια λωρίδα. Το μήκος της είναι η **περίμετρος** του δαπέδου και το ύψος της το ύψος του δωματίου.

> **Φύρα**
>
> Το υλικό που χάνεται στα κοψίματα, στα σπασίματα και στις άκρες. Για πλακάκια σε ευθεία τοποθέτηση λογαριάζεται συνήθως $5$–$10\%$, σε διαγώνια ή με πολλές γωνίες περισσότερο.

Στην αγορά υλικού το εμβαδό δεν είναι το τέλος. Προσθέτεις **φύρα**, και μετά στρογγυλεύεις **προς τα πάνω** σε ολόκληρα κουτιά, δοχεία ή πακέτα: κανείς δεν πουλάει $11{,}2$ κουτιά.

## Οι όγκοι που χρειάζεσαι

Πλάκα, δεξαμενή, κολόνα, πισίνα: σχεδόν όλα είναι **πρίσματα** ή **κύλινδροι** — έχουν την ίδια διατομή σε όλο το ύψος τους. Και για τα δύο ισχύει ο ίδιος κανόνας:

$$
V = E_{\beta} \cdot \upsilon
$$

εμβαδό βάσης επί ύψος. Για ορθογώνιο κουτί αυτό δίνει $V = \alpha \cdot \beta \cdot \upsilon$, για κύλινδρο $V = \pi \rho^2 \upsilon$.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Δεξαμενή: τι μεγαλώνει τον όγκο*

> **Κλειδί**
>
> **Πρώτα όλα στην ίδια μονάδα, μετά ο πολλαπλασιασμός.**
>
> Μια πλάκα $8$ m επί $6$ m με πάχος $15$ cm δεν είναι $8 \cdot 6 \cdot 15$. Το πάχος γίνεται πρώτα $0{,}15$ m, και τότε ο όγκος βγαίνει σε m³ — τη μονάδα με την οποία παραγγέλνεις.
>
> Η μονάδα του αποτελέσματος σου λέει και αν διάλεξες σωστό τύπο: δύο μήκη πολλαπλασιασμένα δίνουν m², τρία δίνουν m³.

> **Πρόσεχε**
>
> Διπλάσιες διαστάσεις **δεν** σημαίνουν διπλάσιο υλικό.
>
> Ένα δάπεδο με διπλάσιο μήκος **και** διπλάσιο πλάτος θέλει **τετραπλάσια** πλακάκια. Μια δεξαμενή με διπλάσια ακτίνα χωράει **τετραπλάσιο** νερό — και αν διπλασιαστεί και το ύψος, οκταπλάσιο.
>
> Ο πελάτης που λέει «το διπλό, άρα διπλή τιμή» θα εκπλαγεί.

> **Θυμήσου**
>
> Η σειρά σε κάθε πρόβλημα υλικού:
>
> 1. Μετατροπή όλων των μηκών σε μέτρα.
>
> 2. Εμβαδό ή όγκος, μείον ό,τι δεν καλύπτεται (πόρτες, παράθυρα).
>
> 3. Πολλαπλασιασμός με ό,τι επαναλαμβάνεται (δεύτερο χέρι βαφής, πλήθος κολόνων).
>
> 4. Φύρα, και στρογγύλεμα **προς τα πάνω** σε ολόκληρες συσκευασίες.
>
> 5. Κόστος: ποσότητα που αγοράζεις επί τιμή μονάδας.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Μια κουζίνα 4,20 m × 3,50 m θα στρωθεί με πλακάκια 60 × 60 cm. Πωλούνται σε κουτιά των 4 τεμαχίων (1,44 m²) προς 28 € το κουτί. Με φύρα 10%, πόσα κουτιά αγοράζεις και πόσο κοστίζουν;

1. Εμβαδό δαπέδου:
   $$
   4{,}20 \cdot 3{,}50 = 14{,}70
   $$
   δηλαδή $14{,}70$ m².
2. Με φύρα $10\%$: $14{,}70 \cdot 1{,}10 = 16{,}17$ m².
3. Κουτιά: $16{,}17 : 1{,}44 \approx 11{,}2$. Στρογγυλεύεις **προς τα πάνω**: $12$ κουτιά.
4. Κόστος: $12 \cdot 28 = 336$ €.

