# Η συνοπτική απόδοση

> Το κύριο νόημα ενός κειμένου σε λίγες γραμμές.

Νέα Ελληνικά, Α΄ ΕΠΑΛ. https://www.akademio.gr/el/epal-a/language/short-summary

## Τι θα μάθεις

- Να βρίσκεις το θέμα και την κύρια θέση ενός σύντομου μη λογοτεχνικού κειμένου.
- Να δίνεις πλαγιότιτλο σε κάθε παράγραφο και να ξεχωρίζεις τα κύρια σημεία από τα παραδείγματα.
- Να γράφεις συνοπτική απόδοση σε γ΄ πρόσωπο, με δικά σου λόγια και χωρίς σχόλια, μέσα στο όριο λέξεων.
- Να αποδίδεις συνοπτικά μόνο όσα ζητά η εκφώνηση, π.χ. τους λόγους ή τις συνέπειες που αναφέρει ο συντάκτης.

## Το κύριο νόημα, σε λίγες γραμμές

Κάθε μέρα κάνεις συνοπτική απόδοση χωρίς να το λες έτσι. Ο φίλος σου
ρωτάει «τι έλεγε ο προπονητής;» και εσύ δεν επαναλαμβάνεις δέκα λεπτά
ομιλίας· λες τα τρία πράγματα που μετράνε. Ο μάστορας στο συνεργείο ρωτάει
«τι είπε ο πελάτης για το αυτοκίνητο;» και περιμένει δύο προτάσεις, όχι
ολόκληρη τη συζήτηση.

Στο μάθημα κάνεις το ίδιο με ένα γραπτό κείμενο. Η **συνοπτική απόδοση**
(ή περίληψη) δίνει **τα κύρια σημεία** ενός κειμένου, **με τη σειρά** που
έχουν σε αυτό, **με δικά σου λόγια** και **χωρίς δικά σου σχόλια**.

> **Κλειδί**
>
> Η συνοπτική απόδοση απαντά σε ένα ερώτημα: **τι λέει ο συντάκτης και πώς
> το στηρίζει;** Αν κάποιος διαβάσει μόνο τις δικές σου γραμμές, πρέπει να
> καταλάβει το κύριο νόημα του κειμένου, χωρίς να χρειαστεί το πρωτότυπο.
> Δεν είναι οι προτάσεις του κειμένου κομμένες· είναι ένα **νέο, μικρό
> κείμενο** που στέκει μόνο του.

## Ένα κείμενο για συνοπτική απόδοση

Άρθρο σε ενημερωτική ιστοσελίδα για γονείς και μαθητές, περίπου 200 λέξεις.

> **Ο ύπνος των εφήβων δεν είναι τεμπελιά**
>
> (1) Ο έφηβος που δεν σηκώνεται το πρωί ακούει συνήθως μία λέξη:
> τεμπέλης. Η επιστήμη του ύπνου όμως δίνει άλλη εξήγηση.
>
> (2) Στην εφηβεία το βιολογικό ρολόι του σώματος μετακινείται. Η ορμόνη
> που μας κάνει να νυστάζουμε, η μελατονίνη, αρχίζει να εκκρίνεται
> αργότερα το βράδυ. Ένας δεκαεξάχρονος λοιπόν δεν νυστάζει στις δέκα,
> όσο κι αν το θέλουν οι γονείς του. Κι όμως χρειάζεται οκτώ με δέκα ώρες
> ύπνου, περισσότερες από έναν ενήλικα.
>
> (3) Οι οθόνες κάνουν το πρόβλημα μεγαλύτερο. Δεν φταίει μόνο το φως τους.
> Φταίει κυρίως η ειδοποίηση που έρχεται στις δώδεκα τα μεσάνυχτα και
> κρατάει το μυαλό ξύπνιο.
>
> (4) Οι συνέπειες φαίνονται την επόμενη μέρα: λιγότερη συγκέντρωση, νεύρα,
> λάθη. Ο μαθητής που κάνει πρακτική άσκηση σε συνεργείο ή οδηγεί
> μηχανάκι για να πάει στο σχολείο κινδυνεύει περισσότερο από όλους.
>
> (5) Τι μπορεί να γίνει; Σταθερή ώρα για ύπνο, και τα Σαββατοκύριακα. Το
> κινητό να φορτίζει έξω από το δωμάτιο. Και μια σοβαρή συζήτηση για το
> αν τα σχολεία πρέπει να αρχίζουν λίγο αργότερα.