   **Έλεγχος:** $12$ κουτιά είναι $17{,}28$ m² — λίγο πάνω από τα $16{,}17$ που χρειάζεσαι, όπως πρέπει.

### Παράδειγμα 2: Ένα δωμάτιο 5 m × 4 m με ύψος 2,80 m βάφεται σε τοίχους και ταβάνι, με δύο χέρια. Μια πόρτα 0,90 × 2,10 m και ένα παράθυρο 1,50 × 1,40 m δεν βάφονται. Το χρώμα καλύπτει 10 m² ανά λίτρο σε κάθε χέρι και πωλείται σε δοχεία των 3 λίτρων. Πόσα δοχεία χρειάζονται;

1. Τοίχοι ως μία λωρίδα: περίμετρος $2 \cdot (5 + 4) = 18$ m, επί ύψος:
   $$
   18 \cdot 2{,}80 = 50{,}40
   $$
   δηλαδή $50{,}40$ m².
2. Αφαιρείς τα ανοίγματα: πόρτα $0{,}90 \cdot 2{,}10 = 1{,}89$ m², παράθυρο $1{,}50 \cdot 1{,}40 = 2{,}10$ m².
   $$
   50{,}40 - 1{,}89 - 2{,}10 = 46{,}41
   $$
3. Μαζί με το ταβάνι ($5 \cdot 4 = 20$ m²): $66{,}41$ m². Δύο χέρια: $132{,}82$ m².
4. Λίτρα: $132{,}82 : 10 \approx 13{,}3$. Δοχεία: $13{,}3 : 3 \approx 4{,}4$, άρα **$5$ δοχεία**.

   Τα $4$ δοχεία ($12$ λίτρα) δεν φτάνουν για το δεύτερο χέρι.

### Παράδειγμα 3: Μια πλάκα μπετόν 8 m × 6 m έχει πάχος 15 cm. Ο σταθμός σκυροδέματος παραδίδει σε μισά κυβικά, προς 95 € το m³. Με 5% περιθώριο για απώλειες, πόσο παραγγέλνεις και πόσο πληρώνεις;

1. Πάχος σε μέτρα: $15$ cm $= 0{,}15$ m.
2. $$
   V = 8 \cdot 6 \cdot 0{,}15 = 7{,}2
   $$
   δηλαδή $7{,}2$ m³.
3. Με $5\%$ περιθώριο: $7{,}2 \cdot 1{,}05 = 7{,}56$ m³. Το αμέσως μεγαλύτερο μισό κυβικό είναι το $8$ (το $7{,}5$ δεν φτάνει).
4. Κόστος: $8 \cdot 95 = 760$ €.

   Αν είχες πολλαπλασιάσει με $15$ αντί για $0{,}15$, θα έβγαιναν $720$ m³ — δεκάδες φορτηγά για μια πλάκα σπιτιού. Το παράλογο νούμερο είναι το σήμα ότι ξεχάστηκε η μετατροπή.

### Παράδειγμα 4: Μια όρθια κυλινδρική δεξαμενή πετρελαίου θέρμανσης έχει εσωτερική διάμετρο 1,20 m και ύψος 1,50 m. Πόσα λίτρα χωράει, και πόσο κοστίζει να γεμίσει ως το 90% με 1,15 € το λίτρο;

1. Ακτίνα: το μισό της διαμέτρου, $\rho = 0{,}60$ m.
2. $$
   V = \pi \rho^2 \upsilon \approx 3{,}14 \cdot 0{,}36 \cdot 1{,}50 \approx 1{,}696
   $$
   δηλαδή περίπου $1{,}696$ m³, ή $1696$ λίτρα.
3. Στο $90\%$: $0{,}9 \cdot 1696 \approx 1526$ λίτρα. Οι δεξαμενές δεν γεμίζουν ως το χείλος, γιατί το καύσιμο διαστέλλεται.
4. Κόστος: $1526 \cdot 1{,}15 \approx 1755$ €.