*Κείμενο γραμμένο για το μάθημα.*

## Η μέθοδος σε πέντε κινήσεις

1. **Διάβασε όλο το κείμενο μία φορά**, χωρίς μολύβι. Ρώτα: ποιο είναι το
   **θέμα** και τι **υποστηρίζει** ο συντάκτης;
2. **Δώσε πλαγιότιτλο σε κάθε παράγραφο.** Λίγες λέξεις, συνήθως ουσιαστικό:
   «Οι συνέπειες της έλλειψης ύπνου».
3. **Κράτα τα κύρια, άφησε τα δευτερεύοντα.** Κρατάς θέσεις, αιτίες,
   συνέπειες, προτάσεις. Αφήνεις παραδείγματα, αριθμούς, ώρες και ονόματα,
   εκτός αν χωρίς αυτά χάνεται το νόημα.
4. **Γράψε ένα ενιαίο κείμενο** σε γ΄ πρόσωπο και ενεστώτα: «Ο αρθρογράφος
   υποστηρίζει…». Δέσε τις ιδέες με λέξεις όπως **επίσης**, **όμως**,
   **έτσι**, **τέλος**.
5. **Μέτρησε τις λέξεις** και ξαναδιάβασε: κανένα δικό σου σχόλιο, καμία
   φράση αντιγραμμένη αυτούσια.

Οι πλαγιότιτλοι του άρθρου:

| § | Πλαγιότιτλος                                    |
| - | ----------------------------------------------- |
| 1 | Η λανθασμένη εικόνα του «τεμπέλη» εφήβου        |
| 2 | Η βιολογική αιτία: το ρολόι του σώματος αλλάζει |
| 3 | Ο ρόλος των οθονών                              |
| 4 | Οι συνέπειες της έλλειψης ύπνου                 |
| 5 | Προτάσεις για λύση                              |

*Διαδραστικό στη σελίδα: Μπαίνει ή μένει έξω;*

## Ρήματα που δείχνουν τι κάνει ο συντάκτης

Το «λέει… λέει… λέει» κουράζει και δεν δείχνει τίποτα. Διάλεξε ρήμα που
ταιριάζει σε αυτό που **κάνει** ο συντάκτης σε κάθε σημείο:

| Ο συντάκτης…                  | Όταν…                               |
| ----------------------------- | ----------------------------------- |
| **υποστηρίζει, θεωρεί**       | δίνει τη θέση του                   |
| **εξηγεί, αποδίδει σε**       | λέει την αιτία                      |
| **επισημαίνει, προειδοποιεί** | δείχνει μια συνέπεια ή έναν κίνδυνο |
| **προτείνει, καταλήγει**      | κλείνει με λύση ή συμπέρασμα        |

> **Πρόσεχε**
>
> Τα τρία λάθη που χάνουν μονάδες:
>
> - **Σχόλιο**: «Ο αρθρογράφος έχει δίκιο» ή «πολύ σωστά λέει». Η γνώμη σου
>   δεν έχει θέση εδώ.
> - **Αντιγραφή**: φράσεις του κειμένου κολλημένες η μία μετά την άλλη. Γράφεις
>   με δικά σου λόγια, αλλιώς δεν φαίνεται ότι κατάλαβες.
> - **Λίστα παραγράφων**: «Στην πρώτη παράγραφο λέει… Στη δεύτερη…». Το
>   ζητούμενο είναι ενιαίο κείμενο, όχι κατάλογος.

## Όλο το κείμενο ή μόνο ένα κομμάτι;

Στις εξετάσεις του ΕΠΑΛ συχνά δεν σου ζητούν να αποδώσεις όλο το κείμενο.
Σου ζητούν κάτι συγκεκριμένο: «Να παρουσιάσεις τους δύο λόγους για τους
οποίους…» ή «Ποιες συνέπειες αναφέρει ο συντάκτης;». Τότε η μέθοδος είναι
ίδια, αλλά με **φίλτρο**: κρατάς μόνο ό,τι απαντά στο ερώτημα, απ' όπου κι
αν βρίσκεται στο κείμενο, και αφήνεις όλα τα άλλα.

> **Θυμήσου**
>
> - Συνοπτική απόδοση: **κύρια σημεία, με τη σειρά τους, με δικά σου λόγια,
>   χωρίς σχόλια**, μέσα στο όριο λέξεων.
> - Εργαλείο: οι **πλαγιότιτλοι**.
> - Φεύγουν **παραδείγματα, αριθμοί, λεπτομέρειες**· μένουν **θέσεις,
>   αιτίες, συνέπειες, προτάσεις**.
> - Αν η εκφώνηση ρωτά κάτι συγκεκριμένο, γράφεις **μόνο αυτό**.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Να αποδώσεις συνοπτικά το περιεχόμενο του άρθρου «Ο ύπνος των εφήβων δεν είναι τεμπελιά» σε ένα ενιαίο κείμενο 60–70 λέξεων.

1. Σκελετός από τους πλαγιότιτλους: λάθος εικόνα του τεμπέλη → βιολογική
   αιτία → οθόνες → συνέπειες → προτάσεις. Φεύγουν οι ώρες (δέκα, δώδεκα), η
   ηλικία, το συνεργείο και το μηχανάκι.
2. Κείμενο (66 λέξεις): **Ο αρθρογράφος υποστηρίζει ότι η δυσκολία των εφήβων
   να ξυπνήσουν δεν οφείλεται σε τεμπελιά. Εξηγεί ότι στην εφηβεία το
   βιολογικό ρολόι μετατοπίζεται, ενώ η ανάγκη για ύπνο παραμένει μεγάλη. Οι
   οθόνες και οι ειδοποιήσεις επιβαρύνουν την κατάσταση. Επισημαίνει ότι η
   κούραση μειώνει την προσοχή και αυξάνει τα λάθη. Τέλος, προτείνει σταθερό
   ωράριο ύπνου, το κινητό έξω από το δωμάτιο και συζήτηση για αργότερη έναρξη
   των μαθημάτων.**

### Παράδειγμα 2: Να παρουσιάσεις, σε 30–40 λέξεις, τις αιτίες που κατά τον αρθρογράφο κάνουν τους εφήβους να κοιμούνται αργά.

1. Φίλτρο: ψάχνω μόνο **αιτίες**. Τις βρίσκω στην §2 (το βιολογικό ρολόι, η
   μελατονίνη) και στην §3 (οι οθόνες, κυρίως οι ειδοποιήσεις). Οι συνέπειες
   της §4 και οι προτάσεις της §5 δεν απαντούν στο ερώτημα· μένουν έξω.
2. Κείμενο (36 λέξεις): **Σύμφωνα με τον αρθρογράφο, οι έφηβοι αργούν να
   κοιμηθούν για δύο λόγους. Πρώτα, στην εφηβεία το σώμα εκκρίνει αργότερα την
   ορμόνη που φέρνει τη νύστα. Επιπλέον, οι οθόνες και οι ειδοποιήσεις κρατούν
   το μυαλό σε εγρήγορση.**