## Ερωτήσεις

1. Παραγγέλνεις σκυρόδεμα για ένα θεμέλιο. Σε ποια μονάδα υπολογίζεις την ποσότητα;
   - Σε κυβικά μέτρα (m³)
   - Σε τετραγωνικά μέτρα (m²)
   - Σε τρέχοντα μέτρα (m)
   - Σε κιλά τσιμέντου (kg)
2. Πόσα τετραγωνικά εκατοστά είναι $1$ m²;
   - $10\,000$ cm²
   - $100$ cm²
   - $1000$ cm²
   - $1\,000\,000$ cm²
3. Μια δεξαμενή νερού χωράει $2{,}5$ m³. Πόσα λίτρα είναι αυτά;
   - $2500$ λίτρα
   - $250$ λίτρα
   - $25\,000$ λίτρα
   - $25$ λίτρα
4. Πλάκα $10$ m επί $5$ m έχει πάχος $20$ cm. Πόσος είναι ο όγκος της;
   - $10$ m³
   - $1000$ m³
   - $100$ m³
   - $50$ m³
5. Ένα δάπεδο είναι $30$ m². Με φύρα $10\%$, πόσο πλακάκι υπολογίζεις να αγοράσεις;
   - $33$ m²
   - $30$ m²
   - $27$ m²
   - $40$ m²
6. Ένα δωμάτιο $4$ m επί $3$ m έχει ύψος $2{,}50$ m. Αν αγνοήσεις πόρτες και παράθυρα, πόσο είναι το εμβαδό των τοίχων του;
   - $35$ m²
   - $30$ m²
   - $12$ m²
   - $17{,}5$ m²
7. Ένα κυλινδρικό βαρέλι έχει ακτίνα $0{,}30$ m και ύψος $0{,}90$ m. Περίπου πόσα λίτρα χωράει;
   - Περίπου $254$ λίτρα
   - Περίπου $848$ λίτρα
   - Περίπου $1018$ λίτρα
   - Περίπου $1696$ λίτρα
8. Ένας πελάτης διπλασιάζει και το μήκος και το πλάτος ενός δαπέδου που θέλει να στρώσει. Πόσο αλλάζουν τα πλακάκια που χρειάζονται;
   - Γίνονται τέσσερις φορές περισσότερα
   - Γίνονται δύο φορές περισσότερα
   - Γίνονται οκτώ φορές περισσότερα
   - Αυξάνονται όσο αυξάνεται η περίμετρος

## Ασκήσεις

1. Ένα μπαλκόνι $3{,}5$ m επί $1{,}6$ m θα στεγανωθεί με μεμβράνη. Πόσα τετραγωνικά μέτρα καλύπτει η μεμβράνη;
2. Μια ορθογώνια δεξαμενή νερού στην ταράτσα έχει εσωτερικές διαστάσεις $1{,}5$ m, $1$ m και ύψος $80$ cm. Πόσα λίτρα χωράει;
3. Ένα γραφείο γραφιστικής τυπώνει πανό $3$ m επί $80$ cm. Το τυπογραφείο χρεώνει $18$ € ανά m². Πόσο κοστίζει η εκτύπωση;
4. Ένα σαλόνι σε σχήμα Γ είναι ορθογώνιο $6$ m επί $4$ m, από το οποίο λείπει μια γωνία $2$ m επί $1{,}5$ m. Το laminate πωλείται σε πακέτα των $2{,}22$ m². Με φύρα $8\%$, πόσα πακέτα αγοράζεις;
5. Ένα υπόστεγο έχει $6$ κυκλικές κολόνες μπετόν, με διάμετρο $40$ cm και ύψος $3$ m η καθεμία. Πόσα κυβικά σκυρόδεμα χρειάζονται συνολικά; (Πάρε $\pi \approx 3{,}14$)
6. Μια πισίνα ξενοδοχείου έχει μήκος $8$ m και πλάτος $4$ m. Το βάθος αυξάνεται ομοιόμορφα κατά μήκος, από $1$ m στη ρηχή άκρη σε $2$ m στη βαθιά. Πόσα λίτρα νερό χρειάζεται για να γεμίσει, και πόσο κοστίζει με $1{,}80$ € το m³;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/epal-a/math/areas-volumes