## Ερωτήσεις

1. Τι είναι η συνοπτική απόδοση ενός κειμένου;
   - Οι πιο σημαντικές προτάσεις του κειμένου, αντιγραμμένες με τη σειρά τους.
   - Τα κύρια σημεία του κειμένου, με δικά σου λόγια και χωρίς σχόλια.
   - Η γνώμη σου για το κείμενο, γραμμένη σύντομα σε μία παράγραφο.
   - Η πρώτη και η τελευταία παράγραφος του κειμένου, ενωμένες μαζί.
2. Μόλις σου δώσουν το κείμενο, τι κάνεις πρώτα;
   - Αρχίζεις να γράφεις από την πρώτη παράγραφο, για να κερδίσεις χρόνο.
   - Μετράς τις λέξεις του κειμένου, για να ξέρεις πόσο να το κόψεις.
   - Το διαβάζεις όλο και βρίσκεις το θέμα και τη θέση του συντάκτη.
   - Υπογραμμίζεις κάθε πρόταση που περιέχει αριθμό ή όνομα.
3. Ποιος είναι καλός πλαγιότιτλος για την §4 του άρθρου για τον ύπνο;
   - «Ο μαθητής στο συνεργείο και το μηχανάκι»
   - «Οι συνέπειες της έλλειψης ύπνου»
   - «Ο έφηβος χρειάζεται οκτώ ώρες»
   - «Γιατί έχει δίκιο ο αρθρογράφος»
4. Ποιο στοιχείο αφήνεις συνήθως έξω από τη συνοπτική απόδοση;
   - Τις προτάσεις λύσης με τις οποίες κλείνει ο συντάκτης
   - Την αιτία που δίνει ο συντάκτης για το πρόβλημα
   - Τα παραδείγματα και τους αριθμούς που φωτίζουν μια ιδέα
   - Τη θέση που υποστηρίζει ο συντάκτης σε όλο το κείμενο
5. Ποια πρόταση δεν πρέπει να υπάρχει σε συνοπτική απόδοση;
   - «Ο αρθρογράφος προτείνει σταθερή ώρα για ύπνο.»
   - «Πολύ σωστά ο αρθρογράφος τα βάζει με τα κινητά.»
   - «Επισημαίνει ότι η κούραση αυξάνει τα λάθη.»
   - «Ο αρθρογράφος εξετάζει τον ύπνο των εφήβων.»
6. Το κείμενο γράφει: «Το κινητό να φορτίζει έξω από το δωμάτιο». Πώς το αποδίδεις;
   - «Βάλε το κινητό να φορτίζει έξω από το δωμάτιο σου.»
   - «Είπε ότι το κινητό φόρτιζε πάντα έξω από το δωμάτιο.»
   - «Ο αρθρογράφος προτείνει να μένει το κινητό εκτός δωματίου.»
   - «Το κινητό να φορτίζει έξω», λέει στο τέλος του άρθρου.
7. Η εκφώνηση ζητά: «Ποιες συνέπειες της έλλειψης ύπνου αναφέρει ο αρθρογράφος;». Τι γράφεις;
   - Συνοπτική απόδοση όλου του άρθρου, για να μη σου ξεφύγει τίποτα.
   - Μόνο τις συνέπειες, με δικά σου λόγια, απ' όπου κι αν βρίσκονται.
   - Τις συνέπειες που έχεις δει εσύ σε φίλους σου όταν δεν κοιμούνται.
   - Τις αιτίες και τις λύσεις, γιατί από αυτές βγαίνουν οι συνέπειες.
8. Ποια λέξη ταιριάζει για να περάσεις στην τελευταία ιδέα, τις προτάσεις του αρθρογράφου;
   - «Για παράδειγμα»
   - «Αντίθετα»
   - «Δηλαδή»
   - «Τέλος»

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγεται ο σύντομος τίτλος που δίνεις σε μια παράγραφο για να δείξεις την κύρια ιδέα της;
2. Ένας συμμαθητής σου έγραψε συνοπτική απόδοση κολλώντας πέντε προτάσεις του κειμένου τη μία μετά την άλλη. Εξήγησε γιατί αυτό δεν είναι καλή συνοπτική απόδοση.
3. Δικό μας κείμενο: «(1) Όταν χαλάει ένα κινητό ή ένα πλυντήριο, οι περισσότεροι αγοράζουμε καινούργιο. (2) Η επισκευή όμως συχνά κοστίζει λιγότερο. Ένας καινούργιος φορτιστής κοστίζει είκοσι ευρώ, ενώ η αλλαγή ενός καλωδίου πέντε. (3) Κερδίζει και το περιβάλλον: κάθε συσκευή που δεν πετιέται είναι λιγότερα ηλεκτρονικά απόβλητα. (4) Γι' αυτό χρειάζονται περισσότερα συνεργεία επισκευής και ανταλλακτικά σε λογικές τιμές.» Να αποδώσεις συνοπτικά το κείμενο σε 35–45 λέξεις. Τι πρέπει να περιέχει;
4. Για το ίδιο κείμενο για την επισκευή δύο μαθητές έγραψαν: Α: «Ο συντάκτης λέει ότι ένας φορτιστής κοστίζει είκοσι ευρώ και ένα καλώδιο πέντε, και έχει απόλυτο δίκιο.» Β: «Ο συντάκτης υποστηρίζει ότι η επισκευή συμφέρει οικονομικά και προστατεύει το περιβάλλον, και προτείνει περισσότερα συνεργεία.» Ποια απόδοση είναι καλύτερη; Αιτιολόγησε.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/epal-a/language/short-summary
